Της Ευδοκίας Τσαγκλή (Επιζήσασα Τεμπών, Δημοσιογράφος, Επικοινωνιολόγος)
Στις 28 Φεβρουαρίου 2025, Σέρβοι φοιτητές περπάτησαν από τη Φιλοσοφική Σχολή του Βελιγραδίου ως την ελληνική πρεσβεία και, στις 11:52, την ώρα που είχε πέσει το στέγαστρο στον σταθμό του Νόβι Σαντ, κράτησαν σιγή για τους 16 δικούς τους νεκρούς και τους 57 δικούς μας. Εκείνη την ημέρα ο πόνος δύο ορθόδοξων λαών είχε την ίδια ώρα.
Είκοσι μήνες μετά, οι δρόμοι έχουν διαχωριστεί. Αυτή την Κυριακή (25 Οκτωβρίου) το κίνημα που γεννήθηκε από το Νόβι Σαντ διεκδικεί την εξουσία στις σερβικές εκλογές, την ίδια ώρα που στην Ελλάδα ένα κόμμα γεννημένο από τα Τέμπη έχει πέσει, μέσα σε λίγους μήνες, στο 3–5%. Το κίνημα όμως δεν απέτυχε· απέτυχε ένα σχήμα. Συγκρίνοντας τις δύο χώρες, βλέπουμε από τη μεριά μας έναν λαό απογοητευμένο και απελπισμένο. Ας αναλύσουμε μαζί την πορεία των εξελίξεων, τα πώς και τα γιατί, αναζητώντας τη χαμένη ελπίδα του Έλληνα, η οποία μπορεί να σιγοκαίει, μα είναι εδώ.
Η ίδια πληγή
Ως ένα σημείο οι δύο ιστορίες ταυτίζονται: σιδηρόδρομος του κράτους, νέοι νεκροί, διαφθορά και συγκάλυψη. Στο Νόβι Σαντ ο σταθμός μόλις είχε ανακαινιστεί βάσει μιας συμφωνίας με την Κίνα, οι όροι της οποίας έμειναν κρυφοί. Στα Τέμπη ο χώρος του εγκλήματος μπαζώθηκε μέσα σε λίγες μέρες, θάβοντας μαζί του και την αλήθεια. Παρότι η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία βρήκε επτά παράνομες παρατάσεις στη σύμβαση 717, το έργο που θα έκανε ασφαλές το δίκτυο, η κοινοβουλευτική πλειοψηφία περιόρισε την ευθύνη των πολιτικών σε ένα πλημμέλημα.
Και στις δύο χώρες οι κυβερνήσεις εκείνης της νύχτας έμειναν στη θέση τους, σε αντίθεση με τους πολίτες που ξεσηκώθηκαν και βγήκαν στους δρόμους.
Ίδιο ήταν και το μέγεθος. Η 28η Φεβρουαρίου 2025 καταγράφηκε ως μία από τις μεγαλύτερες συγκεντρώσεις στην ιστορία της Ελλάδας. Την ίδια περίοδο, στις 15 Μαρτίου 2025 πάνω από 300.000 άνθρωποι πλημμύρισαν το Βελιγράδι. Ίδιο και το αίτημα, δικαιοσύνη απέναντι σε μια διαφθορά που σκοτώνει.
Πίστις: σε ποιον πιστέψαμε
Οι Σέρβοι πίστεψαν στην ενότητα, εμείς σε ένα πρόσωπο, και εκεί βρίσκεται η βαθύτερη διαφορά.
«Μὴ πεποίθατε ἐπ᾿ ἄρχοντας, ἐπὶ υἱοὺς ἀνθρώπων, οἷς οὐκ ἔστι σωτηρία.» (Ψαλμός 145)
Οι Σέρβοι φοιτητές οργανώθηκαν σε συνελεύσεις σχολών, τα plenums, σχεδιασμένες ώστε να μην αναδεικνύεται αρχηγός. Κάθε φοιτητής μιλούσε και ψήφιζε· η διαδικασία, αργή κατά την ομολογία των ίδιων, τους κράτησε ωστόσο ενωμένους. Η δύναμη δεν στεκόταν μπροστά τους, αλλά ανάμεσά τους.
 |
| «Δεν έχω οξυγόνο»: τα ονόματα των 57 με κόκκινη μπογιά μπροστά στη Βουλή. |
Στην Ελλάδα το πλήθος, εξίσου μεγάλο, δεν απέκτησε ποτέ σώμα, κι έτσι το κενό το γέμισε ένα πρόσωπο. Η Μαρία Καρυστιανού διέθετε κάτι που κανένα κόμμα δεν είχε, τον πόνο μιας μάνας στο βλέμμα και μια ρητορεία που μιλούσε στην καρδιά. Η ίδια είχε δηλώσει ότι η λέξη «κόμμα» και το όνομά της δεν είναι συμβατά.«Δεν έχω οξυγόνο»: τα ονόματα των 57 με κόκκινη μπογιά μπροστά στη Βουλή.
Ελπίδα και απελπισία: μια προσωπική μαρτυρία
Κάποιοι από εμάς, άνθρωποι των Τεμπών, γνωρίζαμε την αλήθεια νωρίτερα και σταματήσαμε τη στήριξή μας πολύ πριν μιλήσουν οι δημοσκοπήσεις. Το γράφω σε πρώτο πρόσωπο καθώς το έχω ζήσει.
Εξαρχής δεν υπήρχε ούτε ομαδικότητα ούτε δημοκρατία. Ο Σύλλογος των Τεμπών δεν δεχόταν τραυματίες. Πολλοί από εμάς που στηρίζαμε, δεν δεχτήκαμε καμία στήριξη, αντίθετα, κάποιοι λάβαμε εξώδικα, μηνύσεις και απειλές για αγωγές. Η εικόνα της Καρυστιανού ήταν πονεμένη, όμορφη, σαγηνευτική, με ωραίο λόγο. Ό,τι όμως υπήρχε από κάτω αναδείχθηκε με τον χρόνο, και μάλιστα δημόσια.
Την 1η Απριλίου 2026, στα γενέθλια της Μάρθης, ανακοίνωσε το κόμμα με το σύνθημα «Ξεκινάμε για την Ελπίδα». Μέχρι το καλοκαίρι 22 πρώην στελέχη, ανάμεσά τους ο εκπρόσωπος Τύπου Θανάσης Αυγερινός και η Κατερίνα Μουτσάτσου, είχαν καταγγείλει συγκεντρωτικό μοντέλο αποφάσεων από λίγα πρόσωπα και έλλειψη διαφάνειας· ακόμη και οι δύο παρουσιαστές της ιδρυτικής εκδήλωσης βρίσκονταν πια εκτός. Η δυνητική ψήφος ξεκίνησε τεράστια, 30,5% στη Marc και 29% στη Metron. Μετά την ίδρυση η πορεία υπήρξε μόνο καθοδική, με τη Metron να καταγράφει το κόμμα στο 10,4% στις αρχές του καλοκαιριού, στο 7,5% τον Ιούλιο και στο 4,4% στις 24 Σεπτεμβρίου. Οι τελευταίες δημοσκοπήσεις το τοποθετούν μεταξύ 3% και 5%, και η Metron στην 8η θέση.
Στο μεταξύ ανοίχτηκαν μέτωπα άσχετα με τα Τέμπη. Οι αμβλώσεις έγιναν θέμα «δημόσιας διαβούλευσης», ο όρος «γυναικοκτονία» χαρακτηρίστηκε φυλετική διάκριση, και ακολούθησαν ο βιοσυντονισμός, η «κβαντική ιατρική» και οι κατηγορίες για «εθνική προδοσία» κατά του πρωθυπουργού, επειδή δεν άσκησε βέτο στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ. Κερασάκι στην πικρή τούρτα, η γκαρσονιέρα που αγόρασε από πλειστηριασμό μια εταιρεία με διαχειρίστρια την ίδια, σε ένα κόμμα που είχε βάλει τους πλειστηριασμούς στον πυρήνα της διακήρυξής του. Η ίδια το απέδωσε σε μεμονωμένη κίνηση του πρώην συντρόφου της.
Η λειτουργία του κόμματος θύμιζε περισσότερο προσκύνημα. Οι υποστηρικτές κλήθηκαν να υπογράψουν πριν δουν τη Διακήρυξη και το Καταστατικό, κι ένας από αυτούς δήλωσε δημόσια ότι είχε δώσει «λευκή επιταγή» στην «αυριανή μας πρωθυπουργό». Η ίδια, έχοντας μιλήσει για αυτοδυναμία, λίγες μέρες αργότερα μιλούσε για φυγή από τη χώρα, αν το κόμμα δεν έμπαινε στη Βουλή.
Το βαρύτερο όλων, κατά την προσωπική μου άποψη, σχετίζεται με τον ίδιο τον χώρο των Τεμπών. Τον Ιανουάριο του 2026 το ΔΣ του Συλλόγου τής ζήτησε να παραιτηθεί, δηλώνοντας ότι ο Σύλλογος δεν θα γίνει όχημα για προσωπικές φιλοδοξίες, ενώ πέντε μέλη του δεν υπέγραψαν τις οικονομικές καταστάσεις, θεωρώντας ότι έγιναν δαπάνες εκτός σκοπού. Εκείνη αποχώρησε γράφοντας ότι ως τότε σιωπούσε για τα οικονομικά του Συλλόγου «για να μην εκθέσει» τα μέλη του. Με άλλα λόγια, η ίδια συγκάλυπτε για να μην τους εκθέσει. Μια σκιά πάνω στους συγγενείς των θυμάτων, που ούτε η κυβέρνηση δεν είχε ρίξει, έπεσε από την ίδια τη «μάνα των Τεμπών».
Η ίδια απαντά ότι το κόμμα δεν έχει ιεραρχία και ότι τις αποχωρήσεις τις υποκίνησαν όσοι θέλουν να το διασπάσουν. Η μαρτυρία όμως των ανθρώπων που έφυγαν συμπίπτει με όσα ξέραμε εμείς από την πρώτη μέρα.
Αυτό που ζήσαμε λέγεται μεσσιανισμός, ένα πρόσωπο που θα μας έσωζε και γύρω του μια αυλή. Είναι η πιο ύπουλη μορφή απελπισίας, μεταμφιεσμένη σε ελπίδα. «Ἡ δὲ ἐλπὶς οὐ καταισχύνει», γράφει ο Παύλος· η ελπίδα δεν ντροπιάζει, στηριγμένη στον Θεό κι όχι σε άνθρωπο. Στην Ελλάδα, λοιπόν, δεν διαψεύστηκε η ελπίδα, αλλά μια προσδοκία από έναν άνθρωπο.
Η εκκλησία του δρόμου
Οι Σέρβοι φοιτητές έκαναν πράξη μια λέξη δική μας. Πριν γίνει ο τόπος των πιστών, η ἐκκλησία ήταν η συνέλευση των πολιτών, όσων καλούνταν έξω για να αποφασίσουν μαζί.
Και το έκαναν χωρίς την άδεια της ιεραρχίας. Ο πατριάρχης Πορφύριος, θεωρούμενος κοντά στον Βούτσιτς, τους κάλεσε να γυρίσουν στις αίθουσες. Οι φοιτητές της Θεολογικής ψήφισαν να συνεχίσουν τον αποκλεισμό, μολονότι τους απειλούσαν ότι θα χάσουν την ευλογία για την ιεροσύνη. Στη Νις χτύπησαν οι καμπάνες και ο ιερέας βγήκε να τους υποδεχτεί. Στις 27 Ιανουαρίου 2026, ανήμερα του Αγίου Σάββα, φτάνοντας στον ναό του με ψωμί και σιτάρι, βρήκαν τις πόρτες κλειστές και έκοψαν τον άρτο στο προαύλιο. Μια κοινότητα που κόβει τον άρτο έξω από κλειστές πόρτες δεν έχασε την πίστη της, απλώς δεν περιμένει άδεια για να είναι σώμα.
Μπροστά από τις πορείες τους πρωτοστατούσε ένας μεγάλος σταυρός. Όταν ο Σταυρός προπορεύεται, κανείς δεν χρειάζεται να γίνει αρχηγός, γιατί η θέση του σωτήρα είναι ήδη πιασμένη από Εκείνον που δεν απογοητεύει. Για τους Σέρβους φοιτητές η πίστη στον Θεό ήταν αυτό που τους κρατούσε όρθιους όταν η εξουσία απειλούσε και οι μήνες περνούσαν χωρίς δικαίωση. Ο Σταυρός δεν υπόσχεται εύκολη νίκη, βεβαιώνει όμως ότι ο πόνος δεν είναι το τέλος, και μόνο όποιος το πιστεύει αυτό μπορεί να αντέξει τόσους μήνες στον δρόμο χωρίς να ζητήσει από έναν θνητό να τον σώσει.
Τρεις αρετές, σχεδόν ασκητικές, έκαναν το κίνημα εκλογική δύναμη. Πειθαρχία: δεν άγγιξαν ποτέ τα γεωπολιτικά, κράτησαν ένα δίλημμα, «Σερβία ή Μαφία». Ταπείνωση: η λίστα των 250 συντέθηκε με δικαίωμα βέτο κάθε σχολής, και μεγάλο μέρος της αντιπολίτευσης αποσύρθηκε για να μη διασπάσει την ψήφο. Υπομονή: 24 μήνες, και τις τελευταίες μέρες περπάτησαν από όλη τη χώρα ως το Βελιγράδι.
Αγάπη και ανάμνηση
Το κίνημα των Τεμπών δεν πέθανε, γιατί δεν ήταν ποτέ ιδιοκτησία κανενός.
«Νυνὶ δὲ μένει πίστις, ἐλπίς, ἀγάπη, τὰ τρία ταῦτα· μείζων δὲ τούτων ἡ ἀγάπη.» (Α΄ Κορ. 13:13)
Η πίστη σε ένα πρόσωπο μπορεί να ραγίσει και η ελπίδα σε ένα κόμμα να διαψευστεί· η αγάπη όμως για τα παιδιά που δεν έφτασαν ποτέ στη Θεσσαλονίκη μένει, η μεγαλύτερη από τις τρεις. Έχει και μορφή, την ανάμνηση. Στη Λειτουργία η ανάμνηση δεν είναι συναίσθημα αλλά πράξη, κι έτσι ο ελληνικός λαός γράφει ξανά και ξανά τα 57 ονόματα με κόκκινη μπογιά έξω από τη Βουλή. Στην τρίτη επέτειο έγιναν περίπου 90 συγκεντρώσεις, με κάλεσμα των οικογενειών και όχι κόμματος. Στις 23 Μαρτίου 2026 ξεκίνησε στη Λάρισα η δίκη με 36 κατηγορουμένους και κανένα πολιτικό πρόσωπο· ο πρώην υπουργός Κ. Αχ. Καραμανλής παραπέμφθηκε χωριστά στο Δικαστικό Συμβούλιο, και μόνο για πλημμέλημα.
Το έγκλημα των Τεμπών συνέβη την Καθαρή Εβδομάδα, και την Κυριακή της Ορθοδοξίας του 2023 η Ιερά Σύνοδος όρισε μνημόσυνο σε όλους τους ναούς της χώρας. Η Σαρακοστή είναι πορεία, όχι στιγμή· κανείς δεν την κρίνει στην τρίτη της μέρα. Κάπως έτσι και το κίνημα των Τεμπών διανύει τη δική του μακρά Σαρακοστή.
Πίστη και απιστία
Οι Σέρβοι περπάτησαν πίσω από έναν σταυρό· εμείς, ξεκινώντας από την ίδια ορθόδοξη ρίζα, έχουμε γίνει στην ουσία ένας λαός άπιστος. Όχι επειδή άδειασαν οι ναοί, αλλά επειδή πάψαμε να πιστεύουμε σε οτιδήποτε μεγαλύτερο από το συμφέρον της στιγμής, και όταν η πίστη αποσύρεται από μια κοινωνία, τη θέση της την παίρνει η απιστία με όλες τις σημασίες της λέξης. Η ελληνική γλώσσα, με μια σοφία που ελάχιστες γλώσσες έχουν (αν όχι καμία), ονομάζει «απιστία» και την απώλεια της πίστης και το αδίκημα εκείνου που διαχειρίζεται ξένη περιουσία και την προδίδει. Ένας λαός που δεν πιστεύει ανέχεται κυβερνήσεις που διαπράττουν οικονομική απιστία εις βάρος του, μην έχοντας πια μέτρο για να τις κρίνει. Πριν ακόμη ονομαστούν χριστιανοί, οι πρώτοι πιστοί λέγονταν στις Πράξεις «οἱ τῆς ὁδοῦ», οι άνθρωποι του δρόμου, γιατί η πίστη δεν είναι κάτι που κατέχεις αλλά δρόμος που περπατάς. Αυτό ακριβώς έκαναν οι Σέρβοι φοιτητές, διασχίζοντας τη χώρα τους με τον σταυρό μπροστά. Ο δρόμος αυτός δεν έκλεισε για εμάς, αρκεί να θυμηθούμε. Η αλήθεια άλλωστε, από το στερητικό α και τη λήθη, σημαίνει το να μην ξεχνάς, να θυμάσαι.
Η λέξη ψυχή βγαίνει από το ψύχω, φυσώ. Πριν γίνει οτιδήποτε άλλο, η ψυχή ήταν η ανάσα. «Ἐνεφύσησεν εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ πνοὴν ζωῆς, καὶ ἐγένετο ὁ ἄνθρωπος εἰς ψυχὴν ζῶσαν.»
Στα ηχητικά του 112 επιβάτες φώναζαν ότι δεν έχουν οξυγόνο. Δύο χρόνια μετά, εκατοντάδες χιλιάδες σήκωσαν τη φράση τους σε χαρτόνια, σε αναρτήσεις, στην κοινωνική μας συνείδηση. Η τελευταία τους ανάσα έγινε ανάσα ενός λαού, δοσμένη από στόμα σε στόμα, χωρίς πρόεδρο και χωρίς ποσοστό.
Δεν γράφω αυτές τις γραμμές με τη βεβαιότητα του δικαιωμένου. Ούτε η Σερβία είναι παράδεισος: όσο οι φοιτητές γέμιζαν τους δρόμους, το καθεστώς συνέχιζε να κερδίζει τις δημοτικές εκλογές. Κανείς δεν ξέρει ακόμα αν θα τα καταφέρουν και, αν τα καταφέρουν, πώς θα κυβερνήσουν. Αύριο το βράδυ θα ανακοινωθεί ο νικητής της κάλπης· αν με ρωτάτε όμως, έχουν ήδη νικήσει έναν πόλεμο ψυχής. Και αυτό είναι μια ανάσα για την ανθρωπότητα, μια ανάσα και για εμάς τους γείτονες.
Όποιο κι αν είναι το αποτέλεσμα, μας θύμισαν πως η δύναμη ενός λαού δεν βρίσκεται σε κάποιον που στέκεται μπροστά του, αλλά στο να στέκεται ο ένας δίπλα στον άλλον, με πίστη, σε κάτι μεγαλύτερο. Έτσι κινούνται τα βουνά.
Το κίνημα των Τεμπών έχει 57 ονόματα και τη δική τους τελευταία ανάσα και όσο τη δίνουμε ο ένας στον άλλον, τίποτα δεν έχει τελειώσει.
Οι απόψεις του ιστολογίου μπορεί να μην συμπίπτουν με τα περιεχόμενα του άρθρου
.jpg)