Μια «σιωπηλή γενοκτονία» στην Κούβα;

από τον Maurice Lemoine* /  reseauinternational 

Μια γενοκτονία, μια σιωπηλή γενοκτονία, μια γενοκτονία που δεν τολμά να πει το όνομά της... Σχεδόν εννέα εκατομμύρια Κουβανές γυναίκες, άνδρες και παιδιά υφίστανται μια γενοκτονία σε αργή κίνηση. Φυσικά, γνωρίζουμε πολύ καλά την ανάγκη για επαγρύπνηση σχετικά με τη χρήση αυτού του όρου - «γενοκτονία» - όπως ορίζεται τέλεια στο διεθνές δίκαιο, αλλά που κάποιοι εξακολουθούν να τολμούν να αμφισβητήσουν έναντι όλων των στοιχείων που αφορούν τον παλαιστινιακό λαό. Θα τον χρησιμοποιήσουμε σκόπιμα, αφού οι Δημοκρατικοί βουλευτές της Βόρειας Αμερικής Μαρκ Πόκαν (Ουισκόνσιν), Τερέζα Λεζέρ Φερνάντεζ (Νέο Μεξικό), Μαξίμ Ντέξτερ (Όρεγκον) και Ντέλια Ραμίρεζ (Ιλινόις), επιστρέφοντας από ένα ταξίδι στην Κούβα από τις 9 έως τις 13 Ιουλίου 2026, τον επέλεξαν για να περιγράψουν τον αποκλεισμό που επιβλήθηκε στο νησί από τη χώρα τους.

Προηγουμένως, το Διεθνές Δικαστήριο κατά του Αποκλεισμού της Κούβας, το οποίο πραγματοποιήθηκε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο το 2023, στην απόφασή του της 17ης Νοεμβρίου, είχε ήδη καταλήξει στο συμπέρασμα ότι αυτός ο αποκλεισμός, που επιβλήθηκε σκόπιμα σε έναν ολόκληρο λαό, θα μπορούσε να θεωρηθεί γενοκτονία.

Θα πρέπει να ανατρέξουμε στην ιστορία αυτού του αδιάλειπτου αποκλεισμού, που ανακοινώθηκε από την Ουάσιγκτον ήδη από το 1960 με τον διακηρυγμένο στόχο της αποδυνάμωσης της κουβανικής οικονομίας για να προκαλέσει «πείνα, απελπισία και ανατροπή της κυβέρνησης», ενός αποκλεισμού που ενισχύεται τακτικά από μέτρα όπως οι νόμοι Torricelli (1992) και Helms Burton (1996), ενώ παράλληλα διεξάγουμε έναν ολοκληρωτικό πόλεμο των μέσων ενημέρωσης εναντίον της Κούβας;

Υπόμνημα του Βοηθού Υφυπουργού Εξωτερικών Λέστερ Μάλορι προς τον Υφυπουργό Εξωτερικών για τις Διαμερικανικές Υποθέσεις Ρόι Ρ. Ρούμποτομ (6 Απριλίου 1960): «Ο μόνος προβλέψιμος τρόπος για να υπονομευτεί η εγχώρια υποστήριξη [για τον Φιντέλ Κάστρο] είναι να υποκινηθεί η απογοήτευση και η δυσαρέσκεια εκμεταλλευόμενοι την οικονομική δυσαρέσκεια και τις δυσκολίες».

Ενώ η κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών έχει από καιρό τιμωρήσει τράπεζες και εταιρείες όλων των εθνικοτήτων που δραστηριοποιούνται στην Κούβα, εδώ και σχεδόν ένα χρόνο έχει εντείνει τον οικονομικό, εμπορικό και χρηματοπιστωτικό αποκλεισμό επεκτείνοντάς τον σε ενεργειακό εμπάργκο, με στόχο να προκαλέσει αλλαγή καθεστώτος. Στις 29 Ιανουαρίου 2026, ο Ντόναλντ Τραμπ υπέγραψε εκτελεστικό διάταγμα που επιβάλλει δασμούς στις χώρες που πωλούν πετρέλαιο στην Κούβα - το οποίο μετονομάστηκε σε «απειλή για την εθνική ασφάλεια των ΗΠΑ»! Καμία χώρα δεν τόλμησε να το παραβιάσει, φοβούμενη αντίποινα. «Από τον Ιανουάριο του 2026, η κατάσταση έχει γίνει πιο σκληρή και επικίνδυνη, με την επιβολή ενεργειακού αποκλεισμού που, μέσω εκφοβισμού και εξαναγκασμού, απαγορεύει σε όλες τις χώρες να εξάγουν καύσιμα στην Κούβα, κάτι που ισοδυναμεί με ναυτικό αποκλεισμό, που θεωρείται πράξη πολέμου βάσει του διεθνούς δικαίου », εξηγεί ορθώς η κουβανική κυβέρνηση.

Η πίεση που ασκούν οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι τέτοια που η ισπανική εταιρεία Telstar αρνήθηκε πρόσφατα να πουλήσει ένα εξάρτημα σε έναν ιδιώτη, πολίτη μιας χώρας της Βόρειας Ευρώπης, ο οποίος σκόπευε να το στείλει στο Ορθοπεδικό Νοσοκομείο Frank Pais στην Αβάνα για την επισκευή μιας συσκευής απαραίτητης για ιατρικές εξετάσεις. Επτά διεθνείς ξενοδοχειακές αλυσίδες εγκατέλειψαν το νησί φέτος, όπου διαχειρίζονταν το 46% των εγκαταστάσεων, συμπεριλαμβανομένων των ισπανικών εταιρειών Meliá (15 καταστήματα) και Iberostar (12 από τα 18 που διαχειριζόταν), της καναδικής εταιρείας Blue Diamond Resorts (62 ξενοδοχεία) και της ινδονησιακής εταιρείας Archipelago International (6 ακίνητα). Οι Air France, Iberia και οι καναδικές αεροπορικές εταιρείες έχουν αναστείλει τις πτήσεις τους προς την Αβάνα. Μόλις αυτό το καλοκαίρι, ένα πλοίο που ανήκει στην Compagnie Maritime d'Affrètement-Compagnie Générale Maritime (CMA-CGM), την τρίτη μεγαλύτερη εταιρεία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων στον κόσμο, είχε προγραμματιστεί να παραδώσει ένα φορτίο στην Κούβα, αποτέλεσμα μιας εκστρατείας συγκέντρωσης χρημάτων. Το ξεφόρτωσε χωρίς εξηγήσεις στο Κίνγκστον (Τζαμάικα), υποκύπτοντας επίσης στις πιέσεις της Βόρειας Αμερικής, κάτι που δεν πρέπει να ήταν πολύ επώδυνο για τον ηγέτη του, Ροντόλφ Σααντέ, επίσης ιδιοκτήτη μέσων ενημέρωσης όπως το BFM TV ή το RMC .

Ποιες είναι οι επιπτώσεις του αποκλεισμού, ιδίως του πετρελαϊκού αποκλεισμού, από τις αρχές του 2026; Διακοπές ρεύματος που διαρκούν 20 έως 22 ώρες την ημέρα, με έντεκα από τους δεκαπέντε θερμοηλεκτρικούς σταθμούς εκτός λειτουργίας· ιατρικό και νοσοκομειακό εξοπλισμό εκτός λειτουργίας· ακινητοποιημένα ασθενοφόρα· 100.000 ασθενείς, συμπεριλαμβανομένων 12.000 παιδιών, σε λίστες αναμονής χωρίς προγραμματισμένες χειρουργικές επεμβάσεις· και διαταραγμένες υπηρεσίες όπως η αποκομιδή απορριμμάτων. Οι μεταφορές και όλες οι σχετικές δραστηριότητες έχουν διαταραχθεί σοβαρά, αν όχι ανασταλεί. Με την έλλειψη βασικών αγαθών, οι τιμές εκτοξεύονται στα ύψη λόγω ελλείψεων και ο μέσος μισθός δεν επαρκεί πλέον για την κάλυψη βασικών αναγκών.

Δυσπιστος όταν αναφέρεται η γενοκτονία που υπέστη ο κουβανικός λαός, ένας νεαρός άνδρας που συναντήθηκε σε μια φιλοπαλαιστινιακή διαδήλωση αντιδρά: «Αλλά δεν πεθαίνουν άνθρωποι εκεί, έτσι δεν είναι;» Ναι, πεθαίνουν! Οι ασθενείς πεθαίνουν από καρκίνο - το ποσοστό επιβίωσης του οποίου έχει μειωθεί από 85% σε 65% λόγω έλλειψης φαρμάκων και εξοπλισμού. Η βρεφική θνησιμότητα - προηγουμένως η χαμηλότερη στην ήπειρο, χαμηλότερη όχι μόνο από αυτή των Ηνωμένων Πολιτειών αλλά ακόμη και του Καναδά - έχει σχεδόν τριπλασιαστεί: αυτό σημαίνει ότι περισσότερα από χίλια μωρά έχουν πεθάνει. Οι χειρουργικές επεμβάσεις γίνονται υπό το φως των κινητών τηλεφώνων. Λόγω της έλλειψης φαρμάκων, τα οποία η Κούβα δεν μπορεί πλέον να εισάγει ή να κατασκευάσει, οι ασθενείς δεν λαμβάνουν πλέον την απαραίτητη φροντίδα για την επιβίωσή τους.

Την 1η Μαΐου, ένα άλλο εκτελεστικό διάταγμα του Τραμπ επέκτεινε τα καταναγκαστικά μέτρα στους βασικούς χρηματοοικονομικούς, μεταλλευτικούς και ενεργειακούς τομείς της Κούβας. Στις 2 Σεπτεμβρίου, επιβλήθηκαν κυρώσεις σε μια εταιρεία εισαγωγής πετρελαίου. Σύμφωνα με την έκθεση που θα παρουσιάσει η Κούβα στον ΟΗΕ στα τέλη Οκτωβρίου, ο αποκλεισμός προκάλεσε ζημίες άνω των 8 δισεκατομμυρίων δολαρίων μεταξύ Μαρτίου 2025 και Φεβρουαρίου 2026 , με τις σωρευτικές ζημίες να ανέρχονται σε 179 δισεκατομμύρια δολάρια.

Ο Τραμπ και ο υπουργός Εξωτερικών του, «Ναρκο» Ρούμπιο, ισχυρίζονται ότι η Κούβα είναι καταφύγιο για εχθρικές ξένες δυνάμεις «που απειλούν τις Ηνωμένες Πολιτείες» και, ως εκ τούτου, απειλούν τακτικά το νησί με στρατιωτική επίθεση. Η ανάπτυξη σημαντικών στρατιωτικών δυνάμεων των ΗΠΑ στη Φλόριντα κατά τη διάρκεια του Σεπτεμβρίου εγείρει φόβους ότι αυτή η συχνά διατυμπανιζόμενη απειλή μπορεί σύντομα να υλοποιηθεί. Ο ίδιος ο Τραμπ δήλωσε: «Δεν νομίζω ότι μπορούμε να τους ασκήσουμε περισσότερη πίεση, εκτός από το να παρέμβουμε και να καταστρέψουμε αυτό το μέρος!»

Τα νέα μέτρα που εγκρίθηκαν στα τέλη Σεπτεμβρίου στοχεύουν πλέον στον ιδιωτικό τομέα, ο οποίος αναπτύσσεται στο πλαίσιο των προσπαθειών μετασχηματισμού που έχουν αναληφθεί τα τελευταία χρόνια για την αποκατάσταση και βελτίωση της οικονομικής κατάστασης. «Αυτές οι ενέργειες κατά του κουβανικού ιδιωτικού τομέα καταδεικνύουν σαφώς ότι η μόνη πρόθεση των Ηνωμένων Πολιτειών είναι να προκαλέσουν τα μέγιστα δεινά στον λαό μας και να περιορίσουν την εφαρμογή οικονομικών και κοινωνικών μετασχηματισμών», δήλωσε ο Πρόεδρος Μιγκέλ Ντίας-Κανέλ .

Η κυβέρνηση των ΗΠΑ ασκεί επίσης με επιτυχία πιέσεις σε κυβερνήσεις που βασίζονταν σε κουβανικές ιατρικές αποστολές. Σημαντική πηγή ξένου συναλλάγματος, αυτές οι αποστολές συνέβαλαν στο παγκόσμιο κύρος αυτού του μικρού νησιού της Καραϊβικής, το οποίο έχει πραγματοποιήσει πάνω από 600.000 αποστολές σε σχεδόν 160 χώρες. Το 2026, η Τζαμάικα, η Γουατεμάλα και η Ονδούρα ήταν μεταξύ των χωρών που έστειλαν κουβανικές ιατρικές αποστολές στην πατρίδα τους. Αντίθετα, η περίπτωση της Καλαβρίας είναι ενδιαφέρουσα: αυτή η φτωχή περιοχή της Ιταλίας λαμβάνει εδώ και καιρό κουβανική ιατρική βοήθεια. Στις αρχές του έτους, υπό την έντονη πίεση του πρέσβη των ΗΠΑ στην Ιταλία, ο δεξιός κυβερνήτης της Καλαβρίας ουσιαστικά απάντησε: «Στείλτε μου 300 Αμερικανούς γιατρούς και θα στείλω τους Κουβανούς πίσω!» Και δεν έκανε πίσω. Το Υπουργείο Εξωτερικών πάγωσε τους μισθούς των γιατρών, αλλά παρόλα αυτά παρέμειναν στην Καλαβρία μέχρι στιγμής.

Οι Κουβανοί εκπρόσωποι αντέδρασαν έντονα στην ψευδή και προσβλητική ομιλία του Τραμπ στην 81η σύνοδο της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών, στην οποία αποκάλεσε την Κούβα «εντελώς αποτυχημένο κράτος» - μια ομιλία που προκάλεσε την αποχώρηση της κουβανικής αντιπροσωπείας, όπως ακριβώς η ομιλία του Μπενιαμίν Νετανιάχου προκάλεσε την αποχώρηση εβδομήντα επτά αντιπροσωπειών. Η τρέχουσα κατάσταση της Κούβας δεν είναι, στην πραγματικότητα, η αποτυχία ενός συστήματος, αλλά η συνέπεια της πολιτικής μιας υπερδύναμης να χρησιμοποιεί κάθε μέσο που έχει στη διάθεσή της για να εμποδίσει ένα μικρό έθνος να λειτουργήσει κανονικά. Έτσι, ουσιαστικά αποκομμένοι από το εμπόριο με τον υπόλοιπο κόσμο, ο λαός υποφέρει όχι μόνο από ελλείψεις μεταφορών, ενέργειας, πόσιμου νερού, τροφίμων και επαρκούς υγειονομικής περίθαλψης, αλλά ακόμη και από έλλειψη οικονομικής δραστηριότητας: ο τουρισμός, στον οποίο η Κούβα είχε επιλέξει να βασίσει την οικονομία της, έχει καταρρεύσει, εξαπλασιασμένος τα τελευταία δύο χρόνια, λόγω της πίεσης των ΗΠΑ και του φόβου που έχει ενσταλαχθεί στους πιθανούς τουρίστες να επισκεφθούν μια χώρα «όπου τίποτα δεν λειτουργεί πια». Λόγω της απόσυρσης των αλυσίδων ξενοδοχείων που αναφέρθηκαν προηγουμένως, 25.000 θέσεις εργασίας απειλούνται άμεσα. Δεν περνάει σχεδόν καμία εβδομάδα χωρίς να ανακοινωθεί κάποιο νέο σύνολο μέτρων καταναγκασμού, σε σημείο που η απαρίθμησή τους θα ήταν άσκοπη, καθώς το παρόν άρθρο χρειάζεται να ενημερώνεται πολύ συχνά και συνεχώς.

Αντιμέτωποι με αυτή την πραγματικότητα της καθημερινής ζωής, η οποία έχει γίνει σχεδόν αφόρητη λόγω της εντατικοποίησης του αποκλεισμού, πώς αντιδρούν οι Κουβανοί;

Ο κουβανικός λαός έχει επίγνωση της δικής του ιστορίας, στην οποία μοιάζει με τον λαό της Αϊτής, ο οποίος είναι επίσης περήφανος που νίκησε τον μεγαλύτερο στρατό του κόσμου εκείνη την εποχή, διεξάγοντας τον πρώτο πόλεμο ανεξαρτησίας στην Αμερική. Ένα από τα μεγάλα ιδιοφυή χτυπήματα του Φιντέλ Κάστρο ήταν, το 1959, να εδραιώσει τη νικηφόρα Επανάσταση στις ρίζες της κουβανικής ιστορίας, κυρίως μέσω της πανταχού παρούσας αναφοράς στον Χοσέ Μαρτί. Με αυτήν την κληρονομιά και με αυτήν άλλων μεγάλων προσωπικοτήτων, ξεκινώντας από τον Κάρλος Μανουέλ ντε Σεσπέντες, δημιουργείται μια συνέχεια μεταξύ των προηγούμενων αγώνων και της Επανάστασης του 1959, η οποία σφυρηλάτησε μια διεκδικημένη και αγκαλιασμένη εθνική ταυτότητα αντίστασης στην καταπίεση. Η δύναμη του κουβανικού λαού έγκειται περισσότερο στην ηθική που στηρίζει αυτήν την εθνική ταυτότητα, της οποίας το σύνθημα είναι η «κυριαρχία», παρά στην προσήλωση στο σοσιαλιστικό ή κομμουνιστικό μοντέλο κοινωνικής οργάνωσης. Ή ίσως θα ήταν πιο ακριβές να πούμε ότι τα δύο συγχωνεύονται και αλληλοτροφοδοτούνται.

Η πλειοψηφία των Κουβανών, επομένως, καθοδηγείται από την υπερηφάνεια που αντλούν από την ιστορία τους: δεν έχουν αποτρέψει στρατιωτικές εισβολές όπως η εισβολή στον Κόλπο των Χοίρων και οι απόπειρες δολοφονίας εναντίον των ηγετών τους; Συνέβαλαν στο τέλος του απαρτχάιντ, στην απελευθέρωση αρκετών αφρικανικών χωρών από την αποικιακή κυριαρχία, στην καταπολέμηση επιδημιών (Έμπολα και COVID-19) και στην καταπολέμηση του αναλφαβητισμού με τις αποστολές "Yo, si! puedo!". Αυτή η επίγνωση ότι είναι ένας λαός που εφαρμόζει τον διεθνισμό και την ανιδιοτελή αλληλεγγύη είναι μια ψυχολογική δύναμη που ένας Δυτικός μπορεί να δυσκολεύεται να κατανοήσει χωρίς να τη βιώσει από πρώτο χέρι, αλλά είναι αναμφισβήτητη. Ίσως το πιο εντυπωσιακό παράδειγμα είναι η υποδοχή χιλιάδων παιδιών που επλήγησαν από την πυρηνική καταστροφή του Τσερνομπίλ το 1986. Η Κούβα τα υποδέχτηκε, τα φρόντισε και τα εκπαίδευσε. Ένας φίλος διηγήθηκε πριν από λίγα χρόνια ότι, όταν συνάντησε την Κουβανή γιατρό που ήταν υπεύθυνη για τη θεραπεία αυτών των χιλιάδων παιδιών, της είπε: "Αλλά είναι Ουκρανοί και τώρα η Ουκρανία είναι μια χώρα που, στη διεθνή σκηνή, έχει θέσεις αντίθετες με αυτές της Κούβας! Γιατί συνεχίζετε να τα βοηθάτε;" Κοιτάζοντάς τον ευθεία στα μάτια, η γιατρός απάντησε απαλά: «Και ίσως τα παιδιά ευθύνονται γι' αυτό; »

Πάνω από εξήντα χρόνια αποκλεισμού έχουν βελτιώσει την ικανότητα των Κουβανών να φαντάζονται εναλλακτικές λύσεις, να εφευρίσκουν, να επισκευάζουν, να ανακυκλώνουν. Χάρη σε αυτή την ευρηματικότητα, τα αμερικανικά αυτοκίνητα της δεκαετίας του 1950 εξακολουθούν να κυκλοφορούν στους δρόμους! Για δεκαετίες, δεν ήταν ασυνήθιστο να βλέπεις ένα από αυτά τα υπέροχα συντρίμμια στους δρόμους της Αβάνας, με το καπό ανοιχτό, τον ιδιοκτήτη δίπλα του, με τον πυρσό στο χέρι, απασχολημένο με την κατασκευή ενός ελαττωματικού εξαρτήματος. Σήμερα, κυκλοφορούν αμέτρητα μοτοσικλετιστικά ταξί, εξοπλισμένα με ηλιακό πάνελ τοποθετημένο πάνω από την καμπίνα επιβατών. Έτσι, μετά από τέτοια κατορθώματα, μήπως πρέπει τώρα να υποταχθούμε σε έναν Ντόναλντ Τραμπ και έναν «Ναρκο» Ρούμπιο;


Αβάνα μόνιμης «ευρηματικότητας» (φωτογραφίες Maurice Lemoine).

Ωστόσο, ανεξάρτητα από τη δύναμη της αντίστασης, κανείς δεν θα σκεφτόταν να αρνηθεί ότι η κατάσταση έχει επιδεινωθεί σε σημείο που να έχει γίνει σχεδόν αφόρητη.

Περίπου δύο εκατομμύρια Κουβανοί έχουν επιλέξει την οδό της εξορίας (ένα φαινόμενο κοινό στις χώρες της Καραϊβικής λόγω των δυσκολιών που αντιμετωπίζουν όλες, αν και είναι προφανώς πιο έντονο στην Κούβα). Πολλοί θα ήθελαν να το κάνουν αυτό για να εξασφαλίσουν το μέλλον των οικογενειών τους, αν είχαν τα οικονομικά μέσα. Ένα τμήμα του πληθυσμού υπομένει τα βάσανα και τις στερήσεις με μοιρολατρία. Ένα σημαντικό μέρος έχει φτάσει στο σημείο θραύσης του και, χωρίς να το λέει πάντα, πιθανότατα θα δεχόταν οποιαδήποτε αλλαγή -εκτός από στρατιωτική επέμβαση- αρκεί να θέσει τέλος στις κακουχίες και τα βάσανα της καθημερινής ζωής. Ένα μικρό τμήμα είναι ευάλωτο στις μεθόδους που χρησιμοποιούν οι Ηνωμένες Πολιτείες για να επηρεάσουν την κοινή γνώμη. Αλλά, παρά την τεράστια χρηματοδότηση που αφιερώνει η βορειοαμερικανική κυβέρνηση στη δημιουργία και διατήρηση ενώσεων της «κοινωνίας των πολιτών», κοινωνικών δικτύων και «ελεύθερων μέσων ενημέρωσης» που αντιτίθενται στο «καθεστώς», δεν προκύπτει κανένα μαζικό κίνημα από αυτή την λεγόμενη «κοινωνία των πολιτών» για να «ανατρέψει την κυβέρνηση» - ενώ το ένα χιλιοστό αυτών των στερήσεων θα έβαζε εκατομμύρια διαδηλωτές στους δρόμους οποιασδήποτε δυτικής χώρας.

Οι Κουβανοί είναι ειλικρινείς και πολλοί επικρίνουν την κυβέρνησή τους ή το οικονομικό σύστημα, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που εκφράζουν επιφυλάξεις ή ακόμη και εχθρότητα απέναντι στα μέτρα απελευθέρωσης της αγοράς που ανακοίνωσε η κυβέρνηση τον Ιούνιο του 2026. Ωστόσο, η συντριπτική πλειοψηφία δεν έχει καμία επιθυμία να ανατρέψει την κυβέρνηση, γνωρίζοντας καλά ότι τα βάσανά της προκαλούνται από την αμερικανική κυβέρνηση. Είναι επίσης αξιοσημείωτο ότι, ούτε πριν από τον θάνατο του Φιντέλ Κάστρο πριν από δέκα χρόνια ούτε έκτοτε, ο κουβανικός λαός δεν έχει μπερδέψει την κυβέρνηση των ΗΠΑ με τον αμερικανικό λαό, ούτε έχει επιδείξει κάποια εχθρότητα προς τον τελευταίο.

«Με φωνάζουν Ελ Φλάκο [ο αδύνατος] », μου εμπιστεύεται χαμογελώντας ένας υπάλληλος εστιατορίου. Ένας άλλος περαστικός, ακούγοντας, παρεμβαίνει: «Κι εγώ, είμαι ο Ελ Φλάκο» και ένας τρίτος προσθέτει: «Είμαστε όλοι αδύνατοι λόγω υποσιτισμού!» Τότε και οι τρεις ξεσπούν σε γέλια. Ένας πολύ κουβανέζικος τρόπος αντιμετώπισης της κατάστασης μέσω του χιούμορ...

«Flaco» της υπαίθρου (φωτογραφία Anne Cauwel [AC]).

Ο καθένας βρίσκει μέσα του τα εφόδια για να «κρατηθεί»: ένας τρομακτικά αδύνατος κιθαρίστας που εκπροσωπεί την Εθνική Ένωση Συγγραφέων και Καλλιτεχνών της Κούβας (UNEAC) στη Σάντα Κλάρα εκμυστηρεύεται ότι συχνά απελπίζεται. «Και τι κάνεις μετά;» «Παίρνω την κιθάρα μου και παίζω, παίζω, παίζω!!!» Ένας ξεναγός αναπαρασταίνει για μια ομάδα το επεισόδιο του εκτροχιασμού του θωρακισμένου τρένου που ήταν καθοριστικό για τη νίκη των ανταρτών επί της δικτατορίας του Φουλχένσιο Μπατίστα. Σε μερικούς από αυτούς που συνοδεύει, εκφράζει την αγωνία του για την επιστροφή του στο σπίτι το βράδυ και την άγνοια αν θα υπάρχουν αρκετά για δείπνο· έχει τις κόρες του και τους ηλικιωμένους γονείς του να στηρίξει: «Μερικές φορές δεν αντέχω άλλο...» «Λοιπόν;» «Έτσι έρχομαι μόνος μου το βράδυ στο μνημείο του Τσε Γκεβάρα· θυμάμαι τι πέρασαν οι μαχητές του Επαναστατικού Στρατού, το θάρρος τους, την ανιδιοτέλειά τους· δεν μπορώ παρά να ανταποκριθώ στο παράδειγμά τους!» «Y voy recapacitando »

Για τους επαναστάτες, ο καλύτερος τρόπος να «κρατηθούν» είναι να αντιδράσουν στην κατάσταση δρώντας: έτσι, οι Νέοι Κομμουνιστές ανέλαβαν να πηγαίνουν από σπίτι σε σπίτι για να μιλήσουν με τους κατοίκους, να ρωτήσουν για τα συγκεκριμένα προβλήματα που αντιμετωπίζει ο καθένας και να προσφέρουν λύσεις όσο το δυνατόν περισσότερο. Το να μην παραμένεις στη θέση του παθητικού θύματος είναι μια ισχυρή ηθική δύναμη, που έχει ήδη αποδειχθεί κατά τη διάρκεια της επιδημίας Covid, όταν οι φοιτητές ιατρικής ανέλαβαν να επισκέπτονται κάθε νοικοκυριό για να αξιολογήσουν την υγεία των μελών του και να λάβουν ή να προτείνουν κατάλληλα μέτρα. Αλληλεγγύη σε επίπεδο γειτονιάς, διαγενεακή αλληλεγγύη: μια κοινή πρακτική για αυτόν τον λαό που δεν έχει γίνει μια μάζα καταναλωτών και πελατών - ο κομμουνισμός και ο ίδιος ο αποκλεισμός τους έχουν γλιτώσει από αυτό!

«Μπορεί να υπάρξει διακοπή ρεύματος, αλλά όχι πολιτιστική διακοπή», είναι ένα συνηθισμένο ρεφρέν. Όταν οι κινηματογράφοι και τα θέατρα είναι κλειστά, οι κάτοικοι βγάζουν τα μουσικά τους όργανα και αυτοσχεδιάζουν μια συναυλία στην πλατεία της πόλης, όπου οι γείτονες συμμετέχουν στον χορό. Η γυναίκα με τον υπολογιστή, όταν υπάρχει ρεύμα, τον τοποθετεί σε ένα τραπέζι μπροστά στο σπίτι της, ενώ περίπου είκοσι άνθρωποι συγκεντρώνονται για να παρακολουθήσουν μια ταινία. Οι συγγραφείς συνεχίζουν να γράφουν βιβλία, οι συνθέτες να συνθέτουν, οι χορευτές να χορεύουν και οι άνθρωποι να διαβάζουν. Δεδομένου ότι τα σπίτια είναι ασφυκτικά χωρίς ανεμιστήρες, οι κάτοικοι των πόλεων ζουν σε εξωτερικούς χώρους, σκοτώνοντας την ώρα τους με ατελείωτες παρτίδες σκάκι ή ντόμινο, μαζευόμενοι γύρω τους για να συνομιλήσουν, πριν ξαπλώσουν στις στέγες για να απολαύσουν τη σχετική δροσιά της νύχτας...

Σκακιστικό παιχνίδι στο Paseo Prado, στην Αβάνα (AC).

Ένα παιχνίδι ντόμινο στην Παλιά Αβάνα (AC).

Παρά την τρέχουσα κατάσταση, οι Κουβανοί φροντίζουν να υποδέχονται τους επισκέπτες τους με μεγάλο σεβασμό, να διατηρούν μια συγκεκριμένη ευπρέπεια και να αποδεικνύουν ότι, παρά τον αποκλεισμό, ένα λειτουργικό κράτος εξακολουθεί να υπάρχει. Στο πρόσφατο συμπόσιο για τον εορτασμό της εκατονταετηρίδας του Φιντέλ Κάστρο, και ιδιαίτερα στα πραγματικά του γενέθλια - δέκα χρόνια μετά τον θάνατό του - όταν πραγματοποιήθηκε μια τελετή, θα μπορούσε κανείς να φοβηθεί μια σειρά από μακροσκελείς ομιλίες. Το αντίθετο μάλιστα: μετά από μια μάλλον σύντομη ομιλία του Προέδρου της Δημοκρατίας, η αυλαία του θεάτρου ανέβηκε. Η «La Colmenita» - «η μικρή κυψέλη» - εμφανίστηκε στη σκηνή, μια παιδική θεατρική ομάδα που παρουσίασε στους 1.500 θεατές μια παράσταση εκθαμβωτικής ποιότητας, χαράς και ευρηματικότητας. Το απόγευμα, περίπου εκατό παιδιά, οι μητέρες τους και οι εκατό περίπου Ευρωπαίοι από μια Ταξιαρχία Αλληλεγγύης μοιράστηκαν μια τεράστια πράσινη και λευκή τούρτα - μια κομψή και νόστιμη περιφρόνηση στον Τραμπ, τον Ρούμπιο, την ατυχία και τη στέρηση.

Τα παιδιά της Κολμενίτα και η τούρτα γενεθλίων (AC).

Τέτοια βάσανα προκαλούνται στον κουβανικό λαό από μια βορειοαμερικανική αυτοκρατορία που παραβιάζει ανοιχτά κάθε διεθνές δίκαιο. Ωστόσο, στη Γαλλία, το ζήτημα της Κούβας απουσιάζει εντελώς. Ούτε στα μέσα ενημέρωσης, ούτε καν στις καλοκαιρινές συγκεντρώσεις της αριστεράς, αναφέρεται η Κούβα. Πώς μπορεί μια χώρα που έχει δείξει την αλληλεγγύη της σε όλους τους λαούς και υφίσταται αυτό που ισοδυναμεί με γενοκτονία να ξεχαστεί τόσο εντελώς;

Είναι πολύ δύσκολο να μιλήσει κανείς θετικά για την Κούβα για τουλάχιστον τρεις λόγους. Πρώτον, το ψέμα ότι η χώρα είναι μια δικτατορία, με μια αποτυχημένη κυβέρνηση και οικονομικό σύστημα - το «αποτυχημένο κράτος» των Τραμπ και Ρούμπιο - έχει ριζώσει στο μυαλό των ανθρώπων. Από αυτή την άποψη, είναι αποκαλυπτικό να εξετάσουμε τις ερωτήσεις που τίθενται σε όσους αναζητούν πληροφορίες στο διαδίκτυο. Η απάντηση της Google είναι: «Πώς ονομάζεται ο δικτάτορας που βρίσκεται αυτή τη στιγμή στην εξουσία στην Κούβα;» Η απάντηση είναι προφανώς Ντίας-Κανέλ. Δεν θα βρείτε αντίστοιχη ερώτηση για καμία άλλη χώρα.

Ο δεύτερος λόγος είναι ότι η αλληλεγγύη με την Κούβα, που παραδοσιακά διοχετευόταν μέσω των κομμουνιστικών κομμάτων, στη Γαλλία διοχετεύτηκε μέσω του Γαλλικού Κομμουνιστικού Κόμματος (PCF). Ωστόσο, το PCF είναι ουσιαστικά ανύπαρκτο, έχοντας αυτοκαταστραφεί από τους ηγέτες του. Από την πλευρά του, η Ανυπότακτη Γαλλία (LFI) δεν τολμά πραγματικά να αναλάβει τον ρόλο. Τον Σεπτέμβριο, ο Jean-Luc Mélenchon ανέφερε σύντομα την Κούβα στην ομιλία του στην Fête de l'Humanité, αλλά δεν έδωσε περαιτέρω εξηγήσεις, δεδομένου του πλαισίου μιας προεκλογικής περιόδου που απαιτεί διεθνή προσοχή και επανεστίαση στα εθνικά ζητήματα. Ακόμη και ο πολύ δημοφιλής (στην αριστερά!) δήμαρχος του Saint-Denis, Bally Bagayoko, κατά την επίσκεψη του Πάπα στις 24 Σεπτεμβρίου, όταν συζητούσε τη γενοκτονία στην Παλαιστίνη, ανέφερε άλλους λαούς που υποφέρουν - το Σουδάν, τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό (ΛΔΚ) - χωρίς καμία αναφορά στην Κούβα.

Υπάρχει ένας άλλος λόγος, ίσως πιο θλιβερός... Η Κούβα δεν είναι εντυπωσιακή! Δικαίως, η Παλαιστίνη έχει γίνει εντυπωσιακή και έχει μπει στη συλλογική μας φαντασία με τις καθημερινές εικόνες βομβαρδισμών, παραμορφωμένων σωμάτων, παιδιών που ουρλιάζουν από τον πόνο και τα μεταφέρουν με ασθενοφόρα ή τα κουβαλούν γείτονες που τρέχουν μανιωδώς σε νοσοκομείο, οικογενειών που συγκεντρώνονται γύρω από πτώματα. Δεν πρόκειται για την εισαγωγή αυτού που θα ήταν ένας άσεμνος ανταγωνισμός θυματοποίησης. Αλλά τι μπορούμε να δούμε από την Κούβα; Τι μπορούμε να δούμε από τις ζωές της που κόβονται απότομα; Τι μπορούμε να δούμε από Κουβανούς που πεθαίνουν, στέκονται όρθιοι, από την πείνα;

Γάζα, χωρίς τις βόμβες!

Τι άλλο μπορεί κανείς να δει, αν όχι την Αβάνα, στο σκοτάδι της νύχτας;

Η αριστερή πτέρυγα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου οργάνωσε μια συνάντηση στις Βρυξέλλες στις 30 Σεπτεμβρίου και 10 Οκτωβρίου 2026, με τίτλο «Κούβα ναι, αποκλεισμός όχι!». Ο Jan Fermon, Γενικός Γραμματέας της Διεθνούς Ένωσης Δημοκρατικών Δικηγόρων, κατέδειξε πώς ο αποκλεισμός επηρεάζει όχι μόνο την Κούβα αλλά και την ευρωπαϊκή κυριαρχία: ενώ η ΕΕ διαθέτει έναν νομικό μηχανισμό που θα της επέτρεπε να αγνοήσει τον αποκλεισμό, υποτάσσεται σε αυτόν χωρίς διαμαρτυρία. Η ευρωβουλευτής Emma Fourreau συνόψισε τη θέση της κοινοβουλευτικής ομάδας: «Η Κούβα δεν αποτελεί απειλή, ο αποκλεισμός είναι!».

Από το 1992, η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ καταδικάζει αυτή τη σχεδιαζόμενη ασφυξία κάθε χρόνο. Το έπραξε ξανά σήμερα Τετάρτη, 28 Οκτωβρίου, με 130 ψήφους υπέρ, 17 κατά και 25 αποχές. Ωστόσο, ενώ τα ψηφίσματα συνεχίζουν να ψηφίζονται, οι κυρώσεις παραμένουν. Σύμφωνα με τον συντονιστή του ΟΗΕ στην Κούβα, Φρανσίσκο Πιτσόν, η αυστηροποίηση των μέτρων των ΗΠΑ ενέχει πλέον κίνδυνο ανθρωπιστικής κατάρρευσης.


Πηγή: Μνήμη των αγώνων μέσω Le Grand Soir


* Ο Maurice Lemoine , γεννημένος το 1944, είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας , αρχισυντάκτης της La Chronique d' Amnesty International από το 1993 έως το 1996, προτού ενταχθεί στην Le Monde diplomatique , όπου ήταν επίσης αρχισυντάκτης από το 2006 έως το 2010 .

Είναι « ειδικός στον κόσμο της Καραϊβικής και της Λατινικής Αμερικής »

Οι απόψεις του ιστολογίου μπορεί να μην συμπίπτουν με τα περιεχόμενα του άρθρου