Κάθε φορά που μια συλλογική ελπίδα μοιάζει να διαψεύδεται, συμβαίνει κάτι πολύ βαθύτερο από μια απλή πολιτική απογοήτευση.
Δεν είναι μόνο ότι απογοητευόμαστε από πρόσωπα ή γεγονότα. Είναι ότι ξυπνά μέσα μας ένα παλιό, γνώριμο βίωμα. Ένα βίωμα που μοιάζει να περιμένει υπομονετικά κάθε νέα αφορμή για να επιβεβαιώσει τον εαυτό του. «Πάλι τα ίδια.» «Δεν αλλάζει τίποτα.»
Αυτές οι φράσεις δεν είναι πάντοτε προϊόν ψύχραιμης πολιτικής σκέψης. Είναι συχνά η γλώσσα ενός συλλογικού τραύματος που κουβαλάμε εδώ και πολλές δεκαετίες. Γιατί το τραύμα δεν μας κάνει μόνο να θυμόμαστε τις πληγές μας. Μας κάνει να προβλέπουμε ότι θα επαναληφθούν. Μας εκπαιδεύει να περιμένουμε τη διάψευση πριν ακόμη συμβεί. Και κάθε φορά που η πραγματικότητα μάς πληγώνει, όσο μικρά ή μεγάλα κι αν είναι τα γεγονότα, ολόκληρη η ιστορία των προηγούμενων ματαιώσεων επιστρέφει και κάθεται δίπλα μας.
Έτσι, ένα συγκεκριμένο περιστατικό παύει να είναι ένα συγκεκριμένο περιστατικό. Γίνεται απόδειξη ότι τίποτε δεν μπορεί να αλλάξει. Γίνεται η ματαίωση συνήθεια μας, που θα 'λεγε κι ο Θάνος.
Αυτό είναι ίσως το πιο επικίνδυνο σημείο. Όχι η απογοήτευση.
Η γενίκευσή της. Γιατί η απογοήτευση είναι ανθρώπινη. Είναι σχεδόν αναπόφευκτη σε κάθε συλλογική προσπάθεια, σε κάθε ανθρώπινη σχέση. Η γενίκευση, όμως, είναι εκείνη που μετατρέπει μια εμπειρία σε ταυτότητα. Από το «απογοητεύτηκα» περνάμε στο «δεν υπάρχει ελπίδα».
Και τότε αρχίζει ο πραγματικός κίνδυνος. Ο άνθρωπος αποσύρεται. Δεν συμμετέχει. Δεν εμπιστεύεται. Δεν ενδιαφέρεται.
Κάθεται στον καναπέ του και παρακολουθεί τα γεγονότα σαν να μην τον αφορούν πια. Όχι επειδή έπαψε να αγαπά τον τόπο του. Αλλά επειδή έπαψε να πιστεύει ότι η παρουσία του μπορεί να κάνει κάποια διαφορά.
Κι όμως, αν υπάρχει μία νίκη που επιδιώκει πάντοτε κάθε μορφή εξουσίας, δεν είναι να συμφωνούμε όλοι μαζί της. Είναι να πάψουμε να συμμετέχουμε. Κάθε μορφή αυταρχισμού αυτό επιδιώκει, άλλωστε. Να μην μας "έχει μες στα πόδια της".
Να κουραστούμε τόσο, ώστε να παραδώσουμε αδιαμαρτύρητα τον δημόσιο χώρο -όσο έχει απομείνει- σε όσους έχουν μεγαλύτερη αντοχή ή μεγαλύτερο συμφέρον.
Γι' αυτό πιστεύω πως ο μεγαλύτερος αντίπαλος της δημοκρατίας δεν είναι μόνο η διαφθορά ή η ανικανότητα. Είναι ο κυνισμός.
Ο κυνισμός είναι η στιγμή που ο άνθρωπος πείθεται πως τίποτε δεν αξίζει πια την προσπάθεια. Πως κάθε ελπίδα είναι τελικά αφέλεια.
Κι όμως, όλες οι μεγάλες αλλαγές της Ιστορίας γεννήθηκαν από ανθρώπους που είχαν κάθε λόγο να απογοητευτούν, αλλά αρνήθηκαν να παραδώσουν την ελπίδα τους στην απογοήτευση.
Δεν συνέχισαν επειδή ήταν βέβαιοι ότι θα νικήσουν.
Συνέχισαν επειδή πίστευαν πως η παραίτηση είναι βεβαιότερη ήττα από οποιαδήποτε αποτυχία. Συνέχισαν "π α ρ' ό λ α α υ τ ά " !
Στο βιβλίο μου για το συλλογικό τραύμα υποστηρίζω ότι η μεγαλύτερη επιτυχία ενός τραύματος δεν είναι να μας πληγώσει.
Είναι να μας πείσει ότι δεν αξίζει να προσπαθήσουμε ξανά. Ότι η συμμετοχή είναι μάταιη. Ότι η εμπιστοσύνη είναι αφέλεια. Ότι η ελπίδα είναι επικίνδυνη-να μας πληγώσει ξανά.
Τότε το τραύμα παύει να είναι ένα γεγονός του παρελθόντος.
Γίνεται τρόπος ύπαρξης. Όπως έχει συμβεί ήδη σε μεγάλο μέρος του Λαού μας. Γι' αυτό χρειάζεται μεγάλη προσοχή κάθε φορά που νιώθουμε την πίκρα να μετατρέπεται σε κυνισμό. Γιατί, η πίκρα καμιά φορά μπορεί να γίνει σοφία, ο κυνισμός, όμως, γίνεται σχεδόν πάντοτε παραίτηση.
Και η παραίτηση δεν αλλάζει ποτέ την Ιστορία. Την αλλάζουν μόνο οι άνθρωποι που, παρ' όλες τις ματαιώσεις τους, εξακολουθούν να πιστεύουν πως ο κόσμος μπορεί να γίνει λίγο δικαιότερος από ό,τι τον παρέλαβαν.
Ας απογοητευτούμε, λοιπόν, όσο χρειάζεται. Ας θυμώσουμε.
Ας ασκήσουμε κριτική. Ας απαιτήσουμε περισσότερα. Αλλά ας μη χαρίσουμε ποτέ την ελπίδα μας στην απογοήτευση.
Γιατί τότε δεν θα έχουν νικήσει όσοι μας απογοήτευσαν. Θα έχουν νικήσει οι χειριστές του συλλογικου μας τραύματος, δηλαδή οι άθλιοι εξουσιαστές μας.
Προσθέσετε το σχόλιό σας:
0 comments:
Παρακαλώ αφήστε το μήνυμά σας. Προσπαθήστε να σχολιάζετε χωρίς προσβλητικούς και συκοφαντικούς χαρακτηρισμούς. Σχόλια που θα θεωρηθούν συκοφαντικά ή θα περιέχουν βωμολοχίες θα απορρίπτονται.