Headlines News :

Ακούω radio - activistis παίζει μουσική και τοπικές ειδήσεις συνεχώς ......

Πρόσφατα σχόλια

Ο Καιρός στην Περαία

ΤΑ ΚΑΛΑ ΝΕΑ

Διαφθορά - Διαπλοκή

Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Αφιερώματα. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Αφιερώματα. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Εκδήλωση για τον Σταύρο Κουγιουμτζή


Θλίψη για την απώλεια του Τζιμάκου


Έφυγε από τη ζωή ένας αγαπημένος καλλιτέχνης. Ένας ανατρεπτικός, αιρετικός και σαρκαστικός δημιουργός που δεν διασκέδαζε αλλά και προβλημάτιζε με ένα μοναδικό και τελείως ευρηματικό τρόπο. Με φανατικούς φίλους και θαυμαστές αλλά και με πεισματικούς αρτηριοσκληρωτικούς εχθρούς.
Έφυγε ο Τζίμης Πανούσης, ή Τζιμάκος για τους φίλους.
Η πολιτική σάτιρα σίγουρα γίνεται φτωχότερη στην Ελλαδίτσα μας ....
Κάποιοι θα ησυχάσουν από την κριτική ματιά του οξυδερκή και με ανεξάντλητο χιούμορ καλλιτέχνη.



Ο Τζίμης Πανούσης μας άφησε σε ηλικία 64 ετών, ύστερα από ανακοπή καρδιάς.

Ο διάσημος μουσικός και τραγουδοποιός μεταφέρθηκε εσπευσμένα γύρω στις 3.30 το μεσημέρι στο νοσοκομείο «Ερυθρός Σταυρός» όπου παρά τις προσπάθειες ανάνηψης, οι γιατροί δεν κατάφεραν να τον κρατήσουν στη ζωή.

Πριν από περίπου ενάμισι μήνα, στις 2 Δεκεμβρίου, ο Τζίμης Πανούσης είχε καταρρεύσει επί σκηνής κατά την διάρκεια παράστασής του στο «Κύταρρο», από κρίση κολπικής μαρμαρυγής και είχε μεταφερθεί και πάλι σε νοσοκομείο όπου παρέμεινε μερικές ημέρες νοσηλευόμενος.

Εκείνη την ημέρα, ανάμεσα στο κοινό που παρακολουθούσε την παράσταση βρίσκονταν δύο γιατροί, οι οποίοι και του προσέφεραν τις πρώτες βοήθειες.
Ο Τζίμης Πανούσης γεννήθηκε στις 12 Φεβρουαρίου του 1954 από μικρασιάτες πρόσφυγες γονείς στην Αθήνα και μεγάλωσε στο Χολαργό. Τελευταία του εμφάνιση στο θέατρο ήταν το περασμένο καλοκαίρι στην Επίδαυρο, στην παράσταση του Εθνικού Θεάτρου «Ειρήνη» του Αριστοφάνη, στο ρόλο του Τρυγαίου.

Το 1972, ξεκίνησε τα πρώτα καλλιτεχνικά του βήματα στον Πολιτιστικό Όμιλο Χολαργού όπου μαζί με άλλοτυς καλλιτέχνες στήνουν θεατρική ομάδα και συνεργάζονται με τον Γιάννη Χουβαρδά, δίνουν παραστάσεις. Σαν φοιτητής της Νομικής εργάστηκε ως υπάλληλος στην Εθνική Τράπεζα από την οποία παραιτήθηκε σε σύντομο χρονικό διάστημα. Μουσικά ήταν αυτοδίδακτος και όταν στα τέλη της δεκαετίας του '70 σχηματίστηκαν οι Μουσικές Ταξιαρχίες η πρώτη εμφάνιση του σε κοινό έγινε το 1977 στο κλαμπ "Αρχιτεκτονική" επί της Πανεπιστημίου στη "Στοά του Απότσου".

Αργότερα τους καλούν στο "Skylamb", στην Πλάκα, για μια παράσταση το καλοκαίρι το 1979 και καταλήγουν να παίζουν επί ένα χρόνο κάθε μέρα χωρίς ρεπό. Κατά καιρούς από τις Μουσικές Ταξιαρχίες περνάνε αρκετοί μουσικοί όπως ο Γιάννης Γιοκαρίνης (πλήκτρα), ο Άκης Περδίκης (τύμπανα), ο Βασίλης Γκίνος (πλήκτρα), ο Πιέρ Χωρέμης (κιθάρα), ο Γιώργος Καραγιαννίδης (μπάσο) και αργότερα ο Ηλίας Αχλαδιώτης (τύμπανα), ο Τάσσος Καλλινιώτης (κιθάρα), ο Αλέκος Αράπης (μπάσο) κ.α.

Η πρώτη τους δισκογραφική δουλειά είναι ο δίσκος «Μουσικές Ταξιαρχίες» που κυκλοφόρησε το 1982. Ακολούθησαν οι δίσκοι «Αν η Γιαγιά μου είχε Ρουλεμάν» (1984) και «Hard Core» (ζωντανή ηχογράφηση, 1985). Το 1983 οι Μουσικές Ταξιαρχίες καμουφλάρονται κάτω από το όνομα Alamana's Bridge και συμμετέχουν στον δίσκο-συλλογή ελληνικού ροκ «Made in Greece Vol.1», παρά τις αντιρρήσεις της τότε δισκογραφικής τους εταιρείας. Από τον επόμενο δίσκο «Κάγκελα Παντού» (1986) ο Πανούσης αποφασίζει να συνεχίσει μόνος του.

Το 1987 κυκλοφορεί ο τελευταίος δίσκος από την MINOS-EMI «Χημεία και Τέρατα». Οι επόμενοι δύο δίσκοι «Δουλειές του Κεφαλιού / The Greatest Kitch Live!» (1990) και «Ο Ρομπέν των Χαζών» (ζωντανή ηχογράφηση, 1992) κυκλοφορούν από την Music Box International, ενώ το «Vivere Pericolosamente» από την Warner το 1993.

Η επόμενη δισκογραφική του δουλειά κυκλοφόρησε εφτά χρόνια μετά, το 2000, με τίτλο «Με Λένε Πόπη» (ζωντανή ηχογράφηση) και κάτω από την αιγίδα της νεοϊδρυθείσας και ιδιόκτητης δισκογραφικής εταιρίας του Τζίμη ΑΦΙΛΟΚΕΡΔΩΣ Α.Ε. Κυκλοφόρησε επίσης μαζί με το περιοδικό Μετρό το 2002 το ολιγόλεπτο CD Δείγμα Δωρεάν με ακυκλοφόρητα τραγούδια από τις τελευταίες παραστάσεις του.


Πέρα από τη μουσική o Τζίμης Πανούσης έχει ασχοληθεί κατά καιρούς με το ραδιόφωνο, την τηλεόραση και λίγο με τον κινηματογράφο. Έχει μια δεκαπεντάχρονη ιστορία σαν ραδιοφωνικός παραγωγός στους ραδιοσταθμούς Top FM, Κανάλι 15, Ωχ FM, Flash 9.65, 88 κ.ά

Στην τηλεόραση η εκπομπή του «Κορίτσια ο Τζίμης» που επρόκειτο να μεταδοθεί από την τότε ΕΤ2 το 1995, τελικά κόπηκε. Επίσης έχει εμφανιστεί έκτακτα σε τηλεοπτικές σειρές όπως οι Δέκα Μικροί Μήτσοι του Λάκη Λαζόπουλου. Όσον αφορά στον κινηματογράφο, έχει πρωταγωνιστήσει στην ταινία «Ο Δράκουλας των Εξαρχείων» (1981) του Νίκου Ζερβού μαζί με τις υπόλοιπες Μουσικές Ταξιαρχίες και έχει εμφανιστεί ως γκεστ σταρ στις ταινίες Ηνίοχος (1995) του Αλέξη Δαμιανού, «Προστάτης Οικογένειας» (1997) του Νίκου Περάκη και «Safe Sex» (1999) των Μ. Ρέππα - Θ. Παπαθανασίου.

Ο ΤζίμηςΠανούσης έχει στο ενεργητικό του ως συγγραφέας βιβλία όπως «Η Ζάλη των Τάξεων» (Γνώσεις, 1989) που περιέχει 40 ιστορίες ραδιοφωνικής φαντασίας που ακούστηκαν από την εκπομπή «Δούρειος Ήχος» στον Top FM την περίοδο 1988-89, ακολούθησαν τα «Πικρέ, Μικρέ Μου Αράπη» (Opera, 1990) μια σαπουνόπερα 22 επεισοδίων που ακούστηκε από τον "Δούρειο Ήχο" το καλοκαίρι του 1989 , «Το Κυνήγι της Γκόμενας» (Opera, 1992) με σύντομες γυναικείες βιογραφίες, τη «Μικροαστική Καταστροφή» (το οποίο περιέχει ψηφιακές ζωγραφιές και ποιήματα) κ.ά.

Ο Τζίμης Πανούσης αντιμετώπισε πολλές φορές δίκες για την καυστική του σάτιρα και τις αθυροστομίες που έθιγαν άμεσα και έμμεσα πρόσωπα και καταστάσεις. Το 1997 βρέθηκε στα δικαστήρια για συκοφαντική δυσφήμηση, με αντίδικο τον Γιώργο Νταλάρα.

Αγορά Μοδιάνο: Αλλαγή χαρακτήρα και χρήσης; Σκέψεις, ιστορικά στοιχεία, φωτο


του ακτιβιστή

Ο περίπατος που έκανα την παραμονή των Φώτων στην πόλη γέμισε την ψυχή μου μελαγχολία καθώς οι αναπολήσεις μετέφεραν εικόνες από την περασμένη τεσσαρακονταετία και τις πρόβαλλαν δίπλα στο σήμερα.

Αφορμή για το συναισθηματικό ταρακούνημα υπήρξε η διαδρομή που ακολούθησα, μέσα από το καπάνι και τη στοά Μοδιάνο. Τί το'θελα; Μάλλον καλά κάνω που αποφεύγω να κατεβαίνω συχνά στην πόλη που γεννήθηκα και που αγαπώ. Δυστυχώς ήταν ακόμα μια επαφή με την στεγνή και ψυχρή πραγματικότητα πέρα από συναισθηματισμούς και όποτε την συναντώ δυσκολεύομαι τρομερά να την αποδεχτώ.

Ανδρώθηκα πολιτικά και επαγγελματικά στο κέντρο της πόλης. Τότε που το ιστορικό κέντρο της πόλης ήταν ταυτόχρονα και εμπορικό και πολιτιστικό και ερωτικό κέντρο της Σαλονίκης. Πολύ πριν ξεκινήσει η μαζική μετακίνηση αστών της πόλης στα προάστια και πολύ νωρίτερα από την ανάπτυξη των περιφερειακών πολυτελών και ξενόφερτων εμπορικών κτιριακών συγκροτημάτων τύπου Κόσμος, Μακεδονία, City Gate κλπ που άλλαξαν τις καταναλωτικές συνήθειες.

Καπάνι

Τότε που οι επιλογές που είχαν οι οικογένειες (όπως και επιχειρήσεις εστίασης) για αγορές τροφίμων ήταν οι εξής δύο: Καπάνι ή Μοδιάνο. Το Καπάνι πιο οικονομικό, η αγορά Μοδιάνο λίγο πιο ακριβή πάντα αλλά με εκλεκτότερα έως και εξεζητημένα προϊόντα. Λόγω στενών δεσμών με καταστηματάρχη αλλά και της τότε επαγγελματικής μου στέγης που βρισκόταν στη Βασιλέως Ηρακλείου έζησα από κοντά τη Μοδιάνο. Λάτρεψα το ύφος της, το χρώμα της, τις μυρωδιές της, τα καλαμπούρια των ανθρώπων της. Ήξερα την ιστορία της.

Πέρασαν χρόνια από τότε .... Κτιριακά ποτέ δεν ήταν "τζιμάνι". Ψιλοπεσμένοι σοβάδες, οι ίδιες από δεκαετίες ηλεκτρολογικές εγκαταστάσεις, ξεφτισμένα στόρια. Έτσι παρέμεινε και στο σήμερα. Αλλά άδειασε .... Τα κεπέγκια κατεβασμένα, ούτε 40 μαγαζιά ανοιχτά (από τα συνολικά 170 που θυμόμουν), οι πελάτες λιγοστοί. Εσωτερικά ελάχιστα τα καταστήματα, αν και από τη βιτρίνα (Β. Ηρακλείου και Ερμού) μετακόμισαν επιχειρήσεις.


"Φοβήθηκαν", μετά την αγορά του 43,63% της στοάς από το επενδυτικό σχήμα, μας πληροφορεί καταστηματάρχης τρίτης γενιάς και ιδιοκτήτης μικροποσοστού από την αγορά που μας κάνει γνώστες της κατάστασης που έχει διαμορφωθεί. Τον βρήκαμε στην επιχείρηση παραδοσιακού καφεκοπτείου που διατηρεί. Μπήκαμε στο μικρό μαγαζάκι του και ξαφνικά πιστέψαμε πως κάναμε ταξίδι στο χρόνο.


Φοβήθηκαν, πιστεύοντας πως θα έμεναν χωρίς κατάστημα για μεγάλο χρονικό διάστημα, όσο θα διαρκέσουν οι εργασίες ανακατασκευής της Κεντρικής Στοάς Τροφίμων (παλαιά ονομασία) από τον όμιλο που πήρε "κοψοχρονιά" το 100χρονο διαμάντι της πόλης. Άλλοι μπορεί να παραπλανήθηκαν από φήμες σχετικά με τη στατικότητα των κτιρίων. Δεν υπάρχει κανένα ζήτημα στατικότητας και αντοχής του κτιριακού συγκροτήματος αντιτείνει ο φίλος μας. Στο μεγάλο σεισμό του '78 δύο πράσινες κάρτες, από την τότε ΥΑΣΒΕ, πιστοποιούσαν την καταλληλότητα της Μοδιάνο.


Πάντως και οι πιο αισιόδοξες εκτιμήσεις μιλούν για μεγάλες καθυστερήσεις στην ανακατασκευή της Μοδιάνο, κι αυτό γιατί εκτός από το 43.63% του ποσοστού που εκπλειστηριάστηκε το περασμένο καλοκαίρι και πέρασε στην One Outlet Α.Ε (σ.σ. στην οποία μετέχουν ο όμιλος εταιρειών Φάις με 65% και η Notos Com με 35%) υπάρχει το μεγαλύτερο ποσοστό 56 % περίπου που βρίσκεται στα χέρια 60 μικροϊδιοκτητών. Οι μικροϊδιοκτησίες προέκυψαν είτε με ποσοστό που παραχώρησε ο Ελί Μοδιάνο είτε με αγορά του ποσοστού από ευεργετηθέντες.
Να σημειώσουμε πως το κύριο ποσοστό, που εκπλειστηριάστηκε από το ΤΑΙΠΕΔ έναντι του ποσού των 1,9 εκατομμύρια ευρώ, προήλθε στο κράτος ως αποτέλεσμα φορολογικών υποχρεώσεων και προστίμων προς τον μεγάλο μέτοχο.
Εδώ θα πρέπει να αναφέρουμε πως δεν συμμεριζόμαστε την αβανταδόρικη άποψη του δήμαρχου Γιάννη Μπουτάρη που είπε πως "αν ήμουν ΤΑΙΠΕΔ θα έδινα την αγορά με ένα ευρώ, με τη δέσμευση ότι ο επιχειρηματίας θα κάνει τα έργα που πρέπει στην αγορά".
Πολύ δε περισσότερο φοβόμαστε και σαφώς είμαστε αντίθετοι με την ενδεχόμενη (πείτε σιγουράντζα) μετατροπή του ιστορικά διατηρητέου μνημείου της Σαλονίκης σε ένα νέο Mall που θα εξαφανίσει τα χρώματα και τις μυρουδιές της κεντρικής αγοράς προς δόξα των διάφορων εμπορικών οίκων της αλλοδαπής. Αυτό φαίνεται πως το εγγυάται η One Outlet που είναι κύριος επενδυτής και απαρτίζεται από τον όμιλο Φάις (αραβικά κεφάλαια και City Gate) και το Notoscom (Notos Galleries, Notos Home, μάρκες όπως Bostonians, Esprit, Nautica, Trussardi, Lacoste, Gant, Ralph Lauren).


Ιστορικά στοιχεία

Η αγορά Μοδιάνο θεμελιώθηκε το 1922, πέντε χρόνια μετά την μεγάλη πυρκαγιά του '17 και άνοιξε τις πόρτες της το 1930. Το κτίριο της αγοράς κατασκευάστηκε με βάση τα σχέδια που συνέταξαν ο J. Oliphant (αρχιτέκτων) και ο Ελί Μοδιάνο (που ήταν μηχανικός αλλά και ιδιοκτήτης). Ο τίτλος στα σχέδια, στη γαλλική γλώσσα, ήταν: «Bazar Cetral Salonique». Η Στοά χτίστηκε με τον τύπο της βασιλικής, προκειμένου να στεγάσει μια διάταξη καταστημάτων κατά το πρότυπο των bazaars. Τότε, οι εσωτερικοί δρόμοι εξειδικεύονταν. Στον κεντρικό αναπτύσσονταν τα κρεοπωλεία και παντοπωλεία, στους πλευρικούς τα ιχθυοπωλεία και τα παντοπωλεία. Στα δε καταστήματα της όψης, που «κοιτάζει» προς τη Βασιλέως Ηρακλείου, μοσχοβολούσαν τα οπωροπωλεία της αγοράς.

Η αγορά ήταν χτισμένη στην περιοχή εκείνη, όπου το σχέδιο του αρχιτέκτονα και πολεοδόμου Ερνέστ Εμπράρ για την αναγέννηση της Θεσσαλονίκης μετά την πυρκαγιά του 1917, προέβλεπε να δημιουργηθούν τα «bazaars» της πόλης. Βέβαια, η χρήση της βασιλικής αυτής στοάς ήταν αρχικά …απαγορευμένη, αφού δεν επιτρεπόταν η στέγαση, στην περιοχή, «εξασκήσεως επαγγελμάτων προκαλούντων θόρυβον ή δυσοσμίαν, ώς πχ κρεοπωλείων, ιχθυοπωλείων, λαχανοπωλείων, σιδηρουργείων, μικρομαγειρείων, χαλκουργείων κτλ»!

Το εμβαδόν του κτιρίου της Αγοράς είναι 2681 τετραγωνικά και το μέγιστο ύψος 12,4 μέτρα. Στην κεντρική δίοδο, οι διαστάσεις των καταστημάτων είναι 3Χ4 μέτρα, με ύψος πέντε μέτρων, ενώ στις πλευρικές τα μεγέθη αλλάζουν ελαφρώς.













Η "σταυροφορία υπέρ των παιδιών" της Near East Relief και η επίσκεψη του Jackie Cougan στην Ελλάδα (5 - 7 Οκτωβρίου 1924)

γράφει ο Φιλίστωρ

Εισαγωγή - Η Near East relief στην Ελλάδα και το πολύτιμο φιλανθρωπικό της έργο υπέρ των προσφύγων και των ορφανών παιδιών (1922-1930)

Η Near East Relief υπήρξε μια φιλανθρωπική οργάνωση που ιδρύθηκε το 1915 στην Νέα Υόρκη αρχικά με σκοπό την ανακούφιση των παιδιών που υπέφεραν από την Αρμενική γενοκτονία. Μετά την Μικρασιατική Καταστροφή και την αφόρητη δυστυχία χιλιάδων παιδιών ορφανών και μη (συνολικά τα ορφανά παιδιά προερχόμενα από την Μικρά Ασία ήταν 20.000), επικέντρωσε τις προσπάθειες της στην ανακούφιση τους. Με έξοδα της οργάνωσης δημιουργήθηκε ορφανοτροφείο στην Σύρο όπου στέγασε 3.500 παιδιά, έφτιαξε επίσης και ορφανοτροφείο στην Αθήνα όπου στέγασε 2.000 παιδιά. Στην Αμερική η οργάνωση διεξήγαγε εράνους και ανέπτυξε έντονη φιλανθρωπική δραστηριότητα, συγκεντρώνοντας χρήματα και είδη πρώτης ανάγκης τα οποία διοχέτευσε στην Ελλάδα, ενώ κατάφερε να φέρει πάνω από 1000 εθελοντές από την Αμερική στην Ελλάδα για να βοηθήσουν τις δραστηριότητες της. Επίσης η Near East Relief ανέπτυξε μεγάλη δραστηριότητα και για την στέγαση των προσφύγων, χρηματοδότησε την κατασκευή του ομώνυμου «Δημοσίου Πρότυπου Παιδικού Γυμναστηρίου» στην Καισαριανή (γήπεδο Νήαρ Ηστ) και ίδρυσε το 1927 τον ομώνυμο αθλητικό σύλλογο στην περιοχή της Καισαριανής που υπάρχει ως τις μέρες μας, με πολυετή παρουσία στην Α1 καλαθοσφαίρισης, προσφέροντας αθλητές υψηλού επιπέδου όπως ο Τσαρτσαρής, ο Βουρτζούμης, ο Καράγκουτης, ο Βετούλας κ.α.

Αλλά η δραστηριότητα της οργάνωσης και η προσφορά της στην πληγωμένη Ελλάδα δεν περιορίστηκε μόνο σε αυτά. Η Near East Relief με τους εκπροσώπους της επί τόπου στην Σμύρνη μετά την καταστροφή της, κατάφερε να περισώσει και να περιθάλψει χιλιάδες πρόσφυγες που συνωστίζονταν στις ακτές σε ελεεινή κατάσταση, ενώ ανέλαβε για χιλιάδες την ασφαλή μεταφορά τους στην Ελλάδα. Επίσης, μετά την Μικρασιατική Καταστροφή περιέθαλψε 15.000 Πόντιους πρόσφυγες που είχαν συγκεντρωθεί στον Άγιο Στέφανο της Κωνσταντινούπολης περιμένοντας την μεταφορά τους στην Ελλάδα. Οι συγκεντρωμένοι λόγω των κακουχιών έφτασαν  σε υψηλά επίπεδα θνησιμότητας (πέθαιναν 50-60 άτομα την ημέρα!). Χάρις τις ενέργειες της οργάνωσης και υπό την καθοδήγηση του Αμερικανού γιατρού Wilfred Post η θνησιμότητα περιορίστηκε σε 20 άτομα την ημέρα.  

Ο νεαρός Cougan στην Times square 
Ο Jackie Cougan και η "σταυροφορία για τα παιδιά" (1922-1924)

Στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων αυτών, αποφάσισαν να διεξάγουν έναν έρανο σε όλη την Αμερική για να συγκεντρώσουν τρόφιμα και είδη πρώτης ανάγκης για τα παιδιά των προσφύγων. Ο έρανος ονομάστηκε "σταυροφορία για τα παιδιά" και είχε ως κεντρική μορφή τον δεκάχρονο ηθοποιό Jackie Cougan. Ο Cougan ήταν ο συμπρωταγωνιστής του Charlie Chaplin στην περίφημη ταινία "Τhe Kid" (το "Χαμίνι") το 1921, καταφέρνοντας κυριολεκτικά να κλέψει την παράσταση με την ηθοποιία και την εκφραστικότητα του. Το αριστούργημα αυτό έγινε δικαίως παγκόσμια κινηματογραφική επιτυχία και ο Cougan ο πρώτος ανήλικος κινηματογραφικός αστέρας με παγκόσμια ακτινοβολία. 

Η (αφιλοκερδής) συνεργασία του και των γονέων του που ομοίως ήταν ηθοποιοί, αποτέλεσε μια μεγάλη επιτυχία της Near East Relief και συντέλεσε αποφασιστικά στην επιτυχία του εράνου που κατάφερε να συγκεντρώσει σε όλη την Αμερική είδη αξίας 1.000.000$ (σημερινή αξία γύρω στα 15.000.000$) για την ανακούφιση των παιδιών των προσφύγων Ελλήνων και Αρμενίων. Ο Cougan περιόδευσε με επιτυχία σε πολλά σημεία της Αμερικής ζητώντας από τους συνομήλικους του βοήθεια για τα ορφανά των Ελλήνων και των Αρμενίων στην Μέση Ανατολή. 

O Cougan με τους γονείς του στο ταξίδι στην Ευρώπη




















Η άφιξη του Cougan στην Ελλάδα (5 Οκτωβρίου 1924)

Ακολούθως, η Near East Relief διοργάνωσε ένα μακρινό και κουραστικό ακτοπλοϊκό ταξίδι για τον Cougan και τους γονείς του στην Ευρώπη που επισκέφτηκαν διαδοχικά την Αγγλία, την Ελβετία, την Ιταλία και την Ελλάδα. Στην Ιταλία, ο Cougan και οι γονείς του συναντήθηκαν με τον Πάπα Πίο ΧΙ και τιμήθηκαν από τις Ιταλικές Αρχές. Ο βασικός τους προορισμός όμως, όπως και της βοήθεια που κόμιζαν, ήταν αναμφίβολα η Ελλάδα που είχε κτυπηθεί συντριπτικά από την Μικρασιατική Καταστροφή. Έτσι, έφτασαν στις 5 Οκτωβρίου 1924 στο λιμάνι του Πειραιά με το ατμόπλοιο "Σεμίραμις" και τους επιφυλάχθηκε μια αποθεωτική υποδοχή από τα παιδιά και τους γονείς τους. Το τελετουργικό της υποδοχής είχε οργανωθεί από την Near East Relief που είχε προβλέψει να υπάρχει στο χώρο αστυνομική δύναμη για την ασφάλεια των υψηλών της καλεσμένων. Στην υποδοχή του νεαρού ηθοποιού βρισκόταν ο υπουργός Πρόνοιας Ορφανίδης και ο δήμαρχος Πειραιά Παναγιωτόπουλος. 

Το παιδί έφτασε στον Πειραιά εμφανώς καταβεβλημένο από το μεγάλο ταξίδι και πανικοβλήθηκε από την εκδήλωση αγάπης των πολυπληθών θαυμαστών του που έσπασαν της γραμμές της αστυνομίας και κύκλωσαν τον νεαρό καλλιτέχνη με άγριες διαθέσεις. Το παιδί πήρε αγκαλιά ο Παναγιωτόπουλος, η μητέρα του έβαλε υστερικά τα κλάματα, ενώ ο πατέρας του άνοιγε δρόμο για να φτάσει στα αυτοκίνητα γρονθοκοπώντας δεξιά και αριστερά. Τελικά κατάφεραν να φτάσουν κακείν κακώς στα αυτοκίνητα που τους φυγάδευσαν στο ξενοδοχείο διαμονής τους, την Μεγάλη Βρεττάνια", όπου ο Cougan μετά από λίγες ώρες ξεκούρασης πόζαρε για τους φωτογράφους.

Το πρόγραμμα της επίσκεψης και η συνάντηση με τους Έλληνες επισήμους (6 Οκτωβρίου 1924)

διαφημιστικό για την "Σταυροφορία των παιδιών"
Μετά το αρχικό σοκ η συνέχεια της επίσκεψης ήταν πολύ ομαλότερη. Ακολούθησε μια όμορφη τελετή στο Ζάππειο όπου ο Cougan παρακολούθησε μερικά θεατρικά μονόπρακτα που του είχαν ετοιμάσει παιδιά προσφύγων, ενώ του δόθηκε τιμητικά η Ελληνική παραδοσιακή στολή της οποίας φόρεσε αμέσως το φέσι ενθουσιάζοντας το κοινό του. Στην εκδήλωση ο Cougan παρέδωσε τις φορτωτικές με τα είδη πρώτης ανάγκης που είχαν ήδη φορτωθεί στην Αμερική με προορισμό την Ελλάδα. Ακολούθως συναντήθηκε με τον Αρχιεπίσκοπο Χρυσόστομο που τον ευχαρίστησε για την φιλανθρωπική δραστηριότητα του και του χάρισε έναν χρυσό σταυρό. 






























Την επομένη ο Cougan και οι γονείς του συναντήθηκαν με τον πρόεδρο της Δημοκρατίας Παύλο Κουντουριώτη, ο οποίος συζήτησε για πολύ ώρα με τον νεαρό ηθοποιό, τον οποίο ευχαρίστησε για τις προσπάθειές του υπέρ των προσφύγων. Ακολούθως ο Cougan πήγε στο υπουργείο Περιθάλψεως και μετά παρακολούθησε στον κινηματογράφο "Αττικόν" την νέα του ταινία "Όλιβερ Τουίστ". Στην συνέχεια ο Cougan ξεναγήθηκε στην Ακρόπολη όπου και παρασημοφορήθηκε από τις Ελληνικές Αρχές με τον ασημένιο σταυρό του τάγματος του Αγίου Γεωργίου. Σε όλες αυτές τις τελετές ο Cougan έγινε δεκτός με θερμές εκδηλώσεις ιδίως από τα παιδιά των προσφύγων, καθώς ήταν ένα πρόσωπο πολύ γνωστό και αγαπητό λόγω του πρωταγωνιστικού του ρόλου στην ταινία του Carlie Chaplin. Αναμφίβολα το ταξίδι του Cougan στέφθηκε με επιτυχία, καθώς όχι μόνο προσφέρθηκαν χρήματα και είδη πρώτης ανάγκης σε αυτούς που τα χρειάζονταν περισσότερο, αλλά ανακούφισε έστω και για λίγο την δυστυχία και την μιζέρια εκατοντάδων ορφανών παιδιών.

Η φιλανθρωπική προσφορά του Cougan έτυχε διεθνούς αναγνώρισης καθώς λίγα χρόνια μετά τιμήθηκε από την Κοινωνία των Εθνών σε ειδική τελετή, ενώ ο Πάπας στην συνάντηση τους ομοίως τον τίμησε με τον χρυσό σταυρό του τάγματος της Ιερουσαλήμ.

Η τραγική συνέχεια για τον Cougan (1935-1960)

Η συνέχεια για τον Cougan δεν ήταν το ίδιο καλή. Πρωταγωνίστησε σε πολλές ταινίες και οι γονείς του ως κηδεμόνες λάμβαναν πολύ μεγάλες μηνιαίες απολαβές για λογαριασμό του. Υπολογίζεται ότι σε μια τετραετία περίπου οι συνολικές του απολαβές άγγιξαν τα 4 εκατομμύρια δολάρια, η οικογένεια του ζούσε στη χλιδή καθώς ήταν από τα πρώτα σπιτικά εκείνη την εποχή με ιδιόκτητη πισίνα. Μετά το 1930 η καριέρα του σημείωσε πτώση καθώς οι ταινίες στις οποίες πρωταγωνιστούσε δεν είχαν απήχηση στο κινηματογραφικό κοινό. 

Το 1935 έγινε ένα σοβαρό αυτοκινητιστικό δυστύχημα από το οποίο επέζησε πολυτραυματίας μόνο ο Cougan, ενώ σκοτώθηκε ο πατέρας του και οι συμπρωταγωνιστές φίλοι του. Ακολούθως η μητέρα του παντρεύτηκε τον οικονομικό τους σύμβουλο, και όταν ο Cougan ενηλικιώθηκε το 1935 ανακάλυψε ότι η μητέρα του και ο πατριός του είχαν σκορπίσει όλα του τα χρήματα σε πολυέξοδη ζωή και κοσμήματα. Μετά από δικαστικούς αγώνες κατάφερε να κερδίσει ένα πολύ μικρό ποσό (γύρω στις 150.000 $), ενώ με αφορμή την περίπτωση του καθιερώθηκε νομοθεσία στην Αμερική που προστατεύει τα δικαιώματα των ανήλικων καλλιτεχνών που έμεινε γνωστή ως "Cougan Bill".

Ο Cougan ως Fester Adams
Όταν η Αμερική εισήλθε στον Β΄παγκόσμιο πόλεμο κατατάχθηκε ως εθελοντής και πολέμησε ως πιλότος αεροπλάνου λαμβάνοντας πολεμικό μετάλλιο για την προσφορά του. Μεταπολεμικά, συμμετείχε σε πολλά σήριαλς στην τηλεόραση με πιο πετυχημένη του εμφάνιση στο "The Adams Familly" που έπαιζε τον ρόλο του θείου Fester.

Πηγές


Εφημερίδα Δημοκρατία φύλλα 6ης και 7ης Οκτωβρίου 1924

Θεοφάνης Μαλκίδης, Θράκες πρόσφυγες του 1922 στους νομούς Έβρου και Καβάλας



Αφιέρωμα στο Μίκη Θεοδωράκη από το Τμήμα Μουσικής Επιστήμης & Τέχνης του Πανεπιστημίου Μακεδονίας


Ο ΠΡΥΤΑΝΗΣ του Πανεπιστημίου Μακεδονίας ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΑΧΙΛΛΕΑΣ ΖΑΠΡΑΝΗΣ,
ο ΚΟΣΜΗΤΟΡΑΣ της Σχολής Κοινωνικών, Ανθρωπιστικών Επιστημών και Τεχνών 
ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΗΛΙΑΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ και 
ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ του Τμήματος Μουσικής Επιστήμης και Τέχνης 
ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΕΥΓΕΝΙΟΣ ΠΟΛΙΤΗΣ,
σας προσκαλούν
στην ΕΠΕΤΕΙΑΚΗ ΣΥΝΑΥΛΙΑ
«60 χρόνια Πανεπιστήμιο Μακεδονίας (1957-2017)»
«20 χρόνια Τμήμα Μουσικής Επιστήμης και Τέχνης (1998-2018)»

Αφιέρωμα στον επίτιμο διδάκτορα του Τμήματος Μ.Ε.Τ. ΜΙΚΗ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗ και το έργο του
που θα πραγματοποιηθεί το ΣΑΒΒΑΤΟ, 13 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2018 και ώρα 21:00 στην ΑΙΘΟΥΣΑ ΦΙΛΩΝ ΜΟΥΣΙΚΗΣ (Μ1) του ΜΕΓΑΡΟΥ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ.

* Η είσοδος στη Συναυλία είναι ελεύθερη στο κοινό και θα πραγματοποιηθεί μόνο με δελτία εισόδου, τα οποία θα παραλάβετε δύο ώρες πριν από την έναρξη της Συναυλίας, από το Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης. Θα τηρηθεί αυστηρή σειρά προτεραιότητας.
* Παρακαλείσθε όπως επιβεβαιώσετε την παρουσία σας στη Συναυλία έως 10/1/2018 στο σύνδεσμο https://goo.gl/tkgsEd Τμήμα Δημοσίων και Διεθνών Σχέσεων Πανεπιστημίου Μακεδονίας
Εγνατία 156, 546 36 Θεσσαλονίκη Τ. 2310891245, 2310891295 Φ. 2310844536 e-mail: pubrel@uom.edu.g

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ
  • ΤΕΛΕΤΗ ΥΠΟΓΡΑΦΗΣ ΣΥΜΦΩΝΟΥ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ Ο.Μ.Μ.Θ - ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ
  • ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΙ
Νικήτας Μυλόπουλος, καθηγητής, Πρόεδρος Δ.Σ. Ο.Μ.Μ.Θ. Αχιλλέας Ζαπράνης, καθηγητής - Πρύτανης Πανεπιστημίου Μακεδονίας
Ηλίας Κουσκουβέλης, καθηγητής - Κοσμήτορας Σχολής Κοινωνικών, Ανθρωπιστικών Επιστημών & Τεχνών
Ιωάννης Τσεκούρας, ομότιμος καθηγητής - τ. Πρύτανης Πανεπιστημίου Μακεδονίας & πρώτος Πρόεδρος Τ.Μ.Ε.Τ.
Ευγένιος Πολίτης, αναπληρωτής καθηγητής - Πρόεδρος Τμήματος Μουσικής Επιστήμης & Τέχνης
Ορχήστρα Πνευστών – επίβλεψη: αναπλ. καθ. Αθανάσιος Ζέρβας & Κωστής Χασιώτης
- Αθανάσιος Ζέρβας: Μικρή Συμφωνία σε θέματα Μίκη Θεοδωράκη, για
ορχήστρα πνευστών (2017), α ́εκτέλεση Διεύθυνση: Αθανάσιος Ζέρβας
Σύνολα Παραδοσιακής Μουσικής και Εργαστήριο «Ποιητικής» – επίβλεψη: καθ. Ηλίας Παπαδόπουλος, επικ. καθ.
Λευτέρης Τσικουρίδης και Ανδρέας Καρακότας
«Μίκης Θεοδωράκης: Ο ουρανομήκης ποιητικός»
Σύνολα Παραδοσιακής Μουσικής

ΚΥΚΛΟΣ ΛΑΪΚΩΝ ΤΡΑΓΟΥΔΙΩΝ, στη μνήμη Γιώργου Σεφέρη
- Μέρα μαγιού μου μίσεψες – Από τον ΕΠΙΤΑΦΙΟ, σε ποίηση Γ. Ρίτσου
- Στα περβόλια – Από το ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΟΥ ΝΕΚΡΟΥ ΑΔΕΛΦΟΥ, σε ποίηση Μίκη Θεοδωράκη
- Κράτησα τη ζωή μου – Από την ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ, σε ποίηση Γ. Σεφέρη Σολίστ: Κωστής Ονησίλου, Πάρης Παράσχος, Φρειδερίκη Τομπάζου
Εργαστήριο «Ποιητικής» - Σύνολο «Ηλιοδρόμιο»
- Παλμός άνοιξης, αρώματα – σύνθεση Ηλία Σαρηγιαννίδη, σε ποίηση Σαπφούς

ΔΙΑΛΕΙΜΜΑ

Συμφωνική Ορχήστρα & Χορωδία– επίβλεψη: αναπλ. καθ. Γεώργιος Βράνος / Μαρία Έμμα Μελιγκοπούλου
- Της αγάπης αίματα (αρ.7) από το ορατόριο Άξιον Εστί για συμφωνική
ορχήστρα, λαϊκή ορχήστρα, χορωδία και λαϊκό τραγουδιστή Σολίστ: Ανδρέας Καρακότας
Διδασκαλία Χορωδίας: Μαρία Έμμα Μελιγκοπούλου Διεύθυνση: Αλέξανδρος Πουρλουκάκης, φοιτητής ειδίκευσης «Διεύθυνση Ορχήστρας»
- Συμφωνία αρ.3 (β’ εκδοχή) για συμφωνική ορχήστρα, χορωδία και σόλο υψίφωνο ή μεσόφωνο, 3o μέρος
Σολίστ: Αγγελική Καθαρίου, μεσόφωνος, επίκουρη καθηγήτρια Τ.Μ.Ε.Τ Διδασκαλία Χορωδίας: Μαρία Έμμα Μελιγκοπούλου
Διεύθυνση: Γεώργιος Βράνος
Ορχήστρα Εγχόρδων – επίβλεψη: καθ. Δημήτριος Χανδράκης - Κουαρτέτο εγχόρδων αρ. 2 «Το Κοιμητήριο» (1946) – Adagio
Διεύθυνση: Αικατερίνη Σαμπάκου, φοιτήτρια ειδίκευσης «Διεύθυνση Ορχήστρας»
- Σουίτα μπαλέτου "Ζορμπάς" για συμφωνική ορχήστρα, 2 μπουζούκια & μικτή χορωδία, σκηνές 21, 22 και 23
Σολίστ: Γιώργος Μελινιώτης - Νικόλαος Πρωτοπαππάς (τρίχορδο μπουζούκι)
Διδασκαλία Χορωδίας: Μαρία Έμμα Μελιγκοπούλου
Διεύθυνση: Φαίδρα Ζαγοριανού, φοιτήτρια ειδίκευσης «Διεύθυνση Ορχήστρας»

ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ εκτελέστηκε από τους Γερμανούς το '43 ο ήρωας Γεώργιος Ιβάνοφ, ο αθλητής - σαμποτέρ του Ηρακλή

Γεννήθηκε στη Βαρσοβία στις 14 Δεκεμβρίου 1911, γιος του κόμη Βλαδίμηρου Ιβάνοφ, συνταγματάρχη του τσαρικού στρατού. Όταν πέθανε ο πατέρας του, η μητέρα του, Λεονάρδα Σαϊνόβιτς, ξαναπαντρεύτηκε τον Έλληνα Γιάννη Λαμπριανίδη και αμφότεροι εγκαταστάθηκαν στη Θεσσαλονίκη το 1925.
Αρχικά, όσον αφορά το αθλητικό κομμάτι, ασχολήθηκε με το ποδόσφαιρο, με τη φανέλα του «γηραιού», αλλά στη συνέχεια μεταπήδησε στο νερό, εκεί όπου σάρωσε τόσο στους εγχώριους όσο και σε διεθνείς κολυμβητικούς αγώνες, όχι μόνο στην κολύμβηση... Από το 1931 έως το 1935 συμμετείχε ανελλιπώς με την «κυανόλευκη» κολυμβητική ομάδα στους αγώνες Βορείου Ελλάδος και στους Πανελλήνιους αγώνες. Παράλληλα, ήταν μέλος της ομάδας πόλο του Ηρακλή και της εθνικής Πολωνίας.
Δεν αμέλησε όμως τα γράμματα. Σπούδασε γεωπόνος μηχανικός στο Πανεπιστήμιο του Λέουβεν στο Βέλγιο, εκεί όπου το 1933 κατέρριψε το πανεπιστημιακό ρεκόρ κολύμβησης της χώρας στα 50 μέτρα ελεύθερο με 35 δευτερόλεπτα. Tο 1934, στους Αγώνες Βορείου Ελλάδος που έγιναν στη Θεσσαλονίκη, τερμάτισε πρώτος στα 100 μέτρα ελεύθερο με χρόνο 1:12. Το 1936 κατέλαβε την πρώτη θέση στους Ιστιοπλοϊκούς Αγώνες του Θερμαϊκού μαζί με τον ετεροθαλή αδελφό του, Αντώνιο Λαμπριανίδη.
Επίσης, έλαβε μέρος με την ομάδα πόλο της A.Z.S. Βαρσοβίας σε διεθνείς αγώνες, αγωνιζόμενος ως φουνταριστός, με αξιοσημείωτη επιθετική απόδοση. Για τον λόγο αυτό επιλέχθηκε και στην εθνική Πολωνίας, για την οποία ανακηρύχθηκε ως ο καλύτερος παίκτης της το 1938.
Μετά τις μεταπτυχιακές σπουδές του στο Ινστιτούτο Αποικιακής Γεωπονίας στο Παρίσι, επέστρεψε στην Ελλάδα, τη δεύτερη πατρίδα του, για την οποία έμελλε να αγωνιστεί όχι ως απλός αθλητής, αλλά ως υπερασπιστής της ελευθερίας της. Άλλωστε, το αντι-ναζιστικό μένος είχε φουντώσει μέσα του κατά την περίοδο που οι Γερμανοί κατέλαβαν την Πολωνία.

Η εκπαίδευσή του ως σαμποτέρ και τα πρώτα χτυπήματα

Τον Μάιο του 1940 απέκτησε επαφές με την πολωνική στρατιωτική βάση της Θεσσαλονίκης. Πήρε την απόφαση να μεταβεί στην Παλαιστίνη μέχρι τον Απρίλιο του 1941. Εκεί εκπαιδεύτηκε από τις πολωνικές μυστικές υπηρεσίες, που είχαν έδρα την Ιερουσαλήμ και αργότερα από τις βρετανικές στο Κάιρο της Αιγύπτου. Στις 13 Οκτωβρίου 1941 το αγγλικό υποβρύχιο Thunderbοlt τον αποβίβασε στην ακτή ανάμεσα στον Άγιο Ανδρέα και τη Νέα Μάκρη, για να αναλάβει δράση ως σαμποτέρ με τον κωδικό 033Β.
Ο Ιβάνοφ συνεργάστηκε με Έλληνες αντάρτες και έλαβε μέρος σε κατασκοπείες και σαμποτάζ. Ακολούθησε στις 19 Δεκεμβρίου η πρώτη του σύλληψη από τους Γερμανούς, μετά από προδοσία ενός φίλου του από τα παιδικά του χρόνια, του Κωνσταντίνου Πάντου. Δεν το έβαλε κάτω και κατάφερε να αποδράσει, κάτι που είχε ως αποτέλεσμα να επικηρυχθεί για 500.000 δραχμές. Δέκα ημέρες αργότερα, αφίσες με τη φωτογραφία του τοιχοκολλήθηκαν σε όλη την Αθήνα. Αυτό, ωστόσο, δεν εμπόδισε τη δράση του.


Η αποφασιστικότητά του αποδείχθηκε παροιμιώδης, ενώ δεν δίσταζε να παίρνει και ρίσκα. Ένα από αυτά ήρθε στις 14 Μαρτίου 1942, με τη βοήθεια Ελλήνων λιμενεργατών του ναυπηγείου Σκαραμαγκά, όταν και βύθισε το γερμανικό υποβρύχιο U-133. Ενδεικτικό της δυσκολίας που είχε η αποστολή του, είναι το γεγονός ότι εφοδιάσθηκε με έναν εκρηκτικό ωρολογιακό μηχανισμό, τον οποίο έδεσε γύρω από τη μέση του και κολύμπησε νύχτα από την ακτή του Πειραιά ως τον ναύσταθμο της Σαλαμίνας. Στη συνέχεια τοποθέτησε τη βόμβα στα ύφαλα και μετά από λίγες ώρες… «μπουμ», το υποβρύχιο ανατινάχθηκε κατά τη διάρκεια της περιπολίας του. Οι περισσότεροι Γερμανοί πίστεψαν ότι αυτό προσέκρουσε σε νάρκη, αλλά η αλήθεια αποδείχθηκε διαφορετική.
Τον Μάιο του 1942 ο Ιβάνοφ βύθισε μέσα στο λιμάνι του Πειραιά το ισπανικό ατμόπλοιο San Isidore, το οποίο μετέφερε εμπορεύματα για λογαριασμό των κατακτητών. Αν και στη συνέχεια το πλοίο επισκευάστηκε, η κίνηση ήταν καταλυτική για να κάμψει το ηθικό αντίστοιχων πληρωμάτων που συνεργάζονταν με τους ναζί. Στις 3 Αυγούστου του 1942 τοποθέτησε μαγνητική νάρκη στο υποβρύχιο U-372 και του προκάλεσε τόσο μεγάλη ζημιά, που εκείνο δεν μπορούσε να καταδυθεί. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να βυθιστεί εύκολα από τους Συμμάχους.

Τα «τσακισμένα» γερμανικά αεροπλάνα και… ο Ντούτσε

























Μεταξύ των σαμποτάζ που οργάνωσε σε συνεργασία με αντιστασιακές οργανώσεις, το πλέον κομβικό ήταν στο εργοστάσιο Μαλτσινιώτη, όπου επισκευάζονταν οι κινητήρες των αεροπλάνων της Luftwaffe. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των Γερμανών, οδήγησε στην πτώση 400-450 αεροσκαφών στη Βόρειο Αφρική και για τον λόγο αυτό οι δυνάμεις του Άξονα υποχώρησαν 2.300 χιλιόμετρα δυτικά μέσα σε διάστημα έξι μηνών. Ανατίναξε, επίσης, μεγάλο αριθμό γερμανικών αεροπλάνων στο αεροδρόμιο του Ελληνικού...

Όταν ο Μπενίτο Μουσολίνι επισκέφθηκε την Αθήνα στις 20 Ιουλίου 1942, υπήρχαν πληροφορίες ότι θα κατέλυε στο ξενοδοχείο Μεγάλη Βρετανία. Με τη βοήθεια υπαλλήλων του ξενοδοχείου, ο Ιβάνοφ τοποθέτησε εκρηκτικά στο υπόγειο, με σκοπό να ανατινάξει την αίθουσα υποδοχής, μόλις κατέφθανε ο Ιταλός δικτάτορας. Όμως, το σχέδιο της επίσκεψης άλλαξε και ο Ντούτσε παρέμεινε μόνο για λίγες ώρες στην ελληνική πρωτεύουσα, με αποτέλεσμα η επιχείρηση αυτή να μην ολοκληρωθεί ποτέ.

Η νέα σύλληψη, ξανά με προδοσία, και η εκτέλεση στην Καισαριανή


Μετά από όλα αυτά, ήρθε η δεύτερη σύλληψη του Ιβάνοφ, μετά από νέα προδοσία στις 8 Σεπτεμβρίου 1942 και αφού το ποσό της επικήρυξης είχε εκτιναχθεί στα 2 εκατ. δραχμές. Αυτή έγινε στο Πεδίον του Άρεως, μαζί με τους συνεργάτες του Κοντόπουλο, Μαλλιόπουλο και αδελφούς Γιαννάτου, κατόπιν προδοσίας του αστυνομικού Παντελή Λαμπρινόπουλου. Τον Δεκέμβριο του ίδιου χρόνου ο Ιβάνοφ καταδικάσθηκε σε θάνατο μαζί με τους Κοντόπουλο, Παλιόπουλο και Δημήτρη Γιαννάτο, ενώ η ποινή του Κωνσταντίνου Γιαννάτου ήταν κάθειρξη 20 ετών.
Στις 4 Ιανουαρίου 1943 ο Ιβάνοφ οδηγήθηκε στο εκτελεστικό απόσπασμα, στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής. Το σημείο όπου άφησαν την τελευταία τους πνοή πολλοί από όσους αγωνίστηκαν για την ελευθερία αυτού του τόπου στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, έμελλε να είναι και για εκείνον το τελευταίο που είδαν τα μάτια του. Πριν το εκτελεστικό απόσπασμα, προσπάθησε να αποδράσει ξανά, αλλά οι διώκτες του τον πυροβόλησαν την ώρα που απομακρυνόταν και τον ξανάπιασαν. Αιμόφυρτος και δεμένος σε ένα πάσσαλο εκτελέστηκε μαζί με τους συντρόφους του. Προτού πέσει νεκρός, αναφώνησε: «Ζήτω η Ελλάς! Ζήτω η Πολωνία!».

Οι μετά θάνατον τιμές και το γυμναστήριο με το όνομά του


Είναι πάρα πολύ σπάνιο τρεις χώρες να τιμούν τον ίδιο άνθρωπο. Ένας από τους γνωστότερους «στρατιώτες τριών χωρών» ήταν ο Λάουρι Τόρνι, που υπηρέτησε στον φινλανδικό στρατό, στα τάγματα των SS, αλλά και με τον αμερικάνικο στρατό στο Βιετνάμ, όμως αποτελούσε αμφιλεγόμενη προσωπικότητα. Αντίθετα, ο Γεώργιος Σαϊνόβιτς Ιβάνοφ υπήρξε δεδομένα και χωρίς αμφισβήτηση ήρωας για Πολωνία, Ελλάδα και Αγγλία, οι οποίες του απένειμαν μετά θάνατον ανώτατα πολεμικά παράσημα και τιμητικές διακρίσεις.
Στις 30 Μαρτίου 1945 η πολωνική κυβέρνηση, που βρισκόταν στο Λονδίνο, τον τίμησε με τον Ανώτατο Πολεμικό Σταυρό «VIRTUTI MILITARI». Οι Συμμαχικές Δυνάμεις, μέσω του Μάρσαλ Χάρολντ Αλεξάντερ, τον ευχαρίστησαν δημόσια για τη δράση του και κάποια χρόνια αργότερα η βασίλισσα Ελισάβετ ΙΙ κατέβαλε το συμβολικό ποσό των 1.000 λιρών στην οικογένειά του, ως ένδειξη αναγνώρισης των ηρωικών ενεργειών του.
Επίσης, στην Πολωνία το όνομα του Ιβάνοφ έχει δοθεί σε αρκετές πλατείες και δρόμους. Στην Ελλάδα στήθηκε ανδριάντας του στην οδό Λαγκαδά της Θεσσαλονίκης, υπάρχει δρόμος με το όνομά του και από το 1953 διοργανώνονται ετήσιοι κολυμβητικοί αγώνες με την ονομασία «Ιβανόφεια». Το 1987, το κλειστό γήπεδο μπάσκετ και βόλεϊ του Ηρακλή ονομάστηκε «Ιβανόφειο». Επίσης, το 1971 η ζωή του έγινε ταινία με όνομα «Agent Nr. 1», με την πρώτη της προβολή στις 25 Φεβρουαρίου 1972, ενώ το 1973 προβλήθηκε στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης.

Ο Συμβολισμός του Δέντρου

symvolismos-dentrou
Το δέντρο συνδέεται με ιδιαίτερους συμβολισμούς ως πηγή ζωής, έμπνευσης και δημιουργίας. Λατρεύτηκε μέσα από τις πολυποίκιλες εκφράσεις του ως ένα ορατό σημείο καθετότητας, ένα σημείο αναφοράς στο χώρο, δηλώνοντας είτε το κέντρο είτε μια αρχή ως σύνορο.
Αποτελεί το συνδετικό κρίκο ανάμεσα σε τρεις κόσμους, τον κόσμο κάτω από τη γη1, αυτόν που βρίσκεται στην επιφάνεια της γης και αυτόν στον ουρανό, όπως επίσης και σε δύο διαφορετικά πεδία δημιουργίας, στο ορατό και το αόρατο.
Σε ένα κλειδί ερμηνείας, και πέρα από την εκδήλωσή του στις τρεις σφαίρες του κόσμου στο χώρο, αντιλαμβανόμαστε ότι συσχετίζεται άμεσα και με την παρουσία του στους τρεις ρυθμούς του χρόνου, καθώς το δέντρο έχει κάποιες ιδιαίτερες ομοιότητες με την ανθρώπινη φύση.
Οι ρίζες του είναι οι εμπειρίες του παρελθόντος, τα ακλόνητα θεμέλια που το κρατούν ζωντανό και όρθιο στη μάχη της επιβίωσης. Κι έτσι μέρα με τη μέρα, χρόνο με το χρόνο οι ρίζες προχωράνε σε μεγαλύτερο βάθος, για να μπορέσουν να θρέψουν τους καρπούς της ζωής στο παρόν μεγαλώνοντας το ανάστημά του. Οι χυμοί επίσης που ρέουν στον κορμό και στα κλαδιά είναι απαραίτητοι, όπως το αίμα που ρέει στον άνθρωπο, για να δημιουργηθούν και να αναπτυχθούν στο μέλλον οι νέοι του βλαστοί. Τα φύλλα του, διαμέσου του αέρα, παράγουν θροΐσματα παράξενα, ήχους ιδιόμορφους, σαν να θέλουν να μας μιλήσουν.
Είναι ένα θαύμα της φύσης αυτός ο αέναος κύκλος δημιουργίας, που ξεκινά μέσα από τα σπλάχνα της γης μέχρι τη στιγμή που πάνω στα κλωνάρια θα ενσαρκωθεί ο καρπός της ζωής. Έτσι το δέντρο μετέχει στο μυστήριο της ζωής και του θανάτου, σε αυτήν τη διαρκή ροή της εναλλαγής μεταξύ της αναγέννησης και της φθοράς.
Ο άνθρωπος ανά τους αιώνες επηρεασμένος και άμεσα εξαρτώμενος από τον περιοδικό κύκλο της βλάστησης, τίμησε το δέντρο με ποικίλους τρόπους μέσα από τα έθιμα και τις παραδόσεις του. Η κάθετη ανάπτυξη του δέντρου και η ταύτισή του αρκετές φορές με το θείο έδωσαν μια άλλη όψη στην ανθρώπινη σκέψη και το συναίσθημα. Για παράδειγμα, ο άνθρωπος, μιλώντας για την καταγωγή και την ιστορία του, χρησιμοποιεί λέξεις που περιέχουν στοιχεία του δέντρου για να εκφραστεί, όπως «το γενεαλογικό μου δέντρο, οι ρίζες μου, είναι παιδιά από τον καρπό ενός γάμου» ...
Αν και υπάρχει μια μεγάλη ποικιλομορφία ειδών και διαφορετικών ονομάτων, το δέντρο είναι ένα ως «Δέντρο του Ουρανού», «Δέντρο της Αθανασίας», «Δέντρο των Θεών», «Δέντρο της Ζωής» κ.λπ. και η ουσία του συμβολισμού του παραμένει ίδια κι αναλλοίωτη.
Όπως προαναφέραμε, σε μια παράδοση χιλιάδων χρόνων συναντάμε την άρρηκτη σχέση του ανθρώπου με τα ιερά δέντρα των ναών, των μοναστηριών, των καθαγιασμένων τόπων. Η σχέση του δέντρου με το θείο και με το ιερό φανερώνεται με λατρευτικές πρακτικές όπως είναι η ανάρτηση ταμάτων και αφιερωμάτων στα κλαδιά2, η αποκοπή κλαδιών και φυλλωμάτων για τη δημιουργία ιαματικών παρασκευασμάτων καθώς και περιάπτων, οι εγκοιμήσεις και οι προσευχές κάτω από το ιερό δέντρο για ιάσεις και θεραπείες από διάφορα νοσήματα, τα θυμιάματα κάτω από τα φυλλώματα κ.λπ.
Σε όλους τους παραδοσιακούς πολιτισμούς η ταύτισή του με το ιερό και με την παρουσία κάποιας θεότητας ή ο συμβολισμός της θεότητας με ένα δέντρο είναι δεδομένες πρακτικές που κατέχουν ιδιαίτερες τιμές.
Ενδεικτικά μπορούμε να αναφέρουμε τα εξής: στη βόρεια Ευρώπη οι Βίκινγκς χρησιμοποιούσαν το δέντρο στις γιορτές τους ως σύμβολο αναγέννησης που σηματοδοτούσε τον ερχομό της άνοιξης και την αναγέννηση της φύσης.
Λίγο χαμηλότερα, στην αρχαία Ευρώπη, οι Δρυίδες στόλιζαν με φρούτα και κεριά βελανιδιές προς τιμήν των θεών τους. Σύμφωνα με την κέλτικη μυθολογία η λειτουργία των δέντρων στην κοινωνία τους ήταν σημαντική και σπουδαία, διότι οι Δρυίδες θεωρούσαν ότι ο Ήλιος τα προίκισε με πνευματικές ιδιότητες. Άλλωστε η λέξη Druid (Δρυίδης-Δρυς) προέρχεται από τη λέξη Duir, που σημαίνει βελανιδιά, και υποδεικνύει εκείνον που κατέχει τη γνώση της βελανιδιάς.
Έχουμε επίσης πληροφορίες από την αμερικανική ήπειρο, όπου κάθε καλοκαίρι στα βόρεια υψίπεδά της διάφορες φυλές αυτοχθόνων συγκεντρώνονταν, για να γιορτάσουν, να προσευχηθούν και να χορέψουν γύρω από ένα ιερό δέντρο σχηματίζοντας έναν ιερό κύκλο. Ο σκοπός αυτών των ηλιακών χορών γύρω από το δέντρο ήταν να μεταβιβάσουν κι αυτοί με τη σειρά τους αυτήν την πνευματική ανανέωση στον κύκλο της κοινότητάς τους.
Επίσης για αρκετούς αιώνες οι αρχαίοι Ευρωπαίοι χόρευαν αυτό το μοτίβο κύκλος-δέντρο σε θρησκευτικές συγκεντρώσεις που σχετίζονταν με την εναλλαγή εποχής, αν και ο χρόνος τέλεσης των γιορτών ήταν διαφορετικός σύμφωνα με το γεωγραφικό πλάτος της κάθε περιοχής.
Στην παγκόσμια μυθολογία υπάρχουν ακόμα πολλοί μύθοι που συνδέουν τα δέντρα με τους ανθρώπους, όπως το «δέντρο πατέρας» ή το «δέντρο μητέρα». Σύμφωνα επίσης με λαϊκές δοξασίες υπάρχει το έθιμο να φυτεύουν ένα δέντρο κατά τη γέννηση ενός παιδιού, φανερώνοντας άμεσα το συσχετισμό της ανθρώπινης ζωής και μακροζωίας με τη δύναμη και την αντοχή των δέντρων, κάτι που φαίνεται άλλωστε και σε ένα ρητό που αποδίδεται στον Τζέγκις Χαν «Όποιος φυτεύει πολλά δέντρα, θα ζήσει πολλά χρόνια».
Όμως η πιο διαδεδομένη του έννοια βρίσκεται στη λατρεία του ως κοσμικό δέντρο (Arbor Mundi), ή ως κοσμικού άξονα (Axis Mundi), όπου το σύμπαν είναι το πελώριο δέντρο από όπου εκπορεύονται οι μορφές της ζωής3.
Ως κοσμικός άξονας συνδέεται με το βουνό, τον κίονα κι όλα όσα είναι αξονικά. Συγγενικά στοιχεία ως προς το συμβολισμό του είναι επίσης το κοντάρι και ο στύλος.
Πέρα από την ιερότητα του δέντρου στις θρησκείες, ένα ακόμα ενδεικτικό στοιχείο του φαίνεται στις αναγεννητικές του δυνάμεις. Αν παρατηρήσουμε αρκετές από τις αρχαίες παραστάσεις (σε περίαπτα, σε αγγεία) που περιλαμβάνουν το δέντρο, βλέπουμε να συνοδεύεται πολλές φορές από ένα φίδι-φύλακα, έναν ενδιαφέρον συμβολισμό όπου και τα δύο τονίζουν την ανανέωση της ζωής4.
Πολύ γνωστά κι ενδιαφέροντα στοιχεία για ιδιαίτερα δέντρα αναφέρονται στη δάφνη των Δελφών και τη δρυ, την ιερή βελανιδιά του Δία, στη Δωδώνη όπου δίνονταν οι χρησμοί με το θρόισμα των φύλλων της. Άλλωστε το ιερό δέντρο, ως δέντρο της ζωής, είναι επίσης και μαντικό, άρα και δέντρο της γνώσης.
Τα δέντρα επίσης που φέρουν τροφή είναι πάντα ιερά, όπως το αμπέλι, η μουριά, η ελιά, η αμυγδαλιά κ.λπ5.
Πολλές φορές λατρευτικές εκφράσεις που χρησιμοποιούσαν οι άνθρωποι για να προσφωνήσουν τους θεούς του αρχαίου κόσμου καταδεικνύουν τη σημασία που έδιναν οι πιστοί σε συγκεκριμένα δέντρα. Ενδεικτικά παραδείγματα από την αρχαία Ελλάδα έχουμε με το Διόνυσο να συμβολίζεται με τον κισσό και το κλήμα, μέσω των αναρριχήσεών τους, και να αποκαλείται Δενδρίτης6, ο Ερμής Κεδρίτης, η Άρτεμης να συνδέεται με τη μυρτιά, ο Απόλλων Στυρακίτης και Κυπαρισσίτης κ.λπ.
Όπως αναφέρει σε ένα από τα έργα του ο F. Schwarz7: «Το ιερό δέντρο δεν είναι σεβαστό, επειδή έχει καλό ξύλο ή γιατί δίνει πολύ καλή σκιά ή γιατί τα φύλλα του έχουν ένα ειδικό πράσινο. Η αντικειμενική και υλική λειτουργία του δεν είναι το αντικείμενο του σεβασμού προς αυτό.
Είναι ιερό, γιατί εμπνέει τη δικαιοσύνη, είναι ιερό, γιατί συμβάλει, μιλάει στον άνθρωπο σοφίας. Δεν έχει να κάνει με την υλική του λειτουργία, δηλαδή ένα φυσικό δέντρο δεν δίνει δικαιοσύνη, ένα φυσικό δέντρο δεν ενώνει τον ουρανό με τη γη, ένα συνηθισμένο δέντρο δεν το κάνει αυτό. Και γι’ αυτό είναι ένα σύμβολο. 
Ένα σύμβολο είναι ένα αντικείμενο ικανό να δίνει μια σημασία (ένα νόημα) διαφορετική από την υλική λειτουργικότητα αυτού που αυτό εμφανώς αντιπροσωπεύει…»
Γίνεται εύκολα αντιληπτό ότι υπάρχει μια τεράστια βιβλιογραφία γύρω από το δέντρο, το ρόλο, τις λειτουργίες και τις ιδιότητές του. Θα μπορούσαμε, άλλωστε, να αναφέρουμε πολλά περισσότερα παραδείγματα μέσα από τις χιλιόχρονες ιστορίες και παραδόσεις που εκτυλίσσονται γύρω από τις πολυποίκιλες μορφές του8.
Όμως το παρόν άρθρο δεν γράφτηκε για να καλύψει αυτό το σημαντικό και συνάμα ευρύ φάσμα των ιδιαίτερων και αξιομνημόνευτων συμβολισμών του δέντρου, αλλά για να παρουσιάσει, μέσα από ένα μικρό αριθμό παραδειγμάτων και χωρίς κάποια χρονολογική κατανομή, κάποια σημαντικά στοιχεία του. Έτσι θα μπορούσε να αποτελέσει ένα ερέθισμα για όσους ενδιαφέρονται να ερευνήσουν και να μελετήσουν εκείνες τις πηγές που προσφέρουν αξιόλογα κι επιμέρους στοιχεία για τους ιδιαίτερους συμβολισμούς του.
Άλλωστε, μέσα από αυτά τα μονοπάτια παρατηρούμε την υλική υπόσταση αυτού του στοιχείου που καλείται δέντρο, ανεξαρτήτως ιστορίας και πολιτισμού, να μεταλλάσσεται σε κάτι που ξεφεύγει από τα όρια του εφήμερου και του προσωρινού περνώντας στη διαχρονικότητα της ανθρώπινης κουλτούρας και ιστορίας.
Παραπομπές:
(1) Υπάρχουν αναφορές από αρχαίες δοξασίες λαών πως σε ορισμένα δέντρα κατοικούν οι ψυχές των νεκρών ή πως είναι ο πρώτος σταθμός των ψυχών πριν αναχωρήσουν για τον άλλο κόσμο.
(2)  Π.χ η Αγία Μυρτιά στο μοναστήρι της Παναγίας Παλιανής στο νομό Ηρακλείου όπου οι πιστοί κρεμούν στο δέντρο αφιερώματα.
(3) (Για περισσότερες πληροφορίες βλ. Σκανδιναβική Μυθολογία, αρχαία Έντα, δέντρο Yggdrassill). Το Δέντρο της Ζωής είναι το έλατο του Βόντεν, το οποίο αργότερα έγινε το χριστουγεννιάτικο δέντρο. Στην αρχαία Σουμερία και τη Βαβυλωνία συμβόλιζε την κοσμική ανανέωση με επτά κλαδιά, όπως υπάρχουν οι επτά πλανήτες και οι επτά ουρανοί. Δέντρα επίσης με πλεγμένους κλώνους φανερώνουν τα ζεύγη αντιθέτων, το γιν και γιανγκ στην ενότητα του ΤΑΟ.
(4) Το φίδι αλλάζει το δέρμα του, το δέντρο αν είναι αειθαλές κρατά τα φύλλα (ικμάδα) αντιπροσωπεύοντας την αιώνια ζωή και το αθάνατο πνεύμα. Όταν είναι φυλλοβόλο βγάζοντας νέα φύλλα δηλώνει την αναγέννηση και την ανανέωση. Δεν είναι τυχαίο που κλαδιά και φύλλα χρησιμοποιούνταν σε μυητικές τελετές, για να συμβολίσουν τη μυητική αναγέννηση του μύστη.
(5) Το «Σόμα» στην αρχαία Ινδία και αντίστοιχα το «Χαόμα» στο αρχαίο Ιράν ήταν η ιερή τροφή των θεών και των μυημένων θνητών.
(6) Είναι θεός της αμπέλου, θεός της συκιάς, Συκίτης. Είναι θεός του κισσού, είναι Άνθιος, θεός των ανθισμένων φυτών, είναι Φυτάλμιος, θεός της ανάπτυξης. Ο Διόνυσος είναι ο θεός όλων των αναπτυσσόμενων πραγμάτων, κάθε δένδρου και φυτού και φυσικού προϊόντος. Αργότερα γίνεται αποκλειστικά θεός της αμπέλου. Αντίστοιχα στην αρχαία Λακωνία μια μυρτιά λατρευόταν ως Άρτεμη Σώτειρα.
(7) Fernand Schwarz: Διακεκριμένος Ανθρωπολόγος, Ιδρυτής και Διευθυντής του Δ.Ο.Ν.Α στη Γαλλία.
(8) Η λατρεία της Μεγάλης θεάς στους αρχαίους πολιτισμούς κυρίως της Λεκάνης της Μεσογείου συνδέεται κατά κανόνα με το ιερό της δέντρο. Άλλες παραδοσιακές και θρησκευτικές εκφράσεις του περιλαμβάνουν το χριστιανικό δέντρο του Σταυρού, την καταγωγή του Χριστού από τη βασιλική γενιά του Δαβίδ, που από το πλαγιασμένο σώμα του γενάρχη Ιεσσαί φύεται ένα δέντρο, το σκανδιναβικό Υγκντραζίλ, το καββαλιστικό Δέντρο της Ζωής, το δέντρο της σαμανικής έκστασης της ανόδου και της καθόδου, το Δέντρο «Μπο», όπου κάτω από αυτό ο Βούδας πέτυχε τη φώτισή του και είναι ένα ιερό κέντρο, σύμβολο της μεγάλης αφύπνισης, κ.λπ.

Πηγή... το είδαμε εδώ

Ο Βασίλης Τσιτσάνης και ο Θερμαϊκός - Αφιέρωμα στον μεγάλο λαϊκό συνθέτη


του Σπύρου Κουζινόπουλου

Ιδιαίτερα δεμένος με την περιοχή του σημερινού δήμου Θερμαϊκού, ήταν ένας από τους κορυφαίους της Ελληνικής λαϊκής μουσικής, ο αξέχαστος συνθέτης, στιχουργός και τραγουδιστής Βασίλης Τσιτσάνης (18 Ιανουαρίου 1915 – 18 Ιανουαρίου 1984). Το τραγούδι του «Μπαξέ Τσιφλίκι», το εμπνεύσθηκε τις πολλές φορές που επισκέπτονταν τους Νέους Επιβάτες, τα μαύρα χρόνια της Κατοχής, ενώ αρκετό διάστημα διέμεινε και στην Επανομή, όπου σύμφωνα με τη μαρτυρία του αδελφού της γυναίκας του, έγραψε και δύο ύμνους για την Εθνική Αντίσταση και το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ!


Τεράστιο το έργο του μεγάλου καλλιτέχνη: Σαράντα χρόνια πάνω στο πατάρι, 600 τραγούδια, 12.000 ξενύχτια. Αυτή ήταν η καλλιτεχνική εξίσωση της ζωής του. Σαράντα χρόνια αδιάφθορος και απαραχάρακτος από τους καιρούς. Και όπως έγραψαν πολλοί μελετητές του έργου του, ο Βασίλης Τσιτσάνης υπήρξε ένας εκσυγχρονιστής, που δεν πιάστηκε στις δαγκάνες «του δέοντος και του ωφελίμου», παρά εξέφρασε τις δίσεκτες εποχές του ελληνισμού: τη δικτατορία του Μεταξά, την Κατοχή, τον Εμφύλιο, μέχρι και τη Μεταπολίτευση. Ο δημιουργός που μιλούσε στα περισσότερα έργα του για τα βάσανα και τους καημούς του κόσμου. Για τις ανισότητες, τις αδικίες και τη φτώχεια του λαού μας.

Τακτικός επισκέπτης των Ν.Επιβατών

Ο Δημήτρης Γιοβανόπουλος, που ερεύνησε το έργο του μεγάλου τροβαδούρου της λαϊκής μας μουσικής, σημειώνει ότι ο Βασίλης Τσιτσάνης, κατά τα χρόνια 1938-1945 που ζούσε στη Θεσσαλονίκη, ήταν τακτικός επισκέπτης των Ν. Επιβατών, όπου με το μπουζούκι του συνόδευε γιορτές (γάμους, βαπτίσεις και πανηγύρια). Ίσως κατόπιν παραγγελίας κάποιου Επιβατιανού, έγραψε το τραγούδι Μπαξέ Τσιφλίκι, σε ένδειξη αγάπης για την Θεσσαλονικιά γυναίκα του φίλου του, ονόματι Μαριγούλα.

Πάμε τσάρκα πέρα στο Μπαξέ-Τσιφλίκι,
κούκλα μου γλυκιά απ’ τη Θεσσαλονίκη...
Πρόκειται για ένα από τα πιο γνωστά τραγούδια το ελληνικού ρεπερτορίου. Αναπόσπαστο κομμάτι των λαϊκών πάλκων και κέντρων διασκεδάσεως μέχρι και σήμερα. Ο λόγος για το «Μπαξέ Τσιφλίκι». Δύσκολα θα βρεθεί καλλιτέχνης, από τους πολύ γνωστούς έως τους απλούς τραγουδιστές σε ταβέρνες που δεν το έχει πει.

Είναι ένα γρήγορο χασαποσέρβικο με τον τόνο και τη στιχουργική μαγεία του Βασίλη Τσιτσάνη. Ηχογραφήθηκε για πρώτη φορά το 1946 με πρώτους ερμηνευτές, τον Στράτο Παγιουμτζή και τον Βασίλη Τσιτσάνη. 1



Ο Τσιτσάνης στη Θεσσαλονίκη

Ο Βασίλης Τσιτσάνης, που από την ιδιαίτερη πατρίδα του, τα Τρίκαλα, είχε εγκατασταθεί από τα τέλη του 1936 στην Αθήνα, έχοντας ήδη στο ενεργητικό του πάνω από 40 λαϊκά τραγούδια που είχε συνθέσει, άρχισε να δουλεύει σε διάφορα μαγαζιά της πρωτεύουσας, αλλά και να γραμμοφωνεί τους πρώτους δίσκους του στην «ΟΝΤΕΟΝ». Αυτό μέχρι το Μάρτιο του 1938, οπότε στρατεύθηκε και στάλθηκε να υπηρετήσει τη στρατιωτική του θητεία στη Θεσσαλονίκη.

Στο Τάγμα Τηλεγραφητών, που ήταν στην περιοχή του Ντεπό, ο καλλιτέχνης συνέθεσε πολλά τραγούδια του που έγιναν επιτυχίες, κάποια μάλιστα από αυτά, στο πειθαρχείο της μονάδας, δεδομένου ότι συχνά παραβίαζε τις άδειες που έπαιρνε για να κατέβει στην Αθήνα προκειμένου να δώσει κομμάτια του στις εταιρίες για ηχογράφηση. Στο πειθαρχείο, έμεινε κλεισμένος περισσότερες από 50 μέρες, στα δύο χρόνια της θητείας του στο Τάγμα Τηλεγραφητών. 2

Ένα από τα τραγούδια που έγραψε στο Πειθαρχείο, ήταν η «Αρχόντισσα» που έγινε μεγάλη επιτυχία.

Τον Απρίλιο του 1940 ο Τσιτσάνης απολύεται από το στρατό και πηγαίνει κατευθείαν στην Αθήνα, όμως λίγους μήνες αργότερα ξεσπάει ο πόλεμος, οπότε επιστρατεύεται και στέλνεται στο Αλβανικό μέτωπο με την ειδικότητα του τηλεγραφητή.

Με την κατάρρευση του μετώπου και την είσοδο των Γερμανών, πηγαίνει στα Τρίκαλα, όπου βλέπει το σπίτι του μισογκρεμισμένο από τα βλήματα όλμων, οπότε φεύγει αμέσως για τη Θεσσαλονίκη όπου και εγκαταστάθηκε. Εδώ γνώρισε και τη γυναίκα του, τη Ζωή, το γένος Σαμαρά, που την παντρεύτηκε το 1942. Αφηγήθηκε για εκείνη την περίοδο της Θεσσαλονίκης ο Τσιτσάνης:



«Πήγα αμέσως για δουλειά. Δούλεψα στο Καραμπουρνάκι, στους Μπαρμπαλιά, δούλεψα και αλλού και στα περίφημα «Κούτσουρα» του Δαλαμάγκα, που βρισκόταν στην οδό Νικηφόρου Φωκά, κοντά στο Λευκό Πύργο.

Στα ξένα αυτά μαγαζιά δε δούλεψα και πολύ καιρό, γιατί μετά το 1941, άνοιξα δικό μου μαγαζί, στην οδό Παύλου Μελά 21, δίπλα στο Μέγαρο του Μοσκώφ, στη Διαγώνιο. Ήταν ένα μικρό μαγαζάκι με λίγα τραπεζάκια, ένα φοβερό μαγαζάκι που έμεινε ιστορικό. Λεγόταν «Ουζερί Τσιτσάνη» και εκεί μέσα έγραψα τραγούδια τα οποία γραμμοφώνησα μετά τον πόλεμο και χάλασαν κόσμο. Δεν μπορείς να φανταστείς πόσο αγαπώ τη Θεσσαλονίκη.

Σ’ αυτή την πόλη ετοίμασα στην Κατοχή, ολόκληρο έργο. Ένα έργο που αργότερα θα μίλαγε όλος ο κόσμος, ένα έργο που βγήκε από τις δραματικές σελίδες της εποχής, ένα έργο που ξεπήδησε μέσα από την ψυχή μου, ένα έργο που είχε μέσα του τον καλύτερο μουσικό μου κόσμο, ένα έργο που αργότερα θα σάρωνε την Ελλάδα.

Η Κατοχή είναι η πιο συγκλονιστική περίοδος του λαϊκού τραγουδιού και αυτή όπως φαίνεται πια καθαρά κάθε μέρα, «σημάδεψε» και την καριέρα μου και την ιστορία της λαϊκής μουσικής. Διότι αν προπολεμικά έγινε το ξεκίνημά μου στα γραμμόφωνα σαν λαϊκού συνθέτη και έγινε πραγματική επανάσταση στο λαϊκό τραγούδι, η κατοχή υπήρξε η εποχή που έδωσα ότι καλύτερο είχα στην ψυχή μου, που έδωσα ότι πιο αληθινό βγήκε μέσα από τις τραγικές εκείνες συνθήκες. Η κατοχή, με δύο λόγια, είναι η καρδιά του λαϊκού τραγουδιού». 3

Σύμφωνα με τον Πάνο Σαββόπουλο, ο κατοχικός Τσιτσάνης είναι ανεπανάληπτος και ασύγκριτος. Στη διάρκεια της γερμανικής κατοχής 1941-1944 στη Θεσσαλονίκη συνέθεσε περίπου τριάντα τραγούδια, τα οποία ηχογράφησε από το 1946 και μετά, όταν άνοιξε το εργοστάσιο παραγωγής δίσκων που το είχαν κλείσει για τρία χρόνια οι Γερμανοί. Τα 30 «κατοχικά» τραγούδια του Τσιτσάνη θεωρούνται τα μεγάλα αριστουργήματά του και αποτελούν το απόγειο της δημιουργίας του, όπως για παράδειγμα το «Χατζή Μπαξέ», η «Αθηναίϊσα», οι «Αραπίνες», η «Αχάριστη», ο «Ζητιάνος», η «Συννεφιασμένη Κυριακή» κ.α. Αξιοπρόσεκτο είναι ότι αυτά τα συνέθεσε όταν ήταν μόλις 26-29 ετών, ενώ γνωρίζουμε ότι το απόγειο της δημιουργίας των συνθετών είναι τα 40-45 χρόνια. 4


Πάντως, οι εποχές τότε ήταν πολύ δύσκολες. Στα μαγαζιά σύχναζαν ύποπτοι λεφτάδες και μαυραγορίτες, γίνονταν φασαρίες, μπλόκα, εκτελέσεις και γενικότερα η ανθρώπινη ζωή είχε χάσει την αξία της. Ο Τσιτσάνης όμως μετρημένος, όπως πάντα, είχε κι έναν φίλο που τον προστάτευε, κι αυτός ήταν ο κουμπάρος του Νίκος Μουσχουντής, διευθυντής στην Ασφάλεια Θεσσαλονίκης. Παράλληλα, έκανε ταξίδια στην επαρχία. Η φήμη του είχε εξαπλωθεί και πληρωνόταν σε τρόφιμα ή λίρες. 5




Για το μαγαζί του Τσιτσάνη στη Θεσσαλονίκη, αφηγήθηκε ο Ανδρέας Σαμαράς, ο αδελφός της γυναίκας του:

«Το φθινόπωρο του 1942 κάναμε το «Ουζερί» στην οδό Παύλου Μελά 22. Ένα ισόγειο στενόμακρο μαγαζί με καμιά δεκαριά τραπέζια. Στο βάθος ήταν ο νεροχύτης και ο πάγκος με τους μεζέδες και τα ποτά, αριστερά το ταμείο και ο καμπινές και όπως μπαίνουμε δεξιά, κοντά στο νεροχύτη, ήταν το πάλκο με την ορχήστρα. Εγώ ήμουν στο ταμείο και είχα τη διαχείριση του μαγαζιού, ο Βασίλης δεν είχε ιδέα από αυτά και ούτε που ανακατευόταν καθόλου. Ερχότανε τα βράδια και έπαιζε και για τίποτε άλλο δε νοιαζότανε…». 6

Την ώρα που χιλιάδες Θεσσαλονικείς πέθαιναν στο δρόμο από την πείνα και τις κακουχίες της Κατοχής, υπήρχαν άνθρωποι που γλεντούσαν και σκορπούσαν σαν μαρουλόφυλλα τα χρήματα που αποκτούσαν από άνομες δραστηριότητες, απομυζώντας στην κυριολεξία το αίμα του καταπιεζόμενου λαού.

Βρισκόμαστε στην καρδιά της Κατοχής, της πιο μεγάλης περιπέτειας του ελληνικού έθνους. Η ζωή είναι δύσκολη, κάθε μέρα θάνατοι στο δρόμο από την πείνα, άλλοι δολοφονούνται γερμανικά κρατητήρια ή ακόμα και καταμεσίς του δρόμου. Η συσκότιση της πόλης από το φόβο των βομβαρδισμών είναι καθημερινή. Τα τρένα γεμίζουν ομήρους που μεταφέρονται στα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Ένα κομμάτι του λαού της πόλης ριψοκινδυνεύει τη ζωή του κάνοντας αντίσταση κατά των κατακτητών. Και την ίδια στιγμή, υπάρχουν άνθρωποι που ενδιαφέρονται μόνο για αγνό καφέ που σερβίρει το καφενείο «Ήλιον», για μαθήματα χορού και κιθάρας, ενώ η ταβέρνα «Αετός» σε σκανδαλίζει με τα ψητά γουρουνόπουλα τα αρνιά σούβλας που σου υπόσχεται αν πας να ακούσεις τον ξακουστό Τσιτσάνη. Που τα βρίσκουν όλα αυτά τα καλά, διάβολε; Και σε ποιους ανθρώπους απευθύνονται; … Ότι και να είναι, κάποιοι πάντως επωφελήθηκαν. 7


Η μοναδική φωτογραφία που σώζεται από το "Ουζερί Τσιτσάνης".
Όρθιος αριστερά ο κουνιάδος του, Σαμαράς

Τακτικός επισκέπτης των Ν.Επιβατών

Σύμφωνα με τον ποιητή Ντίνο Χριστιανόπουλο, το βιβλίο του Τα τραγούδια του Βασίλη Τσιτσάνη που γράφτηκαν στη Θεσσαλονίκη επί Γερμανικής Κατοχής (Εκδόσεις Μπιλιέτο, Παιανία, σελ. 14-16), το τραγούδι για το Μπαξέ Τσιφλίκι, που κατά τον Κώστα Βίρβο, ήταν το σπουδαιότερό του, γράφτηκε στα μαύρα χρόνια της γερμανικής κατοχής. Μάλιστα ο ίδιος ο Τσιτσάνης, μιλώντας στον Χατζηδουλή, 8, το αναφέρει πρώτο μεταξύ των τραγουδιών που έγραψε επί κατοχής. Και προσθέτει: «Όταν έγραψα το "Μπαξέ Τσιφλίκι" δούλευα στο μαγαζί του Δαλαμάγκα ακόμα. Εκεί μέσα το συνέθεσα».

Σύμφωνα πάντα με τον Χατζηδουλή, επειδή ο Τσιτσάνης το «ουζερί» του το άνοιξε περί τα μέσα του 1942 και μια σαιζόν αργότερα δούλεψε στου Δαλαμάγκα, λογαριάζει ότι το τραγούδι γράφτηκε στα τέλη του 1942 ή το φθινόπωρο της χρονιάς αυτής. 9

Να πούμε για τον Δαλαμάγκα, που ο Τσιτσάνης τον κατέστησε μυθικό πρόσωπο στον κόσμο του ρεμπέτικου, ότι υπήρξε επί κατοχής ιδιοκτήτης του υπαίθριου κέντρου «Τα Κούτσουρα», στην οδό Νικηφόρου Φωκά 10 της Θεσσαλονίκης.

Η γλώσσα που χρησιμοποιεί ο Τσιτσάνης, είναι η απλή δημοτική, με λαϊκές λέξεις («τσάρκα»). Εξάλλου σε όλα τα τραγούδια του χρησιμοποιεί την απλή δημοτική καθότι ο ίδιος θεωρούσε τον εαυτό του, ως εκφραστή των συναισθημάτων των Ελλήνων. Δεν επιζητούσε κάτι το εξεζητημένο και αυτή ακριβώς ήταν η διαφορά που τον έκανε ανώτερο από όλους τους συνθέτες.

Με απλή αλλά μαγική γλώσσα

Οι περισσότεροι προσπαθούσαν με κάποιους περίεργους χειρισμούς της γλώσσας να πετύχουν κάτι που θα γινόταν σουξέ, πετυχαίνοντας ακριβώς το αντίθετο. Αντιθέτως, ο Τσιτσάνης με την τόσο απλή και συνάμα μαγική γλώσσα, κατάφερε να μπουν όλα τα τραγούδια του στις ψυχές των Ελλήνων.

Το «Μπαξέ Τσιφλίκι», αναφέρεται σε επτά γνωστές περιοχές της Θεσσαλονίκης και είναι και αυτό αφιερωμένο σε μια Θεσσαλονικιά, ονόματι Μαριγούλα, όπως προαναφέρθηκε. Καλύτερα βέβαια να γίνει μία προσεκτική ανάλυση των στίχων και τον στροφών ξεχωριστά.
Πάμε τσάρκα πέρα στο Μπαξέ Τσιφλίκι
κούκλα μου γλυκιά απ’ τη Θεσσαλονίκη
στου Νικάκη τη βαρκούλα, γλυκιά μου Μαριγούλα
να σου παίξω φίνο μπαγλαμά
Η βόλτα ξεκινάει αρχικά στην περιοχή «Μπαξέ Τσιφλίκι», που τώρα ονομάζεται Νέοι Επιβάτες. Ο Τσιτσάνης δεν παραλείπει να παραθέσει την εμφάνιση και την καταγωγή της γυναίκας. Είναι όμορφη και είναι από τη Θεσσαλονίκη. Στον τρίτο στίχο, παραθέτει και το όνομά της (Μαριγούλα).

Αναφέρει λοιπόν πως στου Νικάκη τη Βαρκούλα, δηλαδή στη Θάλασσα του Θερμαϊκού, θα της παίξει μπαγλαμά, ενώ προσθέτει και έναν επιθετικό προσδιορισμό («φίνο»). Οι Νέοι Επιβάτες (γνωστοί και ως Μπαξέ Τσιφλίκι, στην καθομιλουμένη Μπαξές) είναι παραλιακή κωμόπολη και δημοτικό διαμέρισμα του δήμου Θερμαϊκού. Βρίσκεται 22 χιλιόμετρα ανατολικά της Θεσσαλονίκης, επί του Θερμαϊκού Κόλπου. Σύμφωνα με ορισμένες μαρτυρίες, ο Νικάκης ήταν υπαρκτό πρόσωπο, κάτοικος της Νέας Μηχανιώνας, που κάποιες φορές έπαιρνε τον Τσιτσάνη στη βάρκα του για να ψαρέψουν μαζί.
Το Μπαξέ Τσιφλίκι

Μέχρι και την Απελευθέρωση της Μακεδονίας το 1912 η περιοχή των σημερινών Νέων Επιβατών ήταν φέουδο ενός τούρκου πασά και ονομαζόταν «Μπαξέ Τσιφλίκι».

Ο νέος οικισμός των Επιβατιανών προσφύγων δημιουργήθηκε στην περιοχή που βρισκόταν το θερινό σπίτι του πασά. Σ’ εκείνη την τοποθεσία εγκαταστάθηκαν το 1923, μετά τη ανταλλαγή πληθυσμών, 159 προσφυγικές οικογένειες (631 άτομα), όλες προερχόμενες από την κωμόπολη Επιβάτες, προαστίου της Κωνσταντινούπολης, και έδωσαν και το όνομα Νέοι Επιβάτες, αν και δεν έπαψε ποτέ να είναι σε χρήση και η δεύτερη ονομασία Μπαξέ Τσιφλίκι, τόσο από τους Επιβατιανούς όσο και από τους παλιούς Θεσσαλονικείς.

Οι Νέοι Επιβάτες ήδη από το 1928 αποτελούσαν πόλο έλξης παραθέρισης των Θεσσαλονικέων. Σ’ αυτό βοηθούσε πάρα πολύ το ότι οι πρόσφυγες φρόντισαν να κάνουν αμέσως μετά την εγκατάσταση τους, έναν ξύλινο λιμένα, και η τακτική συγκοινωνία με καραβάκια (Από τους Ν. Επιβάτες κατά τον μεσοπόλεμο ξεκινούσαν καθημερινά 5 καράβια).

Ο Τσιτσάνης στην Επανομή

Όμως ο Βασίλης Τσιτσάνης ήταν στενά δεμένος και με την Επανομή. Σύμφωνα με τις μαρτυρίες παλιών Επανομιτών, μετά την κατάρρευση του μετώπου, όπου ο συνθέτης πολεμούσε για την απόκρουση των εισβολέων και την κατάληψη της Ελλάδος από τους Ναζί, κατέφυγε στην Επανομή, όπου του δώσανε πολιτικά ρούχα για να βγάλει τη στρατιωτική στολή και να μη συλληφθεί. Και τότε για πρώτη φορά, έπαιξε μπουζούκι για τους κατοίκους της όμορφης κωμόπολης.

Υπήρξε όμως και συνέχεια: Ο στενός φίλος και συνεργάτης του συνθέτη, Αντρέας Σαμαράς, αδελφός της γυναίκας του Τσιτσάνη, διηγήθηκε στον συγγραφέα Σώτο Αλεξίου, στο βιβλίο του «Ο ξακουστός Τσιτσάνης»: «Πολλές φορές διάφοροι φίλοι του Βασίλη του κάνανε πρόταση να γίνει μέλος του ΕΑΜ. Ήταν όμως διστακτικός, δεν το αποφάσιζε. Ήθελε την ανεξαρτησία του. Δεν ξέρω τι.
Κάποια φορά, άνοιξη ήταν του '44, ήρθε απεσταλμένος από την επιτροπή του ΕΑΜ Επανομής και τον κάλεσε να τους επισκεφθεί για να μιλήσουν. Ο απεσταλμένος του λέει: «Τι να τους απαντήσω;» Ο Βασίλης αφού το σκέφθηκε πολύ του λέει: «Να τους πεις πως θα 'ρθω σε λίγες μέρες». Πράγματι σε κάνα δυο μέρες πήγαμε. Εγώ, ο Βασίλης και η Ζωή (σ.σ. η γυναίκα του Τσιτσάνη). Εκεί μας υποδέχτηκαν τα μέλη της επιτροπής του ΕΑΜ. Είχανε πανηγύρι, είχανε γιορτές, θέατρο, Καραγκιόζη, σε ένα πάλκο στην πλατεία έπαιζαν τα κλαρίνα και χόρευαν. Καμία σχέση με αυτά που περνάγαμε στη Θεσσαλονίκη. Εκεί ζούσαν ελεύθεροι. Όλοι ήταν αρματωμένοι. Μας συμπεριφέρθηκαν με μεγάλο σεβασμό. Πολλοί ήξεραν τον Βασίλη και τον παρακάλεσαν να τους παίξει τραγούδια του. Εκεί έγραψε και τα δυο τραγούδια για το ΕΑΜ και τον ΕΛΑΣ. Τα έπαιζε συνέχεια και τα μάθανε και οι κλαριντζήδες και τα παίζανε μαζί. Όλοι ήταν ξετρελαμένοι με τον Τσιτσάνη. Εγώ ύστερα από τρεις-τέσσερις μέρες έφυγα, γιατί έπρεπε να κοιτάξω και το μαγαζί. Ο Βασίλης και η Ζωή ήρθαν ύστερα από μερικές μέρες. Αποφασίστηκε να μείνει έξω από το ΕΑΜ και να το βοηθάει όποτε υπήρχε ανάγκη. Έτσι και έγινε. Πολλοί βρήκαν καταφύγιο στο "Ουζερί" για μια δυο μέρες». 10

Σχετικά με τη μετάβαση του Τσιτσάνη στην Επανομή, έγραψε και ο Ηλίας Μπαρούνης, αναφέροντας ότι πράγματι, εκεί έγραψε τα δύο τραγούδια-ύμνους στην Αντίσταση, αλλά αρνήθηκε να ενταχθεί στο ΕΑΜ. Σημείωσε σχετικά:

«Λέγεται ότι την άνοιξη του 1944 τον κάλεσαν από το ΕΑΜ Επανομής. Ο Τσιτσάνης πήγε μεν, αλλά δεν γράφτηκε. Συνέθεσε όμως δύο ύμνους-τραγούδια για το ΕΑΜ. Το ΚΚΕ, ως κόμμα, από τα λεγόμενα του Μάρκου Βαμβακάρη και άλλων, είχε επιφυλακτική και εν πολλοίς αρνητική στάση απέναντι στους ρεμπέτες και στα ρεμπέτικα. Τα απλά μέλη του όμως σαφώς και συμπαθυούσαν αυτά τα τραγούδια». 11

Τα περί συνεργασίας του Τσιτσάνη με το ΕΑΜ, επιβεβαιώθηκαν και από τα όσα δήλωσε ο εκπαιδευτής του συνθέτη στον ασύρματο, στο Τάγμα Τηλεγραφητών, Γιώργος Γουδέδης:

«Στο Τάγμα Τηλεγραφητών είχαμε φτιάξει μια ομάδα αντιδικτατορική. Ο Τσιτσάνης μας ήξερε όλους και γνώριζε τη δράση μας και πολλές φορές μας είχε συμπαρασταθεί σε δύσκολες καταστάσεις. Το 1943 το ΕΑΜ με έστειλε με συγκεκριμένη αποστολή στη Θεσσαλονίκη μου είπαν πως μπορώ, αν χρειαστεί, να ζητήσω τη βοήθεια του Τσιτσάνη. Πήγα και τον βρήκα στο «Ουζερί». Εντυπωσιάστηκε που κυκλοφορούσα οπλισμένος. Από τότε τον έβλεπα κάπου-κάπου μέχρι το θάνατό του». 12

Ο Ντίνος Χριστιανόπουλος για τον Τσιτσάνη

Ο εξαίρετος ποιητής αλλά και Άνθρωπος, ο αψεγάδιαστος Ντίνος Χριστιανόπουλος, που γνώριζε τον Τσιτσάνη και μελέτησε το έργο του, έγραψε αρκετές μελέτες για τον βάρδο της Ελληνικής λαϊκής μουσικής. Μάλιστα, σε μία ομιλία του στη γενέθλια πόλη του Τσιτσάνη, τα Τρίκαλα, το 1998, ο Χριστιανόπουλος περιέγραψε το πώς γνώρισε στα μαύρα χρόνια της Κατοχής τον σπουδαίο καλλιτέχνη. Όπως εξιστόρησε:

Ήμουνα έντεκα χρονών το 1942 και κινδυνεύοντας να πεθάνω από πείνα, στη γερμανική κατοχή, πουλούσα διάφορα μικροπράγματα (τσιγάρα, σπίρτα, μύγδαλα, παστέλια) και μπαινόβγαινα ελεύθερα στα «Κούτσουρα» του Δαλαμάγκα. Τα «Κούτσουρα» τότε ήταν μια μεγάλη μάντρα, αρκετά ευπρεπής, όπου σύχναζαν κάτι μαυραγορίτες. Εκεί, για μερικούς μήνες – τρεις, ίσως και τέσσερις – τραγουδούσε ο Τσιτσάνης. Ο οποίος ήδη το 1942 ήταν ένας θρύλος. Τότε ήμουν παιδί του κατηχητικού και δεν γνώριζα ακόμη το χώρο του ρεμπέτικου, αλλά η μουσική του Τσιτσάνη με τραβούσε. Και κάθε φορά που έκανα τη βόλτα, για να πουλήσω την πραμάτεια μου, έλεγε: «Ας περάσω κι απ’ τη Νικηφόρου Φωκά να ρίξω μια ματιά». Και πραγματικά, στο βάθος ο Τσιτσάνης, ωραία φιγούρα, ωραίος άντρας, έπαιζε τα τραγούδια του που ήδη από τότε πολλά απ’ αυτά είχαν γίνει κλασικά. Αυτή ήταν η πρώτη μου επαφή».13

Η οδός Π.Μελά στην Κατοχή. Εδώ βρισκόταν το "Ουζερί Τσιτσάνης"

Ο Χριστιανόπουλος θεωρεί ότι ο Τσιτσάνης, έρχεται σήμερα να καταλάβει τη θέση του στις νέες παραδοσιακές αξίες, που μπορούμε να δεχτούμε και που είναι ο Σολωμός, ο Καβάφης, ο Μακρυγιάννης, ο Παπαδιαμάντης. Όπως δε σημειώνει: «Ξεκινάει πλέον όχι μια προσπάθεια τιμής προς το ίδιο το έργο του Τσιτσάνη, αλλά μία ευρύτερη προσπάθεια ένταξης του Τσιτσάνη στις μεγάλες πολιτισμικές μας αξίες». 14

«Συννεφιασμένη Κυριακή»: Ένα πραγματικό περιστατικό της Κατοχής

Ένα από τα πιο πολυειπωμένα τραγούδια του Βασίλη Τσιτσάνη, το «Συννεφιασμένη Κυριακή», γράφτηκε τη μαύρη περίοδο της Κατοχής στη Θεσσαλονίκη. Οι στίχοι αναφέρονται σε ένα περιστατικό, που ο Βασίλης Τσιτσάνης είδε με τα μάτια του, όταν γυρνούσε από το ουζερί που είχε ανοίξει στη Θεσσαλονίκη, με τον αδερφό της γυναίκας του, Ανδρέα Σαμαρά. Το τραγούδι αυτό, φωνογραφήθηκε αρχικά στις 11 Αυγούστου 1948 με τον Πρόδρομο Τσαουσάκη και τη Σωτηρία Μπέλλου Ωστόσο, η ερμηνεία που εκτόξευσε το τραγούδι στα ύψη, κάνοντάς το δισκογραφική επιτυχία, ήταν εκείνη του 1959. Ερμηνευτής του, ο μεγάλος Στέλιος Καζαντζίδης με τη σύμπραξη της Γιώτας Λύδια και της Μαρινέλλας. Η εισαγωγή αυτής της εκτέλεσης, για περίπου πενήντα χρόνια, υπήρξε το μουσικό σήμα της φωνογραφικής εταιρίας «Κολούμπια» στις ραδιοφωνικές εκπομπές της, με λαϊκή μουσική. Ενώ προηγουμένως, το 1954 η μουσική του τραγουδιού, έδωσε την έμπνευση στο Μάνο Χατζιδάκι, να την μεταγράψει για πιάνο, συμπεριλαμβάνοντάς την στις «Έξι λαϊκές ζωγραφιές» του. Ο Χριστιανόπουλος, θεωρεί ότι η «Συννεφιασμένη Κυριακή», παρόλο που είναι ένα τραγούδι άνισο, δεν διαφέρει πολύ από ένα κλασικό ορατόριο. 15

Με γλαφυρό τρόπο ο Βασίλης Τσιτσάνης περιέγραψε τις συνθήκες που του έδωσαν την έμπνευση να συνθέσει τραγούδι: «Κατά την περίοδο της Κατοχής, στη Θεσσαλονίκη, εμπνεύσθηκα και τη “Συννεφιασμένη Κυριακή”. Και μου έδωσε την αφορμή ένα από τα τραγικά περιστατικά που συνέβαιναν τότε στον τόπο μας, με την πείνα, τη δυστυχία, το φόβο, την καταπίεση, τις συλλήψεις, τις εκτελέσεις. Το κλίμα που μου ενέπνευσε τους στίχους, μου ενέπνευσε και τη μελωδία. Βγήκε μέσα από τη “Συννεφιά” της Κατοχής από την απελπισία που μας έδερνε όλους μας – τότε που όλα τα σκίαζε η φοβέρα και τα πλάκωνε η σκλαβιά. Ήθελα να φωνάξω για τη μαύρη απελπισία, αλλά συγχρόνως και για την υπερηφάνεια του λαού μας που δε σηκώνει χαλινάρι και σκλαβιά».
Χειρόγραφο του Τσιτσάνη για τις περιπέτειές του στον πόλεμο και την Κατοχή

Το πραγματικό περιστατικό, όπως ακριβώς το έζησε ο συνθέτης, παρατίθεται στην βιογραφία του από τον Σώτο Αλεξίου «...λίγο πιο πάνω, τρεις σκιές προχωράνε με προφύλαξη τοίχο-τοίχο. Στα χέρια τους κρατάνε μπουγέλα και πινέλα. Σε λίγο φτάνουν στην πλατεία Φαναριωτών. Ο ένας φυλάει τσίλιες και οι άλλοι δύο αρχίζουν να γράφουν με μεγάλα κεφαλαία γράμματα στον τοίχο: “ΘΑΝΑΤΟΣ ΣΤΟ ΦΑΣΙΣΜΟ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ”. Πριν προλάβουν να τελειώσουν, πρόβαλε από το στενό γερμανική περίπολος πλαισιωμένη με προδότες Έλληνες ταγματασφαλίτες. Ούτε που πρόλαβε να φωνάξει ο τσιλιαδόρος. Τα όπλα κροτάλισαν μες στο παγωμένο χάραμα. Το αγόρι τινάχτηκε, έπεσε κάτω, αίμα και χρώμα άρχισαν να τρέχουν πάνω στο πεζοδρόμιο. Έξι και τριάντα μαζί με το Μπαρμπαθανάση και τον Κυριαζή φεύγουμε από τον “Aετό” και προχωράμε τυλιγμένοι στα χοντρά παλτά μας προς τα κάτω, για την “Παύλου Μελά”. Λίγο πιο κάτω, ένα μικρό πηγαδάκι έχει σχηματιστεί από περαστικούς που κλείνουν το πεζοδρόμιο. Μουρμουρητά, χωρίς να μπορείς να ξεκαθαρίσεις τι λένε. Κάνουν έτσι και βλέπουν το παλληκάρι ανάσκελα, με τα μάτια ορθάνοιχτα προς τον ουρανό, μέσα σε μια λίμνη από αίμα ανακατεμένο με το μαύρο χρώμα, παγωμένο από το ψύχος που επικρατεί. Αυτό έμεινε στη μνήμη μου και έγινε αφορμή να γράψω τη “Συννεφιασμένη Κυριακή”. Μέρες πολλές από τότε προσπαθούσα με το μπουζούκι μου να βγάλω μια μελωδία, μια μουσική, που να περικλείει μέσα το περιστατικό αυτό που με βασάνιζε, αλλά και τη ζωή που ζούσα εγώ και όλοι μας. Στην αρχή δεν είχα στο νου να του βάλω λόγια. Ώσπου μια Κυριακή απόγευμα που γύριζα με τη Ζωή και την κορούλα μας, που μόλις είχε γεννηθεί, με το καραβάκι από τη Σαλαμίνα, άκουσα κάποιον να λέει στο διπλανό του: “Τι νύχτα κι αυτή, Θεέ μου... Σου πλακώνει την καρδιά...” Τότε, κάτι άστραψε μέσα μου. Βγάζω ένα χαρτάκι και πολύ πρόχειρα γράφω δυο τρεις λέξεις (“συννεφιασμένο απόγευμα, πλακώνει την καρδιά μου” ή κάπως έτσι). Το νόημα πάντως αυτό ήταν». 16
Με τη Μαρίκα Νίνου και το συγκρότημά τους σε τουρνέ στην Τουρκία

Σύντομο βιογραφικό του Βασίλη Τσιτσάνη

Συνθέτης, στιχουργός, δεξιοτέχνης του μπουζουκιού και τραγουδιστής· από τις σημαντικότερες φυσιογνωμίες του ρεμπέτικου και γενικά της ελληνικής λαϊκής μουσικής του 20ου αιώνα.

Ο Βασίλης Τσιτσάνης γεννήθηκε στα Τρίκαλα της Θεσσαλίας στις 18 Ιανουαρίου 1915. Οι γονείς του ήταν Ηπειρώτες κι εκτός από τον Βασίλη είχαν άλλα τέσσερα παιδιά, τρία αγόρια κι ένα κορίτσι. Αργότερα, οι φίλοι του οι ρεμπέτες του κόλλησαν το παρατσούκλι «Ο Βλάχος», επειδή ήταν ο μόνος ρεμπέτης με στεριανή προέλευση.

Ο πατέρας του, τσαρουχάς στο επάγγελμα, είχε ένα μαντολίνο, με το οποίο έπαιζε κλέφτικα τραγούδια. Αυτά ήταν τα πρώτα ακούσματα του μικρού Βασίλη, μαζί με τις βυζαντινές ψαλμωδίες που άκουγε στην εκκλησία. Παρότι τον συνέπαιρνε η μουσική, πρωτόπιασε όργανο στα χέρια του μετά το θάνατο του πατέρα του το 1926. Ήταν ένα μαντολίνο, που κάποιος ντόπιος οργανοποιός είχε μετατρέψει σε μπουζούκι.
Το δωμάτιο του Τσιτσάνη στο πατρικό του σπίτι στα Τρίκαλα

Στα γυμνασιακά του χρόνια άρχισε να αποκτά κάποιες γνώσεις μουσικής, μαθαίνοντας βιολί. Με αυτό συμμετείχε και σε κάποιες τοπικές εκδηλώσεις, προκειμένου να συνεισφέρει οικονομικά στην οικογένειά του. Αν και δεν είχε εμφανιστεί ακόμα δημοσίως με το μπουζούκι, καθώς ήταν απαγορευμένο και χωρίς καμία κοινωνική καταξίωση, έγραψε τα πρώτα του τραγούδια πάνω σ’ αυτό, σε ηλικία μόλις 15 ετών.

Το φθινόπωρο του 1936 κατέβηκε στην Αθήνα για να σπουδάσει Νομική και προκειμένου να συμπληρώσει το εισόδημά του έπιασε δουλειά στο νυχτερινό κέντρο «Μπιζέλια». Τον επόμενο χρόνο γνώρισε τον τραγουδιστή Δημήτρη Περδικόπουλο, ο οποίος τον πήγε στη δισκογραφική εταιρεία «Οντεόν», όπου ηχογράφησε το πρώτο του τραγούδι «Σ’ έναν τεκέ μπουκάρανε» (1937). Η «Αρχόντισσα», από τα σπουδαιότερα τραγούδια στην ιστορία της ελληνικής μουσικής, ήταν ένα από τα δεκάδες που ακολούθησαν. Την ίδια περίοδο, τραγούδια του, όπως «Να γιατί γυρνώ», «Παλάτια Χρυσοστόλιστα», «Ό,τι κι αν πω δεν σε ξεχνώ» και «Γι' αυτά τα μαύρα μάτια σου», ερμήνευσαν ο Στράτος Παγιουμτζής, ο Στελλάκης Περπινιάδης, ο Στέλιος Κερομύτης, αλλά και ο Μάρκος Βαμβακάρης.

Τα εμβατήρια της 4ης Αυγούστου

Βρισκόμαστε στον αστερισμό της δικτατορίας Μεταξά και η εποχή επιβάλλει εμβατήρια, ενώ απαγορεύει τόσο τα προϋπάρχοντα τραγούδια του ρεμπέτικου περιθωρίου, όσο και τις εμφανείς ανατολίτικες μελωδίες. Ο Τσιτσάνης απαντά με το μπόλιασμα του ρεμπέτικου με δυτικά μελωδικά στοιχεία κι έτσι προσεγγίζει τις ευρύτερες μάζες. Τον Μάρτιο του 1938 υπηρετεί τη στρατιωτική θητεία του στο Τάγμα Τηλεγραφητών, στη Θεσσαλονίκη. Παίρνει άδειες και ποτέ δεν γυρνά στην ώρα του, γεγονός που εξοργίζει τους διοικητές του. Περνά πολλές μέρες στο πειθαρχείο, όπου γράφει ένα από τα ωραιότερα τραγούδια του, την «Αρχόντισσα». Στη Θεσσαλονίκη θα γνωρίσει και τη μελλοντική σύζυγό του, τη Ζωή Σαμαρά, με την οποία θα αποκτήσει δύο παιδιά, τη Βικτωρία και τον Κώστα.
Ο Τσιτσάνης το 1982 έξω από το Τάγμα Τηλεγραφητών

Τα χρόνια της Κατοχής τα περνά στη Θεσσαλονίκη, όπου ανοίγει ένα δικό του κουτούκι, το «Ουζερί Τσιτσάνη», στην οδό Παύλου Μελά 22. Παράλληλα, γράφει ορισμένες από τις μεγάλες επιτυχίες του («Αχάριστη», «Μπαξέ τσιφλίκι», «Τα πέριξ», «Νύχτες μαγικές», «Ζητιάνος της αγάπης», «Ντερμπεντέρισσα», «Συννεφιασμένη Κυριακή»), που θα ηχογραφήσει μετά τον πόλεμο, όταν θα ανοίξουν και πάλι τα εργοστάσια δίσκων.

Το 1938 ο στρατευμένος πια Τσιτσάνης, υπηρετεί στο Τάγμα Τηλεγραφητών στη Θεσσαλονίκη, όπου στάλθηκε και ο Χαρίλαος Φλωράκης. Τότε πρωτογνωρίζονται και ξανασυναντιούνται το 1940 στο Τάγμα Μηχανικών στα Γιαννιτσά, πριν αναχωρήσουν για το μέτωπο.
Ο Χαρίλαος Φλωράκης διηγήθηκε για τη ζωή τους στο Τάγμα Τηλεγραφητών: «Όταν πήγα εγώ στο Τάγμα, ο Τσιτσάνης ήταν ήδη γνωστός και αγαπητός στους φαντάρους. Συχνά τα βράδια μετά το προσκλητήριο πηδούσε τα συρματοπλέγματα με κάποιον άλλο και πήγαιναν στις ταβέρνες που ήταν γύρω από το στρατόπεδο και δούλευαν μέχρι αργά το βράδυ. Με τον ίδιο τρόπο ξαναγύριζαν και ούτε γάτος ούτε ζημιά. Κάποια φορά όμως ο επιλοχίας τού έστησε καρτέρι και τον έπιασε στα πράσα, που πηδούσε το φράχτη. Την άλλη μέρα το πρωί στην αναφορά τον ρωτάει ο λοχαγός: "Τι γύρευες στα σύρματα τέτοια ώρα, Τσιτσάνη;". Κι αυτός με χιούμορ και ετοιμόλογος του απαντά: "Ασυρματιστής δεν είμαι κυρ λοχαγέ; Πήγα να τα επιθεωρήσω, να δω αν είναι εντάξει"». 17
Το 1938, με επταήμερη άδεια από το στρατό, κατεβαίνει στην Αθήνα και ηχογραφεί την «Αρχόντισσα» και άλλα τραγούδια. Αυτή τη χρονιά δισκογράφησε 25 τραγούδια στην Odeon, 7 στην Columbia και 9 στη HMV. Το 1939, με άδειες του στρατού κατεβαίνει συχνά στην Αθήνα και ηχογραφεί τραγούδια του. Στη Θεσσαλονίκη, νοικιάζει ένα δωματιάκι στην οδό Στρωμνίτσης 20, στο Ντεπό.

Γείτονάς του, είναι ο έφηβος τότε, Γιώργος Φαρσακίδης, ο οποίος θυμάται ότι κοντά στη γειτονιά ήταν το Τάγμα Τηλεγραφητών. Ότι τις Κυριακές «τα φαντάρια τρώγανε πατάτες με κρέας» κι ότι μέχρι να γίνει το φαγητό, «παίζανε ποδόσφαιρο στο γήπεδο. Πολλές φορές είδα τον Τσιτσάνη πάνω στις κερκίδες, ανάμεσα στους αξιωματικούς, να παίζει το μπουζούκι και να τραγουδά μαζί τους. Εμείς, τα μαγκάκια της γειτονιάς, όταν βλέπαμε τον Τσιτσάνη με το μπουζούκι, δίναμε σύρμα και στους άλλους και τρέχαμε ν' ακούσουμε τον φαντάρο που, όπως λέγαμε, τραγουδούσε στα γραμμόφωνα». 18

Ο συγγραφέας Σώτος Αλεξίου, που για πολλά χρόνια ερεύνησε τη ζωή και το έργο του μουσικοσυνθέτη, σημειώνει: «Ο Τσιτσάνης δεν είχε στόφα ήρωα. Τις ηρωικές πράξεις τις θαύμαζε στους άλλους. Λίγο πριν φύγουν οι Γερμανοί από τη Θεσσαλονίκη έγραψε δυο τραγούδια - ύμνους για την αντίσταση, που όπως είπε ο ίδιος, κάπου-κάπου τα παίζανε στο μαγαζί. Άλλοι λένε πως ήταν παραγγελία από το ΕΑΜ και άλλοι πως τον πίεσαν αντάρτες του ΕΛΑΣ όταν ήταν στην Πύλη Τρικάλων, τον Ιούνιο του 1943».
Χειρόγραφο του Τσιτσάνη για τους δύο ύμνους στην Εθνική Αντίσταση

Ο συγγραφέας του βιβλίου παραθέτει και γραπτή μαρτυρία του Τσιτσάνη: «Τραγούδια, όπως λένε "αντιστασιακά " έγιναν στα βουνά. Εγώ έχω γράψει δύο τέτοια, ένα για τους αντάρτες και ένα επαναστατικό, όταν πλησιάζαμε στην απελευθέρωση. Αυτό για τους αντάρτες σε ρυθμό χασάπικο 2/4, το δε επαναστατικό είναι μαρς. Αυτά τα έγραψα την τελευταία χρονιά, πριν την απελευθέρωση και τα τραγουδούσαμε εν κλειστώ κύκλω».19


Ο «Ύμνος του ΕΑΜ» από τον Τσιτσάνη

Παραθέτουμε τους δύο ύμνους για την Αντίσταση και το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, που έγραψε ο Τσιτσάνης:

«Πέρασαν έφυγαν οι χρόνοι της σαπίλας 
Αιώνες πέρασαν με νεκρικά σκοτάδια,
φτάνει, σταθείτε, δειλοί,
Ο λαός να χαρεί
την αυγούλα τη χρυσή,
π’ ανατέλλει σε όλους λεύτερη ζωή. 
Σκλάβοι, δεσμώτες, αδέλφια.
Σκελετωμένα κορμιά.
Ζωή καινούρια, τραγούδια, χαρά,
δώσατε σεις λευτεριά. 
Πέρασαν, έφυγαν οι χρόνοι της σαπίλας,
Στραγγαλιστές του λαού,
Καταφρόνια και σκλαβιά,
μαστιγώματα, κελιά,
Ξερονήσια του διαβόλου Μεταξά. 
Σίδερα σπάστε κι αφήστε
Το αίμα να ξεχυθεί.
Λευτεριά τώρα ας τρέχει στη γη
Κι όλους μας ας οδηγεί. 
(Ρεφρέν: η δεύτερη και τεταρτη στροφή)
Αυτός, είναι ο πρώτος από τους δύο ΕΑΜικούς ύμνους του Τσιτσάνη, γραμμένος, σύμφωνα με τον Ντίνο Χριστιανόπουλο, «προφανώς το τελευταίο τρίμηνο του 1944. 20

Όπως πάλι ανέφερε ο Ηλίας Πετρόπουλος, αυτό το τραγούδι-ύμνος στην Εθνική Αντίσταση «ποτέ δεν βγήκε σε δίσκο. Ήταν πασίγνωστο στη Θεσσαλονίκη. Θυμάμαι πολύ καλά τη μελωδία του». 21

Ο Κώστας Βίρβος πάλι στην αυτοβιογραφία του, σημείωνε ότι δεν βρέθηκε ακόμη ολόκληρο το τραγούδι, που το τραγουδούσε ο Τσιτσάνης κρυφά στο μαγαζί του. 22

Σε ένα άρθρο του στην εφημερίδα Ελευθεροτυπία, ο ερευνητής του έργου του μεγάλου λαϊκού δημιουργού, Κώστας Χατζηδουλής έγραψε ότι οι στίχοι και η μελωδία των δύο ΕΑΜικών τραγουδιών σώθηκαν χάρη στους φίλους του Τσιτσάνη, τον μουσικό και τραγουδιστή, Γιώργο Τσανάκα και τον Τάκη Φιτσιώρη, ο οποίος τους αναφέρει στις αναμνήσεις του, από τις οποίες ο Χατζηδουλής πήρε τους στίχους και τους παρέθεσε στην εφημερίδα. 23

Οι στίχοι αυτών των άγνωστων μέχρι σήμερα στο ευρύ κοινό τραγουδιών του Βασίλη Τσιτσάνη, δημοσιεύθηκαν για πρώτη φορά από τον Ηλία Πετρόπουλο στα «Ρεμπέτικα τραγούδια». 24




Μία από τις ελάχιστες φορές που έβαλε γραβάτα ο Τσιτσάνης, ήταν στις 30 Οκτωβρίου 1944, ημέρα που απελευθερώθηκε η Θεσσαλονίκη από τους Ναζί κατακτητές. Εδώ: Μπαρμπαθανάσης (με το καλάθι), Τσιτσάνης, ο Πρόδρομος Τσαουσάκης με τη γυναίκα του, ο Γιοβάνης, ο Τσανάκας, η Μαίρη Σοίδου και ο Τσιγάρας

Ο δεύτερος αντάρτικος ύμνος του Τσιτσάνη
Ζήτω το ΕΑΜ, ο ΕΛΑΣ. 
Χρόνια τώρα πάνω στα βουνά
της Ελλάδος τα γερά τα παιδιά
το ντουφέκι πάντα συντροφιά
πολεμούν για την ελευθεριά. 
Ζήτω το ΕΑΜ, ο ΕΛΑΣ
της ΕΠΟΝ ο κάθε ήρωας.
Δόξα και τιμή στους τρεις εσάς». 
(Ρεφρέν: Η δεύτερη στροφή)
Το τραγούδι, το καταχώρησε ο Χατζηδουλής στην εφημερίδα Ελευθεροτυπία, με βάση τις αναμνήσεις του Τάκη Φιτσιώρη, ο οποίος όμως ανέφερε ότι ο Τσιτσάνης δεν το τραγούδησε ποτέ ολόκληρο κανέναν. 25 Πάντως, τους δύο πρώτους στίχους της επωδού, τους παρέθεσε ο Ηλίας Πετρόπουλος, 26 ενώ στις αναμνήσεις του στην ίδια εφημερίδα ο Όμηρος Χατζησαράντης, ανέφερε τους ίδιους στίχους. 27

Πάντως, ανεξήγητο παραμένει ένα θέμα σχετικό με τη ζωή του Τσιτσάνη στην κατοχική Θεσσαλονίκη: Πως, παρά τις στενές σχέσεις του με τον αξιωματικό της Ασφάλειας και μέγα κομμουνιστοφάγο, Νικόλαο Μουσχουντή, έγραψε τους δύο ΕΑΜικούς ύμνους, που τραγουδήθηκαν από τους αριστερούς, αλλά ποτέ δε βγήκαν σε δίσκο. 28

Αναθεμάτιζε τις τυραννίες

Σύμφωνα με τον μελετητή του ελληνικού λαϊκού τραγουδιού, Νέαρχο Γεωργιάδη, προς το τέλος της Κατοχής, ο Τσιτσάνης με ένα εμβατήριό του αναθεμάτιζε τις δύο τυραννίες που γνώρισε η Ελλάδα και καλωσόριζε την ελευθερία που, όπως πίστευε, θα ερχόταν. Ο συνθέτης και στιχουργός εξομοίωνε τη δικτατορία του μεταξά, στην οποία αναφερόταν ρητά, με τη γερμανική Κατοχή, την οποία υπονοούσε, και χρησιμοποιούσε έναν κώδικα σκοταδισμού και φωτός, πολύ διαδεδομένο μεταξύ του λαού, με εκφράσεις όπως «τα σκοτάδια της σκλαβιάς» και το «γλυκοχάραμα της λευτεριάς». 29 Αυτές οι εκφράσεις, εξάλλου, ήταν και μέρος της πολιτικής ρητορικής της Αριστεράς: Σύμφωνα με τη φρασεολογία της, η δικτατορία της 4ης Αυγούστου χαρακτηριζόταν σαν «βαθύ μεσαιωνικό σκοτάδι» 30 και ο χιτλερισμός απειλούσε «να γυρίσει αιώνες πίσω στο σκοτάδι την ανθρωπότητα». 31

Συννεφιασμένη Κυριακή

Στο τραγούδι του Τσιτσάνη, τα σκοτάδια που σημαίνουν τη σκλαβιά, είναι τόσο πηχτά κι αδιαπέραστα, όσο εκείνα του θανάτου και του Άδη, και τόσο αβάσταχτα, που η κάθε μικρότερη μονάδα χρόνου (ώρα, μέρα, βδομάδα, μήνας, χρόνος) φαίνεται σαν αιώνας στη συνείδηση του καταπιεσμένου Έλληνα. Κι αφού το σκοτάδι σημαίνει σκλαβιά, η αντίθετη έννοια, το φως, σημαίνει ελευθερία. Φως της αυγής: η ελευθερία που διαδέχεται τη σκλαβιά. 32

Στην ευρύτερη έννοια «σκλαβιά», εκτός από τα «νεκρικά σκοτάδια», ανήκουν επίσης και οι έννοιες «χρόνοι της σαπίλας», δηλαδή της διαφθοράς και της κατάπτωσης των ανθρώπινων αξιών, «στραγγαλιστές του λαού»(δηλαδή στραγγαλισμός των λαϊκών ελευθεριών), η «καταφρόνια» (ο εξευτελισμός της προσωπικότητας και της αξιοπρέπειας), τα «μαστιγώματα» και τα άλλα βασανιστήρια, τα «κελιά» και τα «σίδερα» (οι φυλακίσεις), τα «ξερονήσια του διαβόλου Μεταξά» (οι εκτοπίσεις των αριστερών και των άλλων δημοκρατικών).

Ωστόσο, η ελευθερία, όπως την περίμενε ο Τσιτσάνης κι’ όλος ο λαός, δε θα φτάσει. Γιατί με το τέλος της Κατοχής, θα αρχίσει μία νέα περίοδος ανελευθερίας που θα οφείλεται στην αγγλοαμερικανική επέμβαση, μία επέμβαση που θα οδηγήσει στον καταστρεπτικό Εμφύλιο Πόλεμο. Το τραγούδι του Απόστολου Καλδάρα «Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι», θα χρησιμοποιήσει ξανά τον κώδικα σκοταδιού και φωτός για να ζωγραφίσει παραστατικά τη νέα τυραννία. 33


Η σχέση του ρεμπέτικου με τα αντάρτικα τραγούδια

Πολλά χρόνια αργότερα απαντώντας στο ερώτημα εάν υπήρχε σχέση του ρεμπέτικου με τα αντάρτικα τραγούδια και την Αντίσταση, θα γράψει ο Τσιτσάνης σε κάποιες ιδιόχειρες σημειώσεις του:

«Στην περίοδο του Μεταξά, 1936-1941, δε γνωρίζω να υπήρχε αντιστασιακό ρεμπέτικο. Ρεμπέτικα τραγούδια δεν υπήρχαν. Τα πάντα περνούσαν από τη λογοκρισία. Βγαίναν τραγούδια με κύρια θέματα ερωτικά-λαϊκά. Βέβαια υπήρχαν και μερικά λαϊκά όπως το «Θα σαλτάρω», ένα άλλο «Το Χαϊδάρι», τραγούδια όπως λένε αντιστασιακά, τέτοια έγιναν στα βουνά. Εγώ προσωπικά έχω γράψει δυο τέτοια, ένα για τους αντάρτες και ένα επαναστατικό, όταν πλησιάζαμε στην απελευθέρωση. Αυτό για τους αντάρτες είναι σε ρυθμό χασάπικο 2/4, το δε επαναστατικό είναι mars και χορωδιακό. Αυτά τα έγραψα την τελευταία χρονιά πριν από την απελευθέρωση τα τραγουδούσαμε εν κλειστώ κύκλο. Το άλλο, το «Μπλόκο», που περιέχει ο δίσκος της CBS, δεν τολμούσα να το πω γιατί στο μικρό ουζερί που είχα στη Διαγώνιο, Τσιμισκή και Παύλου Μελά 21 μπαίναν κάθε βράδυ Γερμανοί». 34



Ο Τσιτσάνης στο Καραμπουρνάκι, στον
"Μπαρμπαλιά", παίζοντας μπουζούκι "από πρωίας"

Το 1946, ο Τσιτσάνης εγκαθίσταται ξανά στην Αθήνα και αρχίζει πάλι να ηχογραφεί. Η δεκαετία 1945 - 1955 είναι ίσως η κορυφαία της καριέρας του καθώς γνωρίζει την πλατιά καταξίωση στη δισκογραφία και η πιο μεστή δημιουργικά γι' αυτόν. Φέρνει στο προσκήνιο νέες φωνές που υπηρετούν τα τραγούδια του και δένονται μαζί του : τη Μαρίκα Νίνου, τη Σωτηρία Μπέλλου, τον Πρόδρομο Τσαουσάκη. "Είμαστε αλάνια", "Πήρα τη στράτα κι έρχομαι", "Χωρίσαμε ένα δειλινό", "Τρελός τσιγγάνος", "Πέφτουν της βροχής οι στάλες", "Όμορφη Θεσσαλονίκη", "Αντιλαλούνε τα βουνά", "Κάνε λιγάκι υπομονή", "Φάμπρικες", "Πέφτεις σε λάθη", "Καβουράκια", "Κάθε βράδυ λυπημένη", "Ξημερώνει και βραδιάζει", "Έλα όπως είσαι", είναι μερικά μόνο από τα τραγούδια του γι' αυτή την περίοδο. Κι ίσως θα' πρεπε να σημειώσουμε τόσο το μελωδικό πλούτο, όσο και τη δεξιοτεχνία στην απόδοση πολλών απ' αυτά τα τραγούδια. Χαρακτηριστικές οι εισαγωγές τους - που κάποτε είναι...τρείς : ταξίμι, προεισαγωγή, εισαγωγή - δείγματα ιδιαίτερης σπουδής και απίστευτης ευχέρειας στη μελωδική έκφραση.

Καθώς, μετά τα μέσα της δεκαετίας του '50, το σκηνικό στο λαϊκό τραγούδι πλατιάς αποδοχής αλλάζει και κυριαρχούν κάποιες αραβικές ή και ινδικές επιρροές, ο Τσιτσάνης προσπαθεί να εγκλιματιστεί χωρίς να εγκαταλείψει το προσωπικό του ύφος. Το ίδιο κάνει και σε επόμενες εποχές που η περιρρέουσα ατμόσφαιρα αλλάζει ξανά.

Ο Τσιτσάνης με τη Λάουρα τραγουδούν "το Καράβι"

Χωρίς ποτέ να αποδεχτεί κάποια απ' τις εποχιακές "μόδες", παρουσιάζει πάντα κάποια τραγούδια που μπορούν να προστεθούν στα κλασικά του, αν και ανήκουν σε νεότερα χρόνια κι έχουν επιρροές απ' τον κυρίαρχο ήχο αυτών. Τραγούδια του ερμηνεύουν ο Καζαντζίδης, ο Μπιθικώτσης, ο Γαβαλάς, ο Αγγελόπουλος, η Γκρέυ, η Πόλυ Πάνου, η Χαρούλα Λαμπράκη, ο Σταμάτης Κόκοτας κι από κάποιο σημείο και κάτω, κατ' εξοχήν ο ίδιος. Απ' αυτά ν' αναφέρουμε ενδεικτικά : "Ίσως αύριο (1958), "Τα λιμάνια" (1962), "Τα ξένα χέρια"(1962), "Μείνε αγάπη μου κοντά μου"(1962), "Κορίτσι μου όλα για σένα"(1967), "Απόψε στις ακρογιαλιές"(1968), "Κάποιο αλάνι"(1968), "Της Γερακίνας γιός"(1975),"Δηλητήριο στη φλέβα"(1979).


Με τον Τζο Ντασέν και τη Σωτηρία Μπέλλου

Το 1980 με πρωτοβουλία της UNESCO ηχογραφείται ένας διπλός δίσκος με τίτλο "Χάραμα" - έτσι λεγόταν το μαγαζί στο οποίο ο Τσιτσάνης εμφανιζόταν τα τελευταία 14 χρόνια της καριέρας του και της ζωής του. Σ' αυτό το δίσκο παίζει μια σειρά από κλασικά του τραγούδια αλλά και πολλά αυτοσχεδιαστικά κομμάτια στο μπουζούκι. Ο δίσκος αυτός με την έκδοσή του στην Γαλλία (1985) παίρνει το βραβείο της Μουσικής Ακαδημίας Charles Gross. Όμως στο μεταξύ ο κορυφαίος δημιουργός έχει φύγει για πάντα. Το 1984, ακριβώς την ημέρα των γενεθλίων του (18 Ιανουαρίου), πεθαίνει στο νοσοκομείο Brompton του Λονδίνου ύστερα από επιπλοκές μιας εγχείρησης στους πνεύμονες. Μέχρι και 24 μέρες πριν εμφανιζόταν κανονικά σε κέντρο και δούλευε καινούργια τραγούδια... Πέθανε στις 18 Ιανουαρίου του 1984 στο Λονδίνο, όπου βρισκόταν για εγχείρηση, και κηδεύτηκε στο Α΄Νεκροταφείο Αθηνών.


Σημειώσεις

1. Δημήτρη Γιοβανόπουλου, «Μπαξέ Τσιφλίκι», Ένα τραγούδι, μία ιστορία, στο periskopisi.blogspot.gr
2. Σώτος Αλεξίου, Ο ξακουστός Τσιτσάνης, Αθήνα 2003, Κοχλίας, σ.62
3. Κώστας Χατζηδουλής, Βασίλης Τσιτσάνης, η ζωή μου, το έργο μου, Αθήνα 1980, Νεφέλη, σ.19-20
4. Πάνος Σαββόπουλος, «Ένας κορυφαίος δημιουργός», στο Βασίλης Τσιτσάνης 1915-1984», χ.χ. έκδοση «Ελευθεροτυπία», σ. 134-135
5. Ηλίας Μπαρούνης, «Η ζωή του, τα τραγούδια του», ό.π., σ. 24
6. Σώτος Αλεξίου, ό.π. σ. 122
7. Σώτος Αλεξίου, ό.π., σ.144-145
8. Κώστας Χατζηδουλής, Βασίλης Τσιτσάνης, Η ζωή μου, το έργο μου, εκδόσεις Νεφέλη, Αθήνα 1979, σ. 20,
9. Χατζηδουλής, σ. 132
10. Σώτος Αλεξίου, Ο ξακουστός Τσιτσάνης, Αθήνα 2003, Κοχλίας, σ. 155
11. Ηλίας Μπαρούνης, «Η ζωή του, τα τραγούδια του», στο Βασίλης Τσιτσάνης 1915-1984», χ.χ. έκδοση «Ελευθεροτυπία», σ. 25-26
12. Σώτος Αλεξίου, ο ξακουστός.. ό.π., σ.441-442
13. Ντίνος Χριστιανόπουλος, Τσιτσάνης και Τρίκαλα, ομιλία στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Τρικκαίων στα «Β΄ Τσιτσάνεια 1998». Τρίκαλα 1999, Πρότυπες Θεσσαλικές Εκδόσεις, σ.11-12
14. Ντίνος Χριστιανόπουλος, Τσιτσάνης και Τρίκαλα, ό.π., σ.19
15. Ντίνος Χριστιανόπουλος, Τσιτσάνης και Τρίκαλα, ό.π., σ.17
16. Σώτος Αλεξίου, Ο ξακουστός Τσιτσάνης, 4η Έκδοση, 2003, σ.75
17. Εφημερίδα Ριζοσπάστης, 18 Ιανουαρίου 2004, σ.4
18. Στο ίδιο, σ.4
19. Σώτος Αλεξίου, ό.π., σ.148
20. Ντίνος Χριστιανόπουλος, Ο Βασίλης Τσιτσάνης και τα πρώτα τραγούδια του (1932-1946), Θεσσαλονίκη 1994, Διαγώνιος, σ.83
21. Ηλίας Πετρόπουλος, Τα μικρά ρεμπέτικα, Αθήνα 1982, Νεφέλη, σ.215
22. Κώστας Βίρβος, Μια ζωή τραγούδια: Αυτοβιογραφία, Αθήνα 1985, Ντέφι, σ.18
23. Εφημερίδα Ελευθεροτυπία, 21 Ιανουαρίου 1987
24. Ηλίας Πετρόπουλος, ό.π., σ. 74
25. Εφημερίδα Ελευθεροτυπία, 21 Ιανουαρίου 1987
26. Ηλίας Πετρόπουλος, ό.π., σ. 215
27. Εφημερίδα Ελευθεροτυπία, 19 Ιανουαρίου 1984
28. Ντίνος Χριστιανόπουλος, Ο Βασίλης Τσιτσάνης και τα πρώτα τραγούδια, ό.π. σ.16
29. Νέαρχος Γεωργιάδης, Ρεμπέτικο και Πολιτική, Αθήνα 1993, Σύγχρονη Εποχή, σ. 164
30. Το ΚΚΕ, Επίσημα Κείμενα, τ. Δ΄(1934-1940), Αθήνα 1975, Σύγχρονη Εποχή, σ.441
31. Στο ίδιο, τ. Ε΄ (1940-1945), σ.144
32. Νέαρχος Γεωργιάδης, ό.π., σ.164
33. Νέαρχος Γεωργιάδης, ό.π., σ. 165
34. Σώτος Αλεξίου, Βασίλης Τσιτσάνης, Η παιδική ηλικία ενός ξεχωριστού δημιουργού, Αθήνα 1998, Καστανιώτης, σ. 103

Addthis

Google+ Followers

 
Support : Creating Website | Johny Template | Mas Template
Copyright © 2011. Ακτιβιστης - All Rights Reserved
Template Created by Creating Website Published by Mas Template
Proudly powered by Blogger |2012 Templates