Articles by "Κατοχή"

Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Κατοχή. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Ακτιβιστής στις 0


Δέκα έξι (16) Θεσσαλονικείς κομμουνιστές ή κάτοικοι Θεσσαλονίκης, συμπεριλαμβάνονται στους 200 Ακροναυπλιώτες που οι Γερμανοί κατακτητές εκτέλεσαν στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής την Πρωτομαγιά του 1944. Το συγκλονιστικό στην περίπτωση είναι ότι οι περισσότεροι από τους 16 ήταν κορυφαία στελέχη του συνδικαλιστικού κινήματος και είχαν κλειστεί στο κάτεργο της Ακροναυπλίας όχι γιατί διέπραξαν κάποιο έγκλημα, αλλά επειδή ηγούνταν των σωματείων τους και του εργατόκοσμου της Θεσσαλονίκης στον απεργιακό ξεσηκωμό του Μαίου 1936 για περισσότερο ψωμί και καλύτερες συνθήκες εργασίας.

Η κυβέρνηση του μετέπειτα δικτάτορα Μεταξά, που προετοίμαζε την εγκαθίδρυση του ανελεύθερου καταπιεστικού καθεστώτος της 4ης Αυγούστου 1936, αντί να τιμωρήσει τους πρωταίτιους που είχαν αιματοκυλήσει τους απεργούς της Θεσσαλονίκης, σκορπώντας 12 νεκρούς και εκατοντάδες τραυματίες, κυρίως τον αιμοβόρο αστυνομικό διευθυντή Ντάκο, εστίασε στη δίωξη των συνδικαλιστών, πρωτίστως των κομμουνιστών, φυλακίζοντάς τους στις εφιαλτικές από κάθε άποψη φυλακές της Ακροναυπλίας. Και τα όργανα του δικτατορικού καθεστώτος, με πρώτο και καλύτερο τον υπουργό Ασφάλειας Μανιαδάκη, αντί να αφήσουν ελεύθερους τους δεσμώτες μετά την κατάληψη της χώρας από τους Γερμανούς, φρόντισαν να τους παραδώσουν «πεσκέσι» σ΄υτούς, με τις γνωστές συνέπειες που οδήγησαν στην εκτέλεση των 200 στην Καισαριανή.

Σαν ένα κεράκι στη μνήμη τους, παραθέτουμε στη συνέχεια τα ονόματα με σύντομο βιογραφικό για την καθένα και φωτογραφία τους, όπου μπορέσαμε να βρούμε μετά από έρευνα, πρωτίστως στο πλούσιο αρχείο μας.


Αστυφίδης Γιώργος,
Γιώργος Αστυφίδης
 Εμποροϋπάλληλος από τη Θεσσαλονίκη, μέλος του ΚΚΕ. Για τη συνδικαλιστική του δράση και τη συμμετοχή του στα γεγονότα του Μάη 1936 συνελήφθη από τα όργανα της Ασφάλειας Πολυχρονόπουλο και Παπά, αργότερα υπαρχηγού του Δάγκουλα και εξορίστηκε. Από το δικτατορικό καθεστώς παραδόθηκε στους Ναζί που τον μετέφεραν στο στρατόπεδο Χαϊδαρίου «και τον εκτέλεσαν με την ομάδα των 200 λαϊκών αγωνιστών του Χαϊδαρίου», όπως έγραψε η εφημερίδα του Εργατικού Κέντρου Θεσσαλονίκης «Εργατικός Αγώνας» την 1η Μαίου 1946, δημοσιεύοντας και την φωτογραφία του.


Βεκίδης Ζαφείρης
Ζαφείρης Βεκίδης
 Τσαγκάρης. Από τη Θεσσαλονίκη. Στέλεχος του ΚΚΕ, μέλος της διοίκησης του Σωματείου Υποδηματεργατών, γραμματέας του Ενωτικού Εργατικού Κέντρου Θεσσαλονίκης. Εξόριστος στην Ανάφη το 1935, συμμετείχε στην απεργία πείνας των εξόριστων για να τους δοθεί αμνηστία. Υποψήφιος βουλευτής Θεσσαλονίκης με το Παλλαϊκό Μέτωπο στις εκλογές του 1936. Είχε ενεργό ρόλο στα γεγονότα του Μάη του ’36. Φυλακισμένος στην Ακροναυπλία. Προϊστάμενος στα μαγειρεία στο στρατόπεδο Χαϊδαρίου. Η διοίκηση της Ακροναυπλίας τον παρέδωσε στους Γερμανούς που τον εκτέλεσαν στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής την αποφράδα Πρωτομαγιά 1944.

Δαλδογιάννης Σταμάτης Γεννημένος το 1892 στη Θράκη, εγκαταστάθηκε η οικογένειά του στη Δράμα μετά τη Μικρασιατική καταστροφή. Αργότερα μετακόμισε στη Θεσσαλονίκη όπου εργάζονταν ως σερβιτόρος. Εντάχθηκε στο ΚΚΕ και ασχολήθηκε με το συνδικαλισμό για να αναδειχθεί στη θεση του Ειδικού Γραμματέα του σωματείου καφεζυθεστιατορίων. Για τη συνδικαλιστική και πολιτική του δράση εξορίστηκε στον Άη Στράτη το 1935. Στις 23-6-1936, μετά τα γεγονότα του Μάη 1936 συνελήφθη εκ νέου στη Θεσσαλονίκη και φυλακίστηκε στην Ακροναυπλία.

Καμτσίκης Νίκος του Αναστασίου. Ιδιωτικός υπάλληλος από τη Θεσσαλονίκη, συνδικαλιστής στο σωματείο των Εμποροϋπαλλήλων. Ακροναυπλιώτης.

Καραβοκυρός Διαμαντής. Γεννήθηκε το 1895 στους Σπαθαραίους Σάμου. Εργάτης γης. Στέλεχος του ΚΚΕ. Επανειλημμένα εκτοπίστηκε για την επαναστατική του δράση, το 1930 πιάστηκε και εκτοπίστηκε στην Τσαρίτσανη, όπου βρέθηκε επικεφαλής της καθόδου των αγροτών στην Ελασσόνα, που πέτυχαν να αποσπάσουν καλαμπόκι. Εκτελεστικός επίτροπος της πανεργατικής ένωσης ‘Πρόοδος’. Αργότερα μετακόμισε στη Θεσσαλονίκη. Υποψήφιος βουλευτής Θεσσαλονίκης και Κατερίνης με το ΕΜΕΑ στις εκλογές του 1933. Το 1935 εξόριστος στον Άη Στράτη στη συνέχεια φυλακή στην Ακροναυπλία.

Καράσσο Μωυσής. Εβραίος από τη Θεσσαλονίκη. Υποδηματεργάτης. Πήρε μέρος στα γεγονότα του Μάη του 1936 και αμέσως μετά την επιβολή της δικτατορίας της 4ης Αυγούστου, εξορίστηκε στην Ανάφη και στη συνέχεια φυλακίστηκε στην Ακροναυοπλία. Εκτελέστηκε στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής την 1η Μαίου 1944 με τους 200 από το στρατόπεδο Χαϊδαρίου όπου είχε μεταφερθεί.

Κουργιώτης  Δημήτρης του Βασίλη. Εργάτης. Πρόσφυγας. Είχε γεννηθεί στη Κίο της Μ. Ασίας το 1914. Κάτοικος Θεσσαλονίκης. Στέλεχος του ΚΚΕ. Επί δικτατορίας Μεταξά πέρασε στην παρανομία για την αντιδικτατορική του δραστηριότητα, όμως  συνελήφθη τον Αύγουστο του 1938 και κλείστηκε στην Ακροναυπλία. 


Κωνσταντινίδης Δημήτρης
Δημήτρης Κωνσταντινιδης
. Τροχιοδρομικός από τη Θεσσαλονίκη, από τα στελέχη των τραμβαγιέρηδων. Για τους συνδικαλιστικούς του αγώνες και τη συμμετοχή του στα γεγονότα του Μάη 1936 συνελήφθη αμέσως με την κήρυξη της δικτατορίας της 4ης Αυγούστου 1936 και αρχικά εξορίστηκε στον Άη Στράτη. ΄Ύστερα από ένα χρόνο μεταφέρθηκε και φυλακίστηκε στην Ακροναυπλία από όπου η «ελληνική» διοίκηση των παρέδωσε στους Ναζί. Μέχρι την εκτέλεσή του υπήρξε επικεφαλής του συνεργείου μηχανουργών στο στρατόπεδο Χαϊδαρίου. Ακροναυπλιώτης.

Νίκος Μανέκας

Μανέκας Νίκος του Κώστα. Γεννήθηκε το 1903 στο Ζαγόρι της Ηπείρου,  απ’ όπου  έφυγε μικρός αναζητώντας καλύτερη τύχη και βρέθηκε στη Χωριστή Δράμας, όπου άρχισε να εργάζεται ως αυτοκινητιστής. Αργότερα μετακόμισε στη Θεσσαλονίκη. Στέλεχος της ΟΚΝΕ και του ΚΚΕ, γενικός γραμματέας του Σωματείου Αυτοκινητιστών Θεσσαλονίκης. Υποψήφιος βουλευτής Θεσσαλονίκης στις εκλογές του 1935 με το ΕΜΕΑ και το 1936 με το Παλλαϊκό Μέτωπο στο οποίο συμμετείχε και το ΚΚΕ. Πήρε μέρος στα γεγονότα του Μάη του 1936. Λίγες μέρες αργότερα συνελήφθη και εξορίστηκε στον Άη Στράτη, αλλά δραπέτευσε με άλλους 5 συντρόφους του, ένα χρόνο περίπου αργότερα και πέρασε στην παρανομία. Το 1939 συνελήφθη εκ νέου και μεταφέρθηκε αρχικά στις φυλακές της Αίγινας και αργότερα στην Ακροναυπλία.
Αφιέρωση του Νίκου Μανέκα από την Ακροναυπλία στη γυναίκα του Στέλλα

Πάνος Μέκαλης
Μαυροκεφαλίδης Γιάννης. Γεννήθηκε στην Οινόη Πόντου και μετά τη Μικρασιατική καταστροφή η οικογένειά του εγκαταστάθηκε στην Καλαμαριά. Ως μαθητής Γυμνασίου πήρε μέρος στα γεγονότα του Μάη 1936 και εξορίστηκε από τη δικτατορία Μεταξά στην Ανάφη, φυλακίστηκε στη συνέχεια στην Ακροναυπλία. Εκτελέστηκε την Πρωτομαγιά του 1944 με τους 200 στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής. 


Μέκαλης Πάνος του Θωμά. Εργάτης. Από τα Γιάννινα. Μέλος του ΚΚΕ. Το 1933 φυλακίζεται στις φυλακές Ακραίου (Ηπείρου). Τον Ιούνιο του 1936, καταζητούμενος από την Ασφάλεια για να εκτοπιστεί, εγκαταστάθηκε στη Θεσσαλονίκη όπου συνελήφθη αργότερα και παραπέμφθηκε με την κατηγορία της εσχάτης προδοσίας (Βλέπε και Ριζοσπάστη 15-6-36). Ακροναυπλιώτης.

Μπεραχιά Ανρί

Μπεραχιά ή Περαχιά Ανρί. Εργάτης. Εβραίος από τη Θεσσαλονίκη. Στέλεχος του αρχειομαρξιστικού ρεύματος κατά τον Μεσοπόλεμο, γραμματέας της ΚΟΜΛΕΑ στη Θεσσαλονίκη, υποψήφιος βουλευτής στις επαναληπτικές εκλογές Θεσσαλονίκης το 1933. Εξέδιδε την εφημερίδα «Προλετάριος» στα ελληνικά και στη λαντίνο, και είχε ιδρύσει το «Ακαδημαϊκό Βιβλιοπωλείο». Ακροναυπλιώτης.

Νικολαΐδης Δημήτριος (Τάκης) του Παναγιώτη. Από τη Θεσσαλονίκη. Στέλεχος του ΚΚΕ. 31 χρόνων. Εξόριστος το 1935 στον Άη Στράτη. Στο υπόμνημα των εξόριστων προς την κυβέρνηση για να τους δοθεί αμνηστία υπογράφει ως υποδηματοποιός (30-11-1935). Φυλακισμένος στη συνέχεια στην Ακροναυπλία.


Σαββόπουλος Σάββας
Σάββας Σαββόπουυλος
 του Κώστα. Εργάτης μεταλλουργός. Πρόσφυγας, καταγόταν από την Καλλικράτεια Αν. Θράκης και γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1913. Από μαθητής του Γυμνασίου γίνεται μέλος της κομμουνιστικής νεολαίας στη Βέροια. Στη γ’ τάξη του Γυμνασίου Θεσσαλονίκης αποβάλλεται οριστικά για την κομμουνιστική του δράση. Από τότε δουλεύει ως εργάτης μεταλλουργός. Οργανώνει το συνδικάτο μεταλλουργών και ιδρύει το σωματείο Κλεινοποιών του οποίου εκλέγεται πρόεδρος. Στέλεχος της ΟΚΝΕ, του ΚΚΕ και του Εργατικού Κέντρου Θεσσαλονίκης. Το 1935 εκτοπίζεται για ένα χρόνο στην Ανάφη. Τον Ιούλιο του 1937, συλλαμβάνεται, βασανίζεται στην Ασφάλεια Θεσσαλονίκης, και μεταφέρεται στην Ακροναυπλία από η μεταξική δικτατορία τον παρέδωσε στους Γερμανούς.

Στρατής Αλμπέρτος. Αλλού Εσδρατή Αλμπέρτος, που είναι μάλλον το σωστό. Εβραίος από τη Θεσσαλονίκη. Τσαγκάρης. Ακροναυπλιώτης.


Τσίρκας Κώστας
Κώστας Τσίρκας
 του Γιώργου. Δάσκαλος. Γεννήθηκε το 1906 στα Κρεμάνυα Άρτας. Το 1926 διορίστηκε δάσκαλος στο χωριό Κυψέλη Καστοριάς. Το 1930 εγκαταστάθηκε στη Θεσσαλονίκη, όπου παράλληλα με την εργασία του γράφτηκε και στη Νομική Σχολή. Μέλος του ΚΚΕ από τις αρχές του 1932, συνδικαλιστής, πρόεδρος του Συλλόγου των προοδευτικών δασκάλων «Η Αναγέννησις». Μετά την δικτατορία του Μεταξά τέθηκε σε διαθεσιμότητα, συμμετείχε στο «Αντιδικτατορικό Κίνημα Μακεδονίας» και ήταν συντάκτης της εφημερίδας «Αντιδικτατορικό Μέτωπο» και Γραμματέας των κομμουνιστών δημοσίων υπαλλήλων. Συνελήφθη με προδοσία στις 6-5-1938, μαζί με άλλους 75 υπαλλήλους και μεταφέρθηκε στην Ακροναυπλία.

Τρεις επστολές» «Πάμε στη μάχη»

Πριν εκτελεστεί άφησε τρία χαρτάκια. Ένα πέταξε δεμένο σε μαντίλι. Ένα βρέθηκε στο σακάκι του και ένα στην κουβέρτα του.

Στο πρώτο που απευθύνεται στον λαό έγραφε: «Πρωτομαγιά. Γεια σας όλοι. Πάμε στη μάχη. Κώστας Τσίρκας. 1-5-44».

Στο δεύτερο, για τους συγγενείς του, έγραφε: «Γεια και χαρά. Σας φιλώ όλους με πολλή αγάπη. Κώστας Τσίρκας. Μάρνη 52 Αθήνα».

Και στο τρίτο για τη γυναίκα του και τον γιό του: «Κατίνα, Γεωργούλη. Σας φιλώ με αγάπη. Κώστας Τσίρκας. Μάρνη 52».


Η λεζάντα της κεντρικής φωτογραφίας μας

Στη φωτο που δημοσιεύουμε από το αρχείο μας: Κρατούμενοι στην Ακροναυπλία κομμουνιστές της Θεσσαλονίκης, στελέχη όλοι του συνδικαλιστικού κινήματος, με συμμετοχή στα απεργιακά γεγονότα της 9ης τγου Μάη 1936. Καθιθστοί από αριστερά: Δημήτρης Κωνσταντινιδης, πρόεδρος του σωματειου των Τροχιοδρομικών (Τραμ), Ζαφείρης Βεκιδης, Γενικός Γραμματέας του Ενωτικού Εργατικού Κέντρου Θεσσαλονίκης, Χαρφάλαμπος Μελανεφίδης, Γραμματέας της «Ενωτικής Επιτροπής» που σχηματίστηκε ύστερα από τη συνένωση των τριών Εργατικών Κέντρων της πόλης, Σάββας Σαββόπουλος, πρόεδρος του σωματείου Κλινοποιών, Νίκος Μανέκας, πρόεδρος του σωματείου οδηγών αυτοκινητων. Όρθιοι: Ανδρέας Αξαρλής, μέλος της διοίκησης του σωματείου τυπογράφων και Δημήτρης Βαλσάμης, σύμβουλος στη διοίκηση του σωματείου Οικοδόμων Θεσσαλονίκης. Οι περισσότεροι από αυτούς ήταν μεταξύ των 200 εκτελεσμένων κομμουνιστών την Πρωτομαγιά του 1944.



Οι απόψεις του ιστολογίου μπορεί να μην συμπίπτουν με τα περιεχόμενα του άρθρου
Continue reading

Ακτιβιστής στις 0

Σχεδόν ογδόντα δύο χρόνια από την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών στο Σκοπευτήριο Καισαριανής, οι τελευταίες τους στιγμές αποκτούν, για πρώτη φορά, πρόσωπο, με διεθνή Μέσα Ενημέρωσης να κάνουν εκτενείς αναφορές και αφιερώματα στην πρόσφατη ανακάλυψη των φωτογραφιών τους λίγο πριν από το απόσπασμα.

Με το αφιέρωμα υπό τον τίτλο «Τώρα μπορούμε να δούμε το θάρρος τους», ο Guardian αναδεικνύει τη διεθνή διάσταση μιας ανακάλυψης που έχει αφήσει ισχυρό συγκινησιακό, ιστορικό και πολιτικό αποτύπωμα στην Ελλάδα: τις άγνωστες έως σήμερα φωτογραφίες της 1ης Μαΐου 1944, που αποτυπώνουν τους μελλοθάνατους να βαδίζουν με το κεφάλι ψηλά προς το εκτελεστικό απόσπασμα

Οι εικόνες, οι οποίες εμφανίστηκαν αιφνιδιαστικά προς πώληση στο διαδίκτυο και πλέον βρίσκονται σε διαδικασία απόκτησης από το ελληνικό κράτος, θεωρούνται τεκμήρια υψίστης ιστορικής σημασίας.

Δεν καταγράφουν απλώς ένα από τα πιο εμβληματικά εγκλήματα της ναζιστικής Κατοχής, αλλά επαναφέρουν με οπτική αμεσότητα μια στιγμή που έχει χαραχθεί βαθιά στη συλλογική μνήμη.

Αναλυτικά το άρθρο του Guardian

Στο γεμάτο βιβλία γραφείο του, ο Βαγγέλης Σακκάτος επεξεργάζεται τις εικόνες με τους άνδρες παραταγμένους μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα. Οι εκτελέσεις της Πρωτομαγιάς του 1944 τον στοιχειώνουν από τότε που ήταν παιδί. «Ο ηρωισμός τους ήταν θρυλικός», λέει ο βετεράνος της Aριστεράς, καρφώνοντας το βλέμμα του στις φωτογραφίες που κυριαρχούν τις τελευταίες ημέρες στον ελληνικό Τύπο, προκαλώντας οργή αλλά και δέος. «Τα χρόνια μπορεί να πέρασαν, αλλά δεν έχω ξεχάσει».

Στα 96 του χρόνια, ο Σακκάτος δεν φανταζόταν ποτέ ότι θα ερχόταν η στιγμή που θα μπορούσε να «δώσει πρόσωπο» στους πρωταγωνιστές μιας τραγωδίας που έμελλε να καταγραφεί ως μία από τις πιο φρικτές θηριωδίες της ναζιστικής Κατοχής. Οι 200 κομμουνιστές, που εκτελέστηκαν με ριπές πολυβόλων στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, σε απόσταση μικρότερη των 2 χλμ από το διαμέρισμά του στον πρώτο όροφο πολυκατοικίας, έχασαν τη ζωή τους σε αντίποινα για τη φονική ενέδρα κομμουνιστών ανταρτών σε Γερμανό στρατηγό λίγες ημέρες νωρίτερα.

Οι φωτογραφίες δείχνουν τους άνδρες να βαδίζουν προς το σημείο εκτέλεσης στην Αθήνα, με το κεφάλι ψηλά και να κοιτούν ευθεία στον φακό, φαινομενικά ατρόμητοι. Σύμφωνα με τις ιστορικές μαρτυρίες, προχωρούσαν προς τον θάνατο τραγουδώντας αντάρτικα τραγούδια, σε μια ύστατη πράξη αντίστασης. «Αυτό ακούγαμε πάντα», λέει ο Σακκάτος, ο οποίος επί χρόνια αγωνίστηκε μαζί με άλλους αριστερούς για την ανέγερση μνημείου προς τιμήν τους. «Και τώρα μπορούμε να δούμε το θάρρος τους με τα ίδια μας τα μάτια».

Μέχρι την περασμένη εβδομάδα, όταν οι φωτογραφίες αναρτήθηκαν προς πώληση στο eBay από τον Τιμ ντε Κρεν, Βέλγο συλλέκτη που ειδικεύεται σε αντικείμενα του Τρίτου Ράιχ, δεν ήταν γνωστό αν υπήρχαν αυτά τα ντοκουμέντα.

Ελλείψει οπτικών τεκμηρίων, οι τελευταίες στιγμές των κομμουνιστών είχαν καταγραφεί κυρίως μέσα από τα χειρόγραφα σημειώματα που είχαν πετάξει από τα φορτηγά, καθώς μεταφέρονταν προς την εκτέλεση από το Μπλοκ 15, το διαβόητο στρατόπεδο του Χαϊδαρίου, στα δυτικά προάστια της Αθήνας, όπου κρατούνταν πολιτικοί κρατούμενοι.

Την Παρασκευή, ύστερα από ημέρες έντονων αντιδράσεων που προκάλεσε η δημοσιοποίηση των φωτογραφιών, το υπουργείο Πολιτισμού ανακοίνωσε ότι υπέγραψε προκαταρκτική συμφωνία με τον Ντε Κρεν για την αγορά τους, αφού ο συλλέκτης τις απέσυρε από την πλατφόρμα. Τα αντίτυπα, τα οποία φέρεται να έχουν ληφθεί από τον Χέρμαν Χόιερ, υπολοχαγό της Βέρμαχτ, συνιστούν «μνημείο εξαιρετικής ιστορικής σημασίας», όπως επισημαίνεται στην ανακοίνωση.

Ελάχιστα γεγονότα στη συλλογική μνήμη μιας χώρας που υπέμεινε περισσότερα από τρία χρόνια γερμανικής κατοχής έχουν ασκήσει τόσο ισχυρή επιρροή. Οι εκτελέσεις της Πρωτομαγιάς – που θεωρούνται κορυφαία στιγμή της κομμουνιστικής αντίστασης κατά των ναζί – ενέπνευσαν μερικούς από τους σημαντικότερους σύγχρονους Έλληνες δημιουργούς. Ποιητές, στιχουργοί, ζωγράφοι και κινηματογραφιστές έχουν αντλήσει έμπνευση από ένα επεισόδιο που έκτοτε έχει χαραχθεί βαθιά στη λαϊκή συνείδηση.

«Είναι άλλο να ακούς για τη γενναιότητά τους και άλλο να τη βλέπεις», δήλωσε ο Γιάννης Έρης, εθελοντής του Κομμουνιστικού Κόμματος που ξεναγεί επισκέπτες στο Σκοπευτήριο και στο Μουσείο Εθνικής Αντίστασης της Καισαριανής. «Τώρα γνωρίζουμε ότι στάθηκαν μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα όχι μόνο με τεράστια υπερηφάνεια, αλλά υψώνοντας και τις γροθιές τους. Το προηγούμενο βράδυ είχαν φροντίσει να πλυθούν και να ξυριστούν. Δεν φοβήθηκαν αυτό που επρόκειτο να συμβεί. Το αντιμετώπισαν ως τιμή».

Οι εκτελέσεις σημειώθηκαν μερικούς μήνες πριν από την αποχώρηση των ηττημένων πλέον δυνάμεων του Χίτλερ από την Ελλάδα, τον Οκτώβριο του 1944, περισσότερο από τρία χρόνια μετά την είσοδο της Βέρμαχτ στην Αθήνα και τέσσερα χρόνια αφότου ο Μπενίτο Μουσολίνι διέταξε την εισβολή στην Ελλάδα από την κατεχόμενη από τους Ιταλούς Αλβανία.

Ο Χέρμαν Χόιερ, που υπηρετούσε στην Ελλάδα από το 1943, εκτιμάται ότι ανήκε σε μονάδα που είχε αποσταλεί από το υπουργείο Διαφώτισης και Προπαγάνδας του Γιόζεφ Γκέμπελς, με αποστολή την καταγραφή της καθημερινής ζωής στα κατεχόμενα εδάφη. «Οι εικόνες μάς επιτρέπουν να πλαισιώσουμε το δράμα της κατεχόμενης Ελλάδας και μέσα από το βλέμμα του κατακτητή», ανέφερε σε δήλωσή της η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη.

Η συλλογή εκτιμάται ότι περιλαμβάνει συνολικά 262 φωτογραφίες, ορισμένες από τις οποίες φέρουν τη χειρόγραφη ένδειξη «Aten 1.5.44» – την ημερομηνία της σφαγής.

Έλληνες ιστορικοί, οι οποίοι επί χρόνια επισημαίνουν τη φτωχή αρχειακή τεκμηρίωση της περιόδου, χαρακτηρίζουν τις εικόνες εξαιρετικής σημασίας, τονίζοντας ότι η απρόσμενη ανακάλυψή τους δεν θα ενισχύσει μόνο την έρευνα γύρω από τα εγκλήματα της ναζιστικής εποχής, αλλά θα «δημιουργήσει» χώρο για ευρύτερη συζήτηση σχετικά με τον αιματηρό Εμφύλιο Πόλεμο του 1946-49 που ακολούθησε την απελευθέρωση της χώρας.

Για δεκαετίες, το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας (ΚΚΕ) ήταν εκτός νόμου και η μνήμη γεγονότων όπως οι εκτελέσεις της Πρωτομαγιάς παρέμενε απαγορευμένη, εν μέρει επειδή η πρόσβαση σε χώρους όπως το Σκοπευτήριο της Καισαριανής ήταν περιορισμένη. Μέχρι την κατάρρευση της στρατιωτικής δικτατορίας το 1974, διαδοχικές δεξιές κυβερνήσεις περιθωριοποιούσαν τον ρόλο που διαδραμάτισε η αριστερά στην Αντίσταση κατά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.

Τις τελευταίες ημέρες, συγγενείς θυμάτων που αναγνώρισαν προγόνους τους στις φωτογραφίες έχουν βγει δημόσια, ζητώντας να αναγνωριστούν επιτέλους τα γεγονότα αυτής της τραυματικής περιόδου.

Οι φωτογραφίες των 200 της Καισαριανή στην ιστοσελίδα της διαδικτυακή δημοπρασίας.

«Επιτέλους, έχουμε οπτική επιβεβαίωση αυτού που στοιχειώνει την ελληνική αριστερά εδώ και δεκαετίες», δηλώνει ο Κωστής Καρπόζηλος, καθηγητής Ιστορίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. «Οι εικόνες αυτές θα ανοίξουν τον δρόμο για μια αναγκαία συζήτηση γύρω από την πολιτική της μνήμης στη σύγχρονη Ελλάδα, η οποία για πολύ καιρό επισκιαζόταν από τις διαιρέσεις του Εμφυλίου».

Ενδεικτικός του κλίματος έντασης ήταν ο βανδαλισμός της μαρμάρινης πλάκας που τιμά τη μνήμη των 200 από ακροδεξιούς μέσα σε λίγες ώρες από τη δημοσιοποίηση των φωτογραφιών το περασμένο Σαββατοκύριακο.

Την Παρασκευή, το μνημείο μπροστά στον τοίχο όπου εκτελέστηκαν οι άνδρες είχε καλυφθεί από σωρό κόκκινων γαρυφάλλων, ένδειξη –όπως σημειώνουν αρμόδιοι– της αυξημένης προσέλευσης πολιτών που θέλησαν να αποτίσουν φόρο τιμής.

«Υπήρξε τεράστια συναισθηματική ανταπόκριση σε αυτές τις εικόνες», εξηγεί ο Αναστάσης Γκίκας από το Τμήμα Ιστορίας της Κεντρικής Επιτροπής του Κομμουνιστικού Κόμματος. «Δεχόμαστε καταιγισμό τηλεφωνημάτων από απογόνους των νεκρών συντρόφων μας που ζητούν να επιστρέψουν οι φωτογραφίες στην Ελλάδα. Εδώ ανήκουν και εδώ πρέπει να εκτεθούν δημόσια, ώστε να μπορούν όλοι να τις δουν».



Οι απόψεις του ιστολογίου μπορεί να μην συμπίπτουν με τα περιεχόμενα του άρθρου
Continue reading

Ακτιβιστής στις 0
Το μνημείο για τους 104 εκτελεσμένους κομμουνιστές στα Διαβατά

του Σπύρου Κουζινόπουλου

Είχε και η Βόρεια Ελλάδα το δικό της «Σκοπευτήριο Καισαριανής», τη δική της μεγάλη ομαδική εκτέλεση 104 συνολικά κομμουνιστών που στήθηκαν από τους Ναζί κατακτητές στα έξι μέτρα και εκτελέστηκαν στα έξι μέτρα, στις 6 Ιουνίου 1944 και μάλιστα με μία αστεία δικαιολογία: Την καταστροφή από το ΕΑΜ και τον ΕΛΑΣ τηλεφωνικών καλωδίων και τον εκτροχιασμό τρένου στην περιοχή της Κατερίνης!

Η εκτέλεση, έγινε στην περιοχή του Ντουντουυλάρ (Διαβατά), στο 9ο χιλιόμετρο του παλιού δημόσιου δρόμου Θεσσαλονίκης-Κιλκίς. Οι περισσότεροι από τους εκτελεσμένους,96 τον αριθμό, κρατούνταν στο στρατόπεδο συγκέντρωσης «Παύλος Μελάς» της Θεσσαλονίκης, ενώ κάποιοι από αυτούς είχαν μεταφερθεί από τις φυλακές του Γεντί Κουλέ και την κλινική Βαγιανού, όπου βρίσκονταν η ανακριτική υπηρεσία της Γκεστάπο, Η εκτέλεση από τους άνδρες του γερμανικού αποσπάσματος έγινε κατά ομάδες και στη συνέχεια τα άψυχα κουφάρια πετιούνταν σε μεγάλους λάκκους που είχαν ανοιχτεί νωρίτερα.


Το μέλος της Κ.Ε.του ΚΚΕ Κώστας Χατζήμαλος
που ήταν ένας από τους 104 εκτελεσμένους

Σημειώνεται ότι οι εκτελέσεις από τους Ναζί στη διάρκεια της κατοχής γίνονταν σε διάφορα σημεία της ευρύτερης περιοχής της Θεσσαλονίκης. Και κυρίως στο «Κόκκινο Σπίτι» (εκεί όπου σήμερα είναι το «Θέατρο Γης»), στο Σέδες, στη Μίκρα, στα Σφαγεία και στα Διαβατά όπου έγινε η μεγάλη εκτέλεση με τους 104 κομμουνιστές που στήθηκαν στο εκτελεστικό απόσπασμα στις 6 Ιουνίου 1944. Μεταξύ των οποίων ήταν και ο 36χρονος καθηγητής Κώστας Χατζήμαλης, μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ και Γραμματέας της Κομματικής Οργάνωσης Θεσσαλονίκης. Οι μελλοθάνατοι σ΄αυτή την τελευταία μεγάλη ομαδική εκτέλεση,, που κρατούνταν άλλοι στο Γεντί Κουλέ και άλλοι στο στρατόπεδο «Παύλος Μελάς» οδηγήθηκαν με έξι στρατιωτικά φορτηγά στον τόπο της εκτέλεσης, επρόκειτο δε για την μεγαλύτερη ομαδική εκτέλεση που έγινε από τους χιτλερικούς κατακτητές στη Βόρεια Ελλάδα.

Όπως προκύπτει από έναν πρώτο κατάλογο που είχε σχηματίσει λίγο μετά την απελευθέρωση η Επιτροπή Πόλης Θεσσαλονίκης του ΕΑΜ και δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Ελευθερία, συνολικά εκτελέστηκαν και θάφτηκαν σε ομαδικούς τάφους στη διάρκεια της κατοχής 749 Θεσσαλονικείς ή άλλοι που κατάγονταν από διάφορα σημεία της χώρας, από τους οποίους: 48 στα νεκροταφεία της Ευαγγελίστριας, 67 στην τούμπα του στρατοπέδου «Παύλος Μελάς», 51 στο «Κόκκινο Σπίτι», 67 στα βυρσοδεψεία (Σφαγεία), 212 στο Ντουντουλάρ (Διαβατά), 56 στον Γαλλικό (Νέα Μαγνησία), 163 στη Μίκρα, 50 στη Γουμένισσα, 10 στην Αξιούπολη, 13 σε ένα βαγόνι θανάτου μεταξύ Βαρικού Πιερίας και Λιτοχώρου και άλλοι 10 σε ένα δεύτερο βαγόνι θανάτου. Συνολικά δηλαδή 749 άτομα.

Λεωνίδας Γιασημακόπουλος


“Εκδικηθείτε μας, κάτω οι φασίστες

Συγκλονίζει ακόμη και σήμερα, ογδόντα δύο χρόνια από τότε, η υπέροχη πατριωτική στάση των 104 μελλοθάνατων, λίγο πριν οδηγηθούν στο εκτελεστικό απόσπασμα, όπως την κατέγραψε στο προσωπικό ημερολόγιο που κρατούσε κρυφά στου “Παύλου Μελά” ο συγκρατούμενός τους Λεωνίδας Γιασημακόπουλος:

“Στους συγκεντρωμένους περνούν ανά δύο τας χειροπέδας. Εν τω μεταξύ οι λοιποί, όσον βλέπουν την τόσον προφυλακτικήν μεταφοράν των, ενόησαν πλέον τι τους περιμένει και γιαυτό ξέσπασαν. Παραδίδουν τα πράγματά των σε γνωστούς. Αφήνουν σημειώματα και παραγγελίες δια τους δικούς των. Και μέσα στην μικρή αυλή το στρώνουν στο χορό τραγουδώντας: «Έχε γεια καϋμένε κόσμε… και οι Έλληνες δεν ζούνε δίχως την ελευθεριά». Όλοι νέοι, λεβεντόκορμοι, παλληκάρια με τα όλα των. Ο μικρότερος όλων, Αλέξανδρος Αθ. Βαλαβάνης, ετών 17, φωνάζει στους απομένοντες: «Έχετε θάρρος! Εκδικηθείτε μας! Κάτω οι φασίστες». Ο φοιτητής της δασολογίας Δημήτριος Μάργαρης εις τον προτείνοντα το πιστόλι του Γερμανόν δια να παύση το τραγούδι του, με περιφρόνηση του είπε: «Τι περιμένεις, τράβα. Τι σημαίνει μισή ώρα μπροστά ή πίσω. Άνανδροι, ψεύτες, δολοφόνοι. Νάστε βέβαιοι πως και η σειρά σας θα έλθη. Η Ελλάς είναι Λερναία Ύδρα και θα σας φάγη. Εμείς είμαστε 104, αλλά πίσω μας αφήνουμε εκατομμύρια και όλοι τους είναι Έλληνες εκδικητές”.

Έτσι με θάρρος και αξιοπρέπεια, με ψηλά το κεφάλι, βάδισαν προς τον τόπο μαρτυρίου οι 104 κρατούμενοι κομμουνιστές και αριστεροί πατριώτες. Με συναίσθηση ότι η θυσία τους γίνεται για την Ελευθερία και την τιμή της χώρας, για την τιμή της Ελλάδας, κάνοντας τους συγγενείς τους να μιλούν ακόμη και σήμερα για την ανδριοσύνη που έδειξαν. Και όπως λέει η εγγονή του Κώστα Πλωμαρίτη, η Καίτη Πλωμαρίτου-Αραμπατζή:

“Είμαστε περήφανοι για τον παππού μας! Ήταν ένας ευγενικός, καλλιεργημένος, δοτικός, μεγαλόψυχος άνθρωπος που αγωνίστηκε ενάντια στους κατακτητές και το πλήρωσε με την ζωή του. Θα τον θυμόμαστε με αγάπη και σεβασμό”!


Η τελευταία επιστολή

Λϊγο πριν την εκτέλεση ο Πλωμαρίτης θα στείλει στους δικούς του επιστολή στην οποία έγραφε:

Εν στρατοπέδω Παύλου Μελά Θεσσαλονίκης

Δευτέρα 5-6-1944

Αγαπημένο μου παιδί Γιάννη,

Τώρα που παύω να σε κηδεμονεύω, σαν φυσικός πατέρας, και του λοιπού θα σε κηδεμονεύει η καλή σου μαμά, έχω να σου προτείνω τα κάτωθι, που θα είναι τρόπον τινά και η διαθήκη μου.

Το αύριο θα είναι αξημέρωτο για μένα.

Ότι βλέπεις από μακριά να λάμπει σαν χρυσός, πλησίασέ το, ψηλάφισέ το, μήπως είναι στιλβωμένος μπρούτζος ή χαλκός.

Ελπίζω στην αιώνια νύχτα μου, οι μορφές σας να φωσφορίζουν στα μάτια της ψυχής μου...

Γιάννη, έχω εμπιστοσύνη σε σένα. Θα τα πας πολύ καλά. Θέλω όμως αυτά που θα δημιουργείς να τα μοιράζεσαι με τα αδέλφια σου. Θέλω να αγαπάς πραγματικά σαν πατέρας και αδελφός τα αδέλφια σου Διαμαντή και Γιώργο και να φροντίζεις να μην τα πειράζει κανείς, να μην τα κάνει κανείς να κλαίνε και να μην φεύγεις ποτέ από κοντά τους.

Κάθε ημέρα να μελετάς και να γράφεις ένα οιονδήποτε κείμενο. Και όπως δεν είναι δυνατόν να ζήσεις δίχως τροφή, έτσι να φροντίζεις καθημερινώς να μελετάς και να γράφεις ανελλιπώς και αν ακόμη έχεις πολύ δουλειά την ώρα της αναπαύσεώς σου, κάτι να έχεις προς μελέτη, είτε βιβλίο, είτε εφημερίδα.

Θέλω να διατηρήσεις τη διακεκριμένη θέση και εκτίμηση την οποία δημιούργησα στη μικρή κοινωνία του χωριού και με τους τρόπους σου, τη συμπεριφορά σου, να εξαναγκάζεις τον καθένα να σε εκτιμά και να λέει ότι είσαι παιδί του Κώστα Πλωμαρίτη.

Να είσαι τολμηρός μεν αλλά να μην ενθουσιάζεσαι γρήγορα, να σε διακρίνει ψυχραιμία σε κάθε περίπτωση χωρίς να απογοητεύεσαι αμέσως.

Όλα τα ανωτέρω έχω την πεποίθηση ότι θα τα φυλάξεις βαθιά χαραγμένα στην ψυχή σου.

Σας φιλώ

ο πατέρας σας

Κώστας Πλωμαρίτης

Από τους εκτελεσμένους, η συντριπτική πλειοψηφία κατάγονταν από τα χωριά και τις πόλεις της Μακεδονίας (νομοί Θεσσαλονίκης, Ημαθίας, Πιερίας, Σερρών κ.α., ενώ ανάμεσά στους 104 πατριώτες που βρήκαν το θάνατο την αποφράδα εκείνη ημέρα, εξαιτίας της τυφλής εκδικητικής μανίας του φασιστικού θηρίου, ήταν, χωρίς να γνωρίζουν οι κατακτητές την πραγματική του ταυτότητα, ο 36χρονος καθηγητής Κώστας Χατζήμαλης, μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ.


Μία μαρτυρία στη «Λαϊκή Φωνή»

Ένα ακριβώς χρόνο μετά την εκτέλεση των 101 ηρώων, στις 6 Ιουνίου 1945, η ημερήσια εφημερίδα Λαϊκή Φωνή, που εκδίδονταν τότε στη Θεσσαλονίκη και ήταν όργανο του Μακεδονικού Γραφείου του ΚΚΕ, δημοσίευε τη μαρτυρία ενός πρώην κρατούμενου του «Παύλου Μελά» που έζησε όλη τη φρίκη της μεταφοράς για εκτέλεση των μελλοθάνατων. Όπως περιέγραφε:

… Ένα ουρλιαχτό σφύριγμα του φύλακα, μας φέρνει όλους στα παράθυρα του θαλάμου. Ο φύλακας με σκυμένο το κεφάλι και με ένα χαρτί στο χέρι μπαίνει στο κτίριο των υποδίκων και ανεβαίνει τις σκάλες. Φεύγει και η τελευταία μας ελπίδα. Κανείς δεν τολμά να κοιτάξει τον άλλο, γιατί τα μάτια θα πουν ότι δεν τολμο΄νυ να αρθρώσουν τα χείλη.

Ένα κλειστό αυτοκίνητο, η κλούβα, σταματά στα γραφεία και ξερνά τους λυσσασμένους πεταλάδες. Ο αρχιφύλακας με επίσημο πανηγυρικό ύφος, λυγίζει σε κάθε προσταγή τους. Ακούγεται θόρυβος στις σκάλες. ΟΙ μελλοθάνατοι κατεβαίνουν κατά δεκάδες. Όλοι χαμογελαστοί, αποφασισμένοι να αντικρύσουν παλικαρίσια τους άνανδρους χιτλερικούς φονιάδες. Πετούν τα τρόφιμά τους, κονσέρβες του Ερυθρού Σταυρού, στους φύλακες που σαν πειναλέοι σκύλοι τ’ αρπάζουν λαίμαργα.

Ξεσπούν σε αντιφασιστικά τραγούδια. Ζητωκραυγάζουν. Ζήτω η Ελλάδα. Ζήτω η λευτεριά. Ζήτω οι αντάρτες. Ζήτω το ΕΑΜ.

Εμείς μαρμαρωμένοι, μεσ’ από τα σίδερά μας, κλαίμε, χωρίς να αρθρώνουμε λέξη. Ο αξέχαστος φοιτητής Τάκης Μάργαρης μας καθησυχάζει: «Μην κλαίτε, ο αγώνας θέλει θυσίες. Εσείς θα ζήσετε. Εκδικηθείτε μας». Ο Βασίλης Χαλκιόπουλος σέρνει το χορό του Ζαλόγγου μπρος στους έκθαμβους, αφηνιασμένους πεταλάδες.

Ακολουθούν σκηνές ασύλληπτες, άφθαστου μεγαλείου! Ξαναζεί το Ζάλογγο! Ξαναζεί το Μεσολόγγι! Ο χάρος σταματά… υποχωρεί σκιαγμένος… και μόνο ο φασισμός γελά σαρκαστικά….

101 ήρωες, νέοι, παλληκάρια, φοιτητές, διανοούμενοι, εργάτες, αγρότες, μέλη του ΕΑΜ και του ΚΚΕ, αντιπρόσωποι απ’ όλη την Ελλάδα έπεσαν σαν σήμερα, 6 Ιούνη 1944, θύματα του γερμανικού φασισμού και των ντόπιων εθνοπροδοτών… Άφησαν άκλαυστα την τελευταία τους πνοή που γέννησε τη ζήδωρη αύρα της λευτεριάς μας…». 4


Τα ονόματα των εκτελεσμένων ηρώων

Τα ονόματα των εκτελεσμένων στις 6 Ιουνίου 1944 από τους Ναζί εγκληματίες στα Διαβατά Θεσσαλονίκης είναι:

1. Αδάμ Σωτήριος του Χρήστου, ετών 29, γεωπόνος από το Κιλκίς

2. Αθανασίου Δημήτριος, ετών 37, κτηματίας

3. Αλατζάς Γεώργιος, ετών 22, αγρότης

4. Αλιφαντάκης Σπύρος του Ευτύχιου, ετών 35, κάτοικος Νιγρίτας

5. Αποστολίδης Μιχαήλ, ετών 26, οικοδόμος, κάτοικος Θεσσαλονίκης

6. Αριφαντίμ Μουσταφά, εργάτης

7. Αρναουτέλης Θεόδωρος, ετών 19, μηχανικός, κάτοικος Νέας Μαγνησίας Θεσσαλονίκης

8. Ασημακόπουλος Αργύριος, ετών 19, καροποιός, κάτοικος Κατερίνης

9. Αυγίδης Νεοκλής, ετών 31, κάτοικος Βέροιας

10. Βαζιτάρης Δημήτριος, από τα Αμπελάκια Λάρισας

11. Βαλαβάνης Αλέξανδρος, ετών 17, εργάτης, κάτοικος Κατερίνης

12. Βαρακαντάκης Γεώργιος, ετών 25, γεννήθηκε στην Κρήτη, κάτοικος Μακροχωρίου Ημαθίας

13. Βαστέγης Αναστάσιος, ετών 47, στρατιωτικός, κάτοικος Λιβαδοχωρίου Τρικάλων

14. Βουτσάς Παναγιώτης, ετών 48, αγρότης, πρόσφυγας από Μ.Ασία, κάτοικος Καλοχωρίου Θεσσαλονίκης

15. Γαλανίκης Πέτρος, ετών 46, κάτοικος Έδεσσας

16. Γερακλιώτης Αθανάσιος, ετών 35, κάτοικος Καλοχωρίου Θεσσαλονίκης

17. Γερακούδης Εμμανουήλ, πρόσφυγας από την Ανατ.Ρωμυλία, κάτοικος Καλοχωρίου

18. Γεωργιάδης Νικόλαος, ετών 51, αγρότης, γεννήθηκε στη Μ.Ασία

19. Γεωργίου Σταύρος, ετών 26, έμπορος, κάτοικος Θεσσαλονίκης

20. Γιαννικάκης Λεωνίδας, ετών 33, από τη Σάμο, δάσκαλος

21. Γκάτσος Ιωάννης, ετών 56, κτηματίας, από τη Γουμένισσα Κιλκίς

22. Γκιουζέλογλου Γεώργιος, ετών 31, από τη Φιλυριά Κιλκίς

23. Γουτσούτης Δημήτριος, ετών 25, ιδιωτικός υπάλληλος. Γεννήθηκε στη Μ.Ασία, κάτοικος Αγγελοχωρίου

24. Δάμπασης Δημήτριος του Βασιλείου, ετών 21, γεννήθηκε στη Λαμία, κάτοικος Κατερίνης. Φοιτητής της Νομικής.

25. Δεληπάσκος Αναστάσιος, ετών 67, από τα Αμπελάκια Λάρισας.

26. Ελευθεριάδης Αριστείδης, ετών 29, Γεωπόνος, κάτοικος Γερακαρούς Θεσσαλονίκης

27. Εσερίδης Ιωάννης, ετών 41, από τη Γουμένισσα Κιλκίς

28. Ζάκσης Δαμιανός, ετών 32, οικοδόμος, κάτοικος Αθηνών

29. Ζαρκάδας Γεώργιος, ετών 31, κάτοικος Βέροιας

30. Ζάφος Δημήτριος του Νικολάου, ετών 31, αγρότης, γεννήθηκε στην Ξάνθη, κάτοικος Αλεξάνδρειας Ημαθίας

31. Ηλιάδης Ηλίας, ετών 32, επιπλοποιός, κάτοικος Ριζού Πέλλας

32. Θεοδωρίδης Απόστολος, ετών 35, αγρότης, γεννήθηκε στο Σουφλί, κάτοικος Αλεξάνδρειας Ημαθίας

33. Θεοδωρόπουλος Δημήτριος, ετών 23, εργάτης, κάτοικος Μεθώνης Πιερίας

34. Καλαϊτζής Χρήστος, ετών 47, αγρότης, κάτοικος Καλοχωρίου Θεσσαλονίκης

35. Καλλίτσης Χρήστος, ετών 47, αγρότης, κάτοικος Καλοχωρίου Θεσσαλονίκης

36. Καλύβας Αντώνιος, ετών 25, αγρότης, από το Κϊτρος Πιερίας

37. Καλύβας Θωμάς, ετών 31, αγρότης, από το Κϊτρος Πιερίας

38. Καλυβιώτης Ιωάννης του Κωνσταντίνου, ετών 20, Ράπτης, κάτοικος Θεσσαλονίκης

39. Καμινάκης Ιωάννης του Στέφανου, αγρότης, κάτοικος Μονόσπιτων Ημαθίας

40. Κανάκης Θεόδωρος, ετών 56, αγρότης από τα Αμπελάκια Λάρισας.

41. Καρίκης Βασίλειος, ετών 24, από τα Καβάσιλα Θεσσαλονίκης

42. Καριπίδης Πέτρος, ετών 47, κάτοικος Κατερίνης

43. Καρολίδης Περικλής, ετών 40, από το Λιανοβέργι Ημαθίας

44. Καρούλιας (Χρήστου) Στέφανος του Λοίζου, ετών 43, κτηματίας από το Σιδηρόκαστρο Σερρών

45. Καρπούζας Παναγιώτης, ετών 31, από τη Νιγρίτα Σερρών

46. Κεραμίδης Κωνσταντίνος, ετών 43, αγρότης, από το Κίτρος Πιερίας

47. Κεχαγίδης Στέφανος, ετών 46, αγρότης από την Κατερίνη

48. Κουτσιάης Αντώνιος, ετών 46, έμπορος, γεννήθηκε στην Ελασσώνα, κάτοικος Κατερίνης

49. Κούρουγλου Χρήστος, ετών 31, αγρότης, κάτοικος Καλοχωρίου Θεσσαλονίκης

50. Κουτράκης Νικόλαος, ετών 27, κλειθροποιός, γεννήθηκε στη Δράμα, κάτοικος Θεσσαλονίκης

51. Κρίκης Ιωάννης, ετών 32, εργάτης, από τον Πολύγυρο Χαλκιδικής

52. Κυριακόπουλος Δημήτριος, ετών 30, μυλωνάς, κάτοικος Μέσης Ημαθίας

53. Κυρούδης Παναγιώτης, ετών 29, αγρότης από το Μεγάλο Μοναστήρι Τρικάλων

54. Κουτσουνίδης Αντώνιος, ετών 47, υποδηματοποιός, από την Άσσηρο Θεσσαλονίκης

55. Λοτίδης Στυλιανός ετών 22, εργάτης, κάτοικος Μακροχωρίου Ημαθίας

56. Λουκάς Δημήτριος, ετών 25, κρεοπώλης, από τη Νιγρίτα Σερρών

57. Μαζαράκης ή Καραγιάννης Δήμος, ετών 23, γαλακτέμπορος από τη Βέροια

58. Μαϊμούτσης Δημήτριος, ετών 24, αγρότης από τη Βέροια

59. Μακρογιαννάκης Γεώργιος του Εμμανουήλ, ετών 31, εργάτης, από τον Πειραιά.

60. Μαντίκας Ιωάννης, ετών 19, αγρότης

61. Μάργαρης Δημήτριος του Βασιλείου, ετών 22, φοιτητής Δασολογίας, από τον Πολύγυρο Χαλκιδικής

62. Μάρκου Δημήτριος, ετών 27, από τα Αμπελάκια Λάρισας

63. Μαυρομιχάλης Μιχαήλ, ετών 25, αρτοποιός, κάτοικος Θεσσαλονίκης

64. Μεσημέρης Περικλής, ετών 36, στρατιωτικός, γεννήθηκε στην Κέρκυρα, κάτοικος Βέροιας

65. Μόλιος Χρήστος, ετών 21, αγρότης από το Χουμνικό Σερρών

66. Μόσκος Χρήστος, ετών 22, έμπορος, γεννήθηκε στις Σέρρες, κάτοικος Νιγρίτας Σερρών

67. Μουταφτσής Αργύριος του Αντωνίου, ετών 28, κουρέας, από τον Πολύγυρο Χαλκιδικής

68. Μπεχλιβανίδης Νικόλαος, ετών 18, αγρότης, από την Ακρινή Κοζάνης

69. Μπόης Λάμπρος, ετών 32, υποδηματοποιός, από την Εσώβαλτα Πέλλας

70. Μπάρτσας ή Μπορτσές Δημήτριος, ετών 33, πτυχιούχος Νομικής, υπάλληλος ΑΤΕ Βέροιας

71. Ναταρίδης Νικόλαος, ετών 53, αγρότης, κάτοικος Καλοχωρίου Θεσσαλονίκης

72. Σενέκης Αργύριος, ετών 33, αμπελουργός από τη Γουμένισσα Κιλκίς

73. Ουσταμπασίδης Ανδρέας, ετών 56, αγρότης, γεννήθηκε στη Μ.Ασία

74. Παλέστης Μιλτιάδης, ετών 18, εργάτης, από το Μακρυχώρι Ημαθίας

75. Παπαγεωργίου Απόστολος του Βασιλείου, ετών 36, ζαχαροπλάστης από την Παναγίτσα Τρικάλων

76. Παπαδόπουλος Αντώνιος

77. Παπάζογλου Δημήτριος , ετών 27, εργάτης από τη Βέροια

78. Παράσχος Αντώνιος, ετών 46, εργάτης από την Κατερίνη

79. Πεταλωτής Νικόλαος, ετών 30, μυλωνάς, γεννήθηκε στη Μικρά Ασία

80. Πετρόπουλος Ηλίας, ετών 33, αγρότης από το Εθνικό της Φλώρινας

81. Πλωμαρίτης Κωνσταντίνος, ετών 54, αγρότης από το Μακροχώρι Ημαθίας

82. Πολύχρονος Γεώργιος, ετών 26, μηχανικός από τη Λαμία

83. Ρουκαλης Νικόλαος, ετών 32, αγρότης από τη Νάουσα.

84. Σαλαμανής Γεώργιος, αγρότης από τους Πρόμαχους Πέλλας

85. Σαπόρας Κωνσταντίνος, υποδηματοποιός από την Κατερίνη

86. Σιώπης Διονύσιος, ετών 40, αγρότης από τη Νιγρίτα Σερρών

87. Σκενδέρης Αθανάσιος, ετών 42, αγρότης από τη Βέροια

88. Σούρτας Θωμάς του Βασιλείου, ετών 34, από τη Μέση Ημαθίας

89. Σταματόπουλος Μιλτιάδης, αγρότης από το Καλοχώρι Θεσσαλονίκης

90. Στόϊκος Αθανάσιος, ετών 39, αγρότης από το Καλοχώρι Θεσσαλονίκης

91. Τιτάκης Ευθύμιος, ετών 4, αγρότης από την Αλεξάνδρεια Ημαθίας

92. Τομίδης Χριστόδουλος του Χρήστου, ετών 22, αγρότης από το Άσπρο Πέλλας, κατοικούσε στον Άγιο Ιωάννη Πιερίας.

93. Τσακίρης Κωνσταντίνος, ετών 21, αγρότης από τη Νέα Μαγνησία Θεσσαλονίκης

94. Τσαπτσής Χαράλαμπος, ετών 32, εργάτης, γεννήθηκε στην Κύπρο, κατοικούσε στο Νεοχώρι Χαλκιδικής

95. Τσεκούρας Μενέλαος, ετών 24, αγρότης από τη Νιγρίτα Σερρών

96. Τσιάτσος Γεώργιος, ετών 34, έμπορος από την Άσσηρο Θεσσαλονίκης

97. Φλωράς Δημήτριος, ετών 27, φοιτητής από την Αμφίκλεια Φθιώτιδας

98. Χαλκιόπουλος Βασίλειος, ετών 30, έμπορος από την Αταλάντη Φθιώτιδας

99. Χατζηκοντίδης Κωνσταντίνος, ετών 28, αγρότης από το Καλοχώρι Θεσσαλονίκης

100.Χατζήμαλης Κωνσταντίνος, ετών 36, καθηγητής από τη Μυτιλήνη

101.Χολίδης Σάββας, ετών 38, κτηματίας από τη Γερακαρού Χαλκιδικής

102. Χριστιάδης Μιχαήλ, ετών 35, βοσκός από την Πολυκάρπη Καστοριάς

103. Χριστοδούλου Χρήστος, ετών 24, διερμηνέας.

104. Χρυσομάλλης Βασίλειος, ετών 25, φοιτητής Δασολογίας από τον Κολινδρό Πιερίας




Οι απόψεις του ιστολογίου μπορεί να μην συμπίπτουν με τα περιεχόμενα του άρθρου
Continue reading

Ακτιβιστής στις 0

Οι φωτογραφίες που δημοσιεύθηκαν πρόσφατα, απο την εκτέλεση των 200 αγωνιστών στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, προκάλεσαν δικαιολογημένα μεγάλη συγκίνηση, αφού είναι τα μοναδική σωζόμενα τεκμήρια, μιας από τις μεγαλύτερες τραγωδίες της γερμανικής κατοχής. Και μια από τις πιο ένδοξες στιγμές της ηρωικής αντίστασης των Ελλήνων στους Ναζί. Τώρα γίνεται προσπάθεια να ταυτοποιηθούν οι άνθρωποι που βρήκαν τον θάνατο από τις γερμανικές σφαίρες, αλλά και να περιέλθουν στο ελληνικό δημόσιο οι φωτογραφίες- ντοκουμέντο.

Πώς ακριβώς όμως εξελίχθηκε η τραγωδία;

Ολα συνέβησαν την 1η Μαΐου του 1944, όταν 200 Έλληνες κυρίως κομμουνιστές εκτελέστηκαν από τα γερμανικά στρατεύματα Κατοχής, ως εκδίκηση και στο πλαίσιο αντιποίνων, για τον θάνατο ενός Γερμανού στρατηγού, που έχασε τη ζωή του σε μάχη με τους αντάρτες στους Μολάους Λακωνίας.

Η ιστορία του Σκοπευτηρίου

Ο χώρος του Σκοπευτηρίου της Καισαριανής, χρησιμοποιήθηκε από τους πρώτους μήνες της κατοχής, ως τόπος εκτελέσεων . Η πρώτη εκτέλεση γίνεται την Τρίτη 26/5/1942. Εκτελούνται τα αδέλφια Άγγελος και Μαρίνος Μπάρκας, 24 και 19 ετών αντίστοιχα.



Οι εκτελέσεις στο Σκοπευτήριο ήταν, σχεδόν, καθημερινό φαινόμενο. Το 1942 εκτελέστηκαν 13 πατριώτες, το 1943 άλλοι 147 και το 1944 , εκτελέστηκαν 440 πατριώτες. Εκτός απ’ αυτούς εκτελέστηκαν και 25 αντιφασίστες στρατιώτες των δυνάμεων κατοχής (20 Ιταλοί και 5 Γερμανοί).

Η κορυφαία και πιο τραγική στιγμή στην ιστορία του Σκοπευτηρίου ήταν όμως η μαζική εκτέλεση 200 πατριωτών , κυρίως κομμουνιστών την πρωτομαγιά του 1944. Η συντριπτική πλειονότητα αυτών ήταν έγκλειστοι της Ακροναυπλίας, που η μεταξική δικτατορία είχε παραδώσει στα κατοχικά στρατεύματα, χωρίς να τους δώσει την ευκαιρία να υπερασπιστούν τη πατρίδα τους.



Από το στρατόπεδο Χαϊδαρίου, οι 200 πατριώτες, με επικεφαλής τον Ναπολέοντα Σουκατζίδη, μεταφέρθηκαν και εκτελέστηκαν στο Σκοπευτήριο, σε αντίποινα για την εκτέλεση ενός Στρατηγού αλλά και Γερμανών αξιωματικών στους Μολάους της Λακωνίας. Στην πορεία προς το Σκοπευτήριο, οι αγωνιστές έριχναν σημειώματα προς τα αγαπημένα τους πρόσωπα, τα οποία περισυνέλεγαν οι Καισαριανιώτες. Οι μαρτυρίες συγκλονιστικές:

"Οι γυναίκες γιόμισαν τα πανέρια με λουλούδια και σαν να ‘τανε λιτανεία κατέβηκαν να ράνουν το αίμα που άχνιζε. Στις γωνιές και στα περβάζια έκαιγαν λιβάνι. Βουτούσαν το μπαμπάκι στο αίμα. Και ευλαβικά το φέρνανε στα εικονίσματα…", περιγραφή της Ξανθίππης Βακαρέλλη (Πιπίτσα Καλαντζή).

Οι μελλοθάνατοι αγωνιστές μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα ήταν όρθιοι, γενναίοι, με κυρίαρχο το αίσθημα της αυτοθυσίας, που ενσάρκωνε μέσα της το ανώτατο ιδανικό του ανθρώπου. Οι αγωνιστές πέθαναν τραγουδώντας τον Εθνικό Yμνο και ζητωκραυγάζοντας για το Ε.Α.Μ, όπως αναφέρεται στο βιβλίο του Γιάννη Kουβά "Σκοπευτήριο Καισαριανής. Η ματωμένη καρδιά της Ελλάδας".



Ποιοι ήταν οι 200 της Καισαριανής

Η πλειονότητα των εκτελεσμένων ήταν πολιτικοί κρατούμενοι που είχαν φυλακιστεί πριν και κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής. Πολλοί είχαν ήδη παραδοθεί στις δυνάμεις κατοχής από την προπολεμική κυβέρνηση της Δικτατορίας της 4ης Αυγούστου και ήταν στελέχη του ΚΚΕ και του ΕΑΜ.

Οι κρατούμενοι οδηγήθηκαν στο σκοπευτήριο σε ομάδες και εκτελέστηκαν με πυροβολισμούς, ενώ τα σώματά τους θάφτηκαν στο Γ’ Νεκροταφείο Αθηνών.

Ηδη από τον Φεβρουάριο του 1937 άρχισε η συγκέντρωση των κομμουνιστών και άλλων αγωνιστών κατά της δικτατορίας του Μεταξά στο φρούριο της Ακροναυπλίας, στις φυλακές της Κέρκυρας και σε μικρά νησιά του Αιγαίου.

Μετά τη συνθηκολόγηση της Ελλάδας τον Απρίλιο του 1941, έγινε και η τυπική παράδοση των 600 κρατουμένων της Ακροναυπλίας στους κατακτητές. Από αυτούς, οι 200 στάλθηκαν στα στρατόπεδα Κατούνας, Βόνιτσας, Λαζαρέτο και Κέρκυρας. Άλλοι 300 στάλθηκαν στο στρατόπεδο Λάρισας- Τρικάλων. Από το στρατόπεδο της Λάρισας, 54 εκτελέστηκαν για αντίποινα στο Κούρνοβο στις 6 Ιουνίου του 1943. Με τη συνθηκολόγηση των Ιταλών στις 8 Σεπτέμβρη 1943, οι Γερμανοί μετέφεραν τους Ακροναυπλιώτες της Λάρισας στο Στρατόπεδο συγκέντρωσης Χαϊδαρίου.



Τώρα, 82 χρόνια μετά, έρχονται στο φως φωτογραφίες, συγκλονιστικά ντοκουμέντα εκείνης της ημέρας. Ο φωτογραφικός φακός του Γερμανού λοχία Χέρμαν Χόιερ αποτύπωσε, και έστειλε στην αιωνιότητα, κάτι που κανείς από τους Ναζί δεν πίστευε ότι θα έβλεπε, κάτι που κανείς τους δεν θα μπορούσε ποτέ να καταλάβει.

Αντί να απαθανατίσει κλάματα και ύστατα παρακάλια για χάρη, κατέγραψε μια άνευ προηγουμένου αγέρωχη άρνηση για υπακοή, για υποδούλωση, για σκλαβιά.

Το ναζιστικό τέρας έπνεε τα λοίσθια, το τέλος του είχε έρθει, όμως το χώμα ήθελε να ποτιστεί κι άλλο με αίμα, ώστε να φυτρώσει καλά ο σπόρος της λευτεριάς...



Στα πρόσωπα μερικών από τους 200 είναι ζωγραφισμένη η περιφρόνηση στον θάνατο, η αηδία προς τον φασισμό, η γενναιότητα, το αίσθημα της αυτοθυσίας. Καθένας από αυτούς ένιωθε την ιστορικότητα της στιγμής και όλοι τους στάθηκαν στο ύψος τους, ατενίζοντας την ελευθερία για τελευταία φορά. Κοιτώντας στα μάτια τους δολοφόνους τους και φωνάζοντας για τα δικά τους ιδανικά: την πατρίδα, την ιδεολογία, την ομάδα, την Αθανασία...

Η εκτέλεση του υποστράτηγου Κρεχ

Οι εκτελέσεις έγιναν για αντίποινα για τη δράση των ανταρτών . Τις προηγούμενες ημέρες οι επιτυχίες των ανταρτών ήταν πολλές.

Στις 27 Απριλίου του 1944, διμοιρία του 8ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ υπό τον ανθυπολοχαγό ΠΖ του Ελληνικού Στρατού Μανώλη Σταθάκη, επιτέθηκε κατά του διοικητή της 41ης Μεραρχίας Οχυρών και υποστράτηγου (Generalmajor) της ναζιστικής Γερμανίας Φράντς Κρεχ και της συνοδείας του στην περιοχή των Μολάων Λακωνίας, με αποτέλεσμα τον θάνατο αυτού και μελών της συνοδείας του.

Την προηγούμενη ημέρα είχε γίνει η απαγωγή του υποστράτηγου Κράιπε από Βρετανούς και Έλληνες αντιστασιακούς στην Κρήτη. Το Γραφείο Στρατηγικών Υπηρεσιών με τη συνεργασία και του ΕΑΜ άφησε σκοπίμως να διαρρεύσει για λόγους προπαγάνδας, ότι ο υποστράτηγος Κρεχ εκτελέστηκε από την Γκεστάπο ως αντιφρονών, και έδωσε στη δημοσιότητα πλαστογραφημένο γράμμα του όπου καλούσε τους Γερμανούς στρατιώτες σε λιποταξία

Μετά την επίθεση των ανταρτών του ΕΛΑΣ, η εφημερίδα "Καθημερινή" στις 30 Απριλίου 1944, δημοσίευσε την εξής ανακοίνωση των κατοχικών δυνάμεων:

"Την 27ην Απριλίου 1944 κομμουνιστικαί συμμορίαι παρά τους Μολάους κατόπιν μιας εξ ενέδρας επιθέσεως εδολοφόνησαν ανάνδρως έναν Γερμανόν Στρατηγόν και τρεις συνοδούς του. Πολλοί Γερμανοί στρατιώται ετραυματίστησαν. Ως αντίποινα διατάχτηκε:

Ο τυφεκισμός 200 Κομμουνιστών την 1.5.1944. Ο τυφεκισμός όλων των ανδρών τους οποίους θα συναντήσουν τα γερμανικά στρατεύματα επί της οδού Μολάων προς Σπάρτην έξωθεν των χωρίων. Υπό την εντύπωσιν κακουργήματος τούτου Έλληνες εθελονταί εφόνευσαν αυτοβούλως 100 άλλους κομμουνιστάς.

Ο Στρατιωτικός Διοικητής Ελλάδος".

Η ίδια ανακοίνωση μοιράστηκε και στη μορφή φυλλαδίου από τις γερμανικές Αρχές Κατοχής.



H εκτέλεση των 200 στην Καισαριανή

Οι οργανώσεις του ΕΑΜ και της Κομματικής Οργάνωσης Αθηνών του ΚΚΕ προσπάθησαν σε συνδικαλιστικό και φοιτητικό επίπεδο να τους διασώσουν, ενώ έγινε προσπάθεια και για ένοπλη επέμβαση από τον ΕΛΑΣ, η οποία όμως τελικά δεν πραγματοποιήθηκε.

Έγιναν ψηφίσματα σωματείων υπέρ της σωτηρίας των μελλοθάνατων, πραγματοποιήθηκε συγκέντρωση συγγενών στη Μητρόπολη, ενώ ο Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός στο διαμέρισμά του προσευχόταν υπέρ της σωτηρίας τους.



Όταν αργά τη νύχτα εμφανίστηκε μπροστά στις απελπισμένες γυναίκες είπε: "Δεν μπορώ να κάνω τίποτα και το μόνο που μου απομένει είναι να παρακαλώ τον Θεό".

Οι 200 μεταφέρθηκαν το πρωί της 1ης Μαΐου 1944 στο Σκοπευτήριο Καισαριανής με δέκα φορτηγά. Κατά τη διάρκεια της διαδρομής, έγραφαν σημειώματα και τα πετούσαν στο δρόμο. Παραλήπτες ήταν η μάνα, ο πατέρας, τα αδέλφια, οι αγαπημένοι τους άνθρωποι και οι συναγωνιστές τους. Οι περαστικοί που τα εντόπισαν έγιναν ταχυδρόμοι στα τελευταία σημειώματα.


"Καλύτερα να πεθάνει κανείς στον αγώνα για τη λευτεριά παρά να ζει σκλάβος", έγραψε ο Νίκος Μαριακάκης, γεωπόνος από τα Χανιά.

Η εκτέλεση των 200 κρατουμένων έγινε το πρωί της 1ης Μαΐου 1944 στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, όπου εκτελέσθηκαν με οπλοπολυβόλα, οι σοροί μεταφέρθηκαν στο Γ΄ Νεκροταφείο Αθηνών και τάφηκαν σε ατομικούς τάφους. Μεταξύ των εκτελεσμένων, ήταν ο Μικρασιάτης Ναπολέων Σουκατζίδης (εκτελούσε και χρέη διερμηνέα) και ο Αντώνης Βαρθολομαίος, στελέχη του ΚΚΕ με χρέη στρατοπεδάρχη, που ξεχώρισαν για την αυτοθυσία τους, αφού αρνήθηκαν να εκτελεστεί άλλος στη θέση τους όπως τους προτάθηκε από τον Γερμανό διοικητή του στρατοπέδου του Χαϊδαρίου, Καρλ Φίσερ. Εκτελέστηκε επίσης και ο πρώην βουλευτής του ΚΚΕ Στέλιος Σκλάβαινας.


Ο Βασίλης Μπαρτζιώτας στο βιβλίο του "Άστραψε φως η Ακροναυπλία" αναφέρει ότι ήταν 135 στους 200 οι φυλακισμένοι Ακροναυπλιώτες που εκτελέστηκαν την 1η Μαΐου του 1944 στην Καισαριανή. Μεταξύ των 200 εκτελέστηκαν και 6 τροτσκιστές και 5 αρχειομαρξιστές.

Εκτός από τους 200 στην Καισαριανή, εκτελέστηκαν άλλοι 100 με διαταγή του συνταγματάρχη Διονύσιου Παπαδόγκονα, επικεφαλής των Ταγμάτων Ασφαλείας στην Πελοπόννησο. Συνεπώς τα αντίποινα για τη δολοφονία του Κρεχ είχαν τουλάχιστον 300 θύματα...




Οι απόψεις του ιστολογίου μπορεί να μην συμπίπτουν με τα περιεχόμενα του άρθρου
Continue reading

Ακτιβιστής στις 0


του Σπύρου Κουζινόπουλου

Μία από τις πιο συγκλονιστικές στιγμές αντίστασης στην τριπλή φασιστική κατοχή της πατρίδας μας, καταγράφτηκε στις 10 Ιουλίου 1943, όταν με την πρωτοβουλία και καθοδήγηση του ΕΑΜ, δεκάδες χιλιάδες λαού ξεχύθηκαν στους δρόμους της Θεσσαλονίκης και των άλλων πόλεων της βόρειας Ελλάδας, διαμαρτυρόμενοι με μαχητικές διαδηλώσεις ενάντια στην επέκταση της βουλγαρικής κατοχής στη Μακεδονία.



Την ώρα που στις πόλεις και τα βουνά αναπτύσσονταν η Αντίσταση, οι διορισμένοι ακόμη από τη δικτατορία της 4ης Αυγούστου "πατριώτες" διακήρυσσαν ότι "αι τύχαι της Ελλάδος εξαρτώνται εκ της μεγάλης Γερμανίας...."

Λίγο μετά την είσοδό τους στη χώρα μας, στις 25 Απριλίου 1941, οι βουλγαρικές φασιστικές αρχές, λαμβάνοντας ως "δώρο" από τον Χίτλερ την έγκριση εισβολής τους στην Ανατολική Μακεδονία και το μεγαλύτερο μέρος της Θράκης, εφάρμοσαν απίστευτα σκληρά καταπιεστικά μέτρα σε βάρος του υπόδουλου ελληνικού πληθυσμού, με στόχο τον αφελληνισμό της περιοχής και τον βίαιο εκβουλγαρισμό της. Στο πλαίσιο αυτό, στην περιοχή της ζώνης κατοχής τους και ιδιαίτερα στους νομούς Σερρών, Δράμας και Καβάλας, επέβαλαν στους καταστηματάρχες να αλλάξουν τις επιγραφές των καταστημάτων τους στα βουλγάρικα, απαγόρευσαν στους Έλληνες γιατρούς και δικηγόρους να ασκούν επάγγελμα, τοποθέτησαν δικές τους δημοτικές και κοινοτικές αρχές, υποχρέωσαν τους κατοίκους να αλλάξουν την κατάληξη των επιθέτων τους σε –εφ και –οφ, επιδόθηκαν σε λεηλασίες, βιασμούς και άλλες ωμότητες.
Εκατοντάδες πατριώτες εκτελέστηκαν, δεκάδες χιλιάδες στάλθηκαν σε καταναγκαστικά έργα ως «ντουρντουβάκια», κυρίως στην κατασκευή οδικών και σιδηροδρομικών έργων στη Βουλγαρία και στα Σκόπια. Αποτέλεσμα εκείνων των καταπιεστικών μέτρων, ήταν περίπου 170.000 άτομα να εγκαταλείψουν την Ανατολική Μακεδονία, αναζητώντας καταφύγιο στην γερμανοκρατούμενη κεντρική Μακεδονία και την υπόλοιπη χώρα. Ένας από τους όμηρους των Βουλγάρων φασιστών, που δούλεψε σκληρά επί εννέα μήνες σε καταναγκαστικά έργα στην περιοχή της βουλγαρικής πόλης Κιουστεντίλ, ήταν και ο αείμνηστος πατέρας μου Χαράλαμπος Κουζινόπουλος


Βούλγαροι στρατιωτικοί φωτογραφίζονται στην παραλιακή λεωφόρο Νίκης της Θεσσαλονίκης


Προσπάθεια επέκτασης και στην υπόλοιπη Μακεδονία

Οι βουλγαρικές αρχές, δεν περιορίστηκαν στην περιοχή που τους είχε "χαρίσει" η Ναζιστική Γερμανία, αλλά επεδίωξαν να πατήσουν πόδι και στην υπόλοιπη Μακεδονία, αναπτύσσοντας ένα πυκνό προπαγανδιστικό δίκτυο.
Τον Ιούλιο του 1943, οι Βούλγαροι φασίστες θα προσπαθήσουν ανεπιτυχώς να πάρουν στην κατοχή τους και την κεντρική Μακεδονία, ως «δώρο» για τη συνέχιση της παραμονής της Βουλγαρίας στον Άξονα. Η είδηση εκείνη, ξεσηκώνει τον ελληνικό λαό και με πρωτοβουλία του ΕΑΜ, διοργανώνονται ογκώδη μαχητικά συλλαλητήρια σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη και όλες σχεδόν τις πόλεις και κωμοπόλεις της Μακεδονίας.



Ολόκληρη η πρώτη σελίδα της μυστικής εφημερίδας του ΕΑΜ Ελευθερία, με το κύριο άρθρο και το ρεπορτάζ αναφέρονταν στον ξεσηκωμό κατά της Βουλγαρικής επέκτασης
Στο συλλαλητήριο της Αθήνας, τα γερμανικά τανκς ρίχνονται πάνω στους διαδηλωτές. Στις συγκρούσεις που ακολουθούν, έπεσαν νεκροί 53 διαδηλωτές, ανάμεσά τους και οι φλογερές αγωνίστριες Παναγιώτα Σταθοπούλου και Κούλα Λίλη, που πρόταξαν τα κορμιά τους αψηφώντας τα γερμανικά άρματα μάχης, ενώ τραυματίστηκαν 280 διαδηλωτές και συνελήφθησαν από τους Γερμανούς 500 άτομα.
Στη Θεσσαλονίκη, στις 10 Ιουλίου 1943, οργανώνεται από το ΕΑΜ παλλαϊκή 24ωρη απεργία, με τη συμμετοχή όλου του πληθυσμού, ενώ συγκροτήθηκαν ογκώδεις διαδηλώσεις τόσο στο κέντρο της πόλης (στις οδούς Τσιμισκή και Νίκης), όσο και στις συνοικίες. Συλλαλητήρια, είχαν πραγματοποιηθεί επίσης εκείνες τις ζεστές ημέρες του Ιουλίου 1943 στο Κιλκίς, το Λαγκαδά, την Έδεσσα, τη Βέροια, την Κοζάνη, τα Γιαννιτσά κ.α.

Το έγκλημα του διαμελισμού της Μακεδονίας

Είχε αφήσει εποχή το συλλαλητήριο κατά της καθόδου των Βουλγάρων φασιστών, που είχε πραγματοποιηθεί στη Νιγρίτα, τις ίδιες μέρες, καθώς είχαν πάρει μέρος πάνω από 15.000 λαού, δύο φορές δηλαδή περισσότεροι από τους κατοίκους που είχε η πόλη της Νιγρίτας, καθώς είχαν καταφθάσει αγρότες από όλες τις περιοχές της σημερινής επαρχίας Βισαλτίας. Με τον Γραμματέα του ΕΑΜ Νιγρίτας, Γιώργη Τσαρουχά, να εκφωνεί έναν συγκλονιστικό πατριωτικό λόγο, συνεγείροντας τα πλήθη.

Όπως έγραφε σε ρεπορτάζ της η μυστική εφημερίδα Ελευθερία, όργανο του ΕΑΜ Μακεδονίας:

"Η Μακεδονία ολόκληρη συνταράχτηκε από ένα τεράστιο κύμα παλλαϊκών απεργιών και διαδηλώσεων. Οι καταγανακτισμένες μάζες του λαού μας ξεχύθηκαν στους δρόμους των Μακεδονικών πόλεων… για το καινούριο έγκλημα του διαμελισμού της Μακεδονίας και της παράδοσης της Κεντρικής Μακεδονίας στους Βουλγάρους δολοφόνους φασίστες. Η Μακεδονική ύπαιθρος αντιλάλησε από τις μαχητικές κραυγές του λαού μας: Θάνατος και κατάρα στους δολοφόνους φασίστες. Έξω από τη χώρα μας οι Βούλγαροι, Γερμανοί και Ιταλοί κατακτητές. Κάτω οι εκτελέσεις και το αίσχος της ομηρίας. Ζήτω η ενιαία, ακέραια και ελεύθερη Ελλάδα μας". 1

Για τις υπέροχες εκείνες ημέρες εθνικής έξαρσης και πατριωτικού μεγαλείου στη σκλαβωμένη Μακεδονία, έγραψε ο χρονικογράφος της Θεσσαλονίκης, Κώστας Τομανάς:

"Στις 10 Ιουλίου 1943, έπειτα από κινητοποίηση του λαού (οι εθνικόφρονες είχαν κλειστεί στα σπίτια τους κατόπιν εντολής του συνταγματάρχη Χρυσοχόου), οι Γερμανοί δεν επέτρεψαν στον βουλγαρικό στρατό, που πήγαινε στη Δυτική Μακεδονία για να αντικαταστήσει τους Ιταλούς, να μπει και να παρελάσει στην πόλη μας. Μόνο ένα τμήμα ηλικιωμένων βοηθητικών στρατιωτών, στρατωνίστηκε για λίγο καιρό στο Δημοτικό Σχολείο της Νεάπολης". 2


Βούλγαροι στρατιωτικοί με τις επίσημες στολές τους στην κεντρική λεωφόρο Μεραρχίας των Σερρών

Προσπάθεια εκφοβισμού

Για να εκφοβίσουν τον πληθυσμό και να αποτρέψουν τις προετοιμαζόμενες εκδηλώσεις διαμαρτυρίας κατά της καθόδου των Βουλγάρων φασιστών στη Μακεδονία, οι Γερμανοί κατακτητές μετέδιδαν από το ραδιόφωνο, από το απόγευμα της Παρασκευής 9 Ιουλίου, μια απειλητική ανακοίνωση της στρατιωτικής διοίκησης Θεσσαλονίκης-Αιγαίου, που την επαναλάμβαναν διαρκώς με τα μεγάφωνα και τα ειδικά αυτοκίνητα της γερμανικής προπαγάνδας σε όλη την πόλη, πως θα εφαρμοστούν σοβαρά μέτρα ενάντια σε όποιον με την απεργία "ήθελε παραβλάψει αμέσως ή εμμέσως τα συμφέροντα των αρχών κατοχής".
Παρ' όλα αυτά, οι εργάτες, υπάλληλοι, επαγγελματίες, βιοτέχνες, υπακούοντας στα συνθήματα του ΕΑΜ, απεργούν. [...] Τρεις νύχτες συνέχεια, δεκάδες συνεργεία αγωνιστών έγραφαν συνθήματα στους τοίχους της Θεσσαλονίκης ενάντια στον βουλγαρικό επεκτατισμό...". 3


Προκήρυξη του ΕΑΜ κατά της καθόδου των Βουλγάρων φασιστών στην ελληνική Μακεδονία

Η προκήρυξη του ΕΑΜ

Είχε προηγηθεί εμπνευσμένη προκήρυξη της Κεντρικής Επιτροπής του ΕΑΜ, στις 8 Ιουλίου 1943 που καλούσε το λαό «σε συναγερμό για τη σωτηρία του Μακεδονικού λαού από τα νύχια των αιμοβόρων εισβολέων, που καταπατούν τα καθαγιασμένα χώματα των πλουσιότερων και ομορφότερων Ελληνικών περιφερειών». Και η προκήρυξη του ΕΑΜ κατέληγε ως εξής: «Θάνατος στους Βούλγαρους εισβολείς. Κάτω οι τύραννοι χιτλεροφασίστες. Ζήτω η Ελληνική Μακεδονία και ο Μακεδονικός λαός. Ζήτω η Ελλάδα μας. Η Κ.Ε. του ΕΑΜ».
Σε απόφασή του εκδόθηκε στις 10 Ιουλίου 1943, το Πολιτικό Γραφείο του ΚΚΕ, προειδοποιούσε ότι «Οι Βούλγαροι εισβολείς θα πληρώσουν ακριβά τον άναντρο θρίαμβο τους. Θάνατος στους Γερμανο–Ιταλο-Βουλγάρους επιδρομείς. Ζήτω ο ενωμένος εθνικοαπελευθερωτικός αγώνας του Ελληνικού λαού…». 4



Τις ημέρες που είναι να μπουν τα βουλγαρικά στρατεύματα στη Θεσσαλονίκη, η Αστυνομία με γερμανική εντολή επιβάλλει στους κατοίκους όχι μόνο απαγόρευση κυκλοφορίας, αλλά και να κάθονται στα μπαλκόνια και τις αυλές των σπιτιών τους.

Η μαρτυρία του Στρατή Αναστασιάδη

Όπως έγραψε ο 24χρονος τότε φοιτητής της Γεωπονίας και αργότερα καθηγητής στο πανεπιστήμιο Humpolt του Βερολίνου, Στρατής Αναστασιάδης (1919-2004):
"Μεγάλη μαχητική διαδήλωση στη Θεσσαλονίκη πραγματοποιήθηκε στις 10 Ιούλη, κατά της επέκτασης της κατοχής των Βουλγάρων και της παράδοσης σε αυτούς, ενός μεγάλου μέρους της Μακεδονίας, με συνθήματα "Κάτω τα χέρια από την ελληνική Μακεδονία και Θράκη" και "Θάνατος στους Βουλγάρους εισβολείς".
Για το ίδιο πρόβλημα, οργανώθηκαν επίσης διαδηλώσεις στο κέντρο της πόλης, στη λαϊκή αγορά Καπάνι και μπροστά στη Λέσχη των Φοιτητών, στην παραλία. Ταυτόχρονα, στα μέσα του Ιούλη, κηρύχθηκε γενική απεργία σε όλη τη χώρα κατά της επέκτασης των Βουλγάρων". 5



Έκδοση της ΕΠΟΝ περιγράφει τις προσπάθειες να αποτραπεί η κάθοδος των Βουλγάρων στη Μακεδονία

Ο γραμματέας της ΕΠΟΝ Θεσσαλονίκης Λ.Ελευθερίου

Σύμφωνα με τον τότε γραμματέα της ΕΠΟΝ Θεσσαλονίκης, Λευτέρη Ελευθερίου, η αντίθεση κατά της επέκτασης της βουλγαρικής κατοχής, αγκάλιασε πλατύτερα στρώματα με παθητική και ενεργητική αντίσταση. Όπως ανέφερε:

"Την 10η Ιουλίου 1943 που θα έμπαινε ο βουλγαρικός στρατός στη Θεσσαλονίκη, το ΚΚΕ, το ΕΑΜ, η ΕΠΟΝ με όλα τα διαφωτιστικά μέσα και τις παράνομες εφημερίδες τους Λαϊκή Φωνή, Ελευθερία, Λεύτερα Νιάτα αλλά και με συγκεντρώσεις, καλούσαν το λαό ενάντια στους βουλγαροφασίστες. Το βράδυ της 9ης Ιουλίου, ομάδες φοιτητών σκέπασαν με μαύρα πέπλα όλα τα κεντρικά αγάλματα της Θεσσαλονίκης.
Το ΕΑΜ κάλεσε το λαό σε συναγερμό, σε γενική απεργία και μαχητικές διαδηλώσεις για τις 11 Ιουλίου. Πήραν μέρος 50.000 άτομα. Οι εργάτες απεργούν αψηφώντας τις απειλές των γερμανικών αρχών κατοχής. Οι σιδηροδρομικοί κάνουν δίωρη στάση εργασίας. Κεντρικά συνθήματα: "Όχι στη βουλγαρική επέκταση", "Κάτω τα χέρια από την ελληνική Μακεδονία και Θράκη".

Αντιβουλγαρικές διαδηλώσεις και συλλαλητήρια, γίνονται με τη συμμετοχή δεκάδων χιλιάδων λαού στις 10 Ιουλίου στο Κιλκίς, στις 12 Ιουλίου στη Λαγκαδά, στις 17 Ιουλίου στην Κοζάνη.

Κυκλοφόρησε στις 10-7-1943 προκήρυξη της Κ.Ε. του ΕΛΑΣ που κατέληγε: "Θάνατος σε όλους τους τυράννους, θάνατος στους Γερμανούς και Ιταλούς φασίστες, θάνατος στους Βουλγάρους εισβολείς". Με τον παλλαϊκό αυτό ξεσηκωμό, ο βουλγαρικός στρατός στις 10 Ιούλη 1943 δεν έκανε παρέλαση στη Θεσσαλονίκη". 6


Γιώργος Καφταντζής

Το περιστατικό με τον Γιώργο Καφταντζή

Την επόμενη ημέρα, συνεχίστηκαν οι συγκεντρώσεις και διαδηλώσεις στις περισσότερες συνοικίες της Θεσσαλονίκης. Η μεγαλύτερη συγκέντρωση είχε πραγματοποιηθεί δίπλα στο Διοικητήριο, με ομιλητή το στέλεχος της ΕΠΟΝ Πανεπιστημίου, Γιώργο Καφταντζή. Όπως αφηγήθηκε αργότερα ο ίδιος: «Πήδηξα σε μία καρέκλα του καφενείου «Εθνικό», πλάϊ στο Διοικητήριο και άρχισα την ομιλία. Δεν πρόφτασα να πω παρά εννιά λέξεις: “Λαέ της Θεσσαλονίκης, κάτω από το τρικέφαλο φασιστικό τέρας…” και οι γκεσταμπίτες καραδοκώντας, άρχισαν τους πυροβολισμούς. Επακολούθησαν συμπλοκές και άγριο κυνηγητό. Είχαμε ορισμένους τραυματίες και πιάστηκαν μερικοί». 7

Ένα ρεπορτάζ της Ελευθερίας

Στο φύλλο της μυστικής εφημερίδας Ελευθερία , δημοσιογραφικού οργάνου του ΕΑΜ Μακεδονίας, που κυκλοφόρησε μερικές ημέρες μετά τα ογκώδη συλλαλητήρια, δημοσιεύονταν αναλυτικό ρεπορτάζ για τις κινητοποιήσεις που έγιναν στη Θεσσαλονίκη κατά της βουλγαρικής επέκτασης .

 Όπως έγραφε: «Ολόκληρος ο λαός της Μακεδονίας διαδήλωσε την αγανάκτηση και διαμαρτυρία του κατά του νέου διαμελισμού της Μακεδονίας με την παραχώρηση του τμήματος μέχρι του Αξιού στους Βουλγάρους τη μεταβολή του υπόλοιπου σε Γερμανικό προτεκτοράτο. Στη Θεσσαλονίκη από 5-10 Ιουλίου, έγιναν λαϊκές διαδηλώσεις κάτω από την καθοδήγηση του ΕΑΜ σε όλες τις συνοικίες (Επτάλοφο, Νεάπολη, Διοικητήριο, Τούμπα, Χαριλάου, Καλαμαριά) στις οποίες πήραν μέρος πάνω από 10.000 λαού. Παρά τις προσπάθειες των Γερμανών, της Ασφάλειας και της ΠΑΟ να κλείσουν τον πληθυσμό στα σπίτια τους με προκήρυξή τους και να εμποδίσουν τις εκδηλώσεις, στην οδό Τσιμισκή και στη Λεωφόρο Νίκης μόλις εμφανίστηκαν οι Βούλγαροι, αποδοκιμάστηκαν. Επακολούθησε διαδήλωση με επικεφαλής της ΕΠΟΝ που διέσχισε τη Λεωφόρο Νίκης, τραγουδώντας τον Εθνικό Ύμνο. Επίσης σε διάφορες συγκεντρώσεις και στις εκκλησίες έγιναν ομιλίες από ομιλητές του ΕΑΜ». 8



Ελάχιστοι τελικά Βούλγαροι στρατιωτικοί μπόρεσαν να εισέλθουν στη Θεσσαλονίκη

Διέσχισαν νύχτα τη Θεσσαλονίκη

Τελικά, λόγω εκείνων των τεράστιων λαϊκών αντιδράσεων, ο βουλγαρικός στρατός δεν έκανε την παρέλαση στη Θεσσαλονίκη που είχε οργανώσει για τις 10 Ιουλίου 1943, παρά μόνο εισήλθε μια υπηρεσία αρτοποιών, που κατέφθασε με αυτοκίνητα από τις Σέρρες και στρατωνίστηκε σε σχολείο της Νεάπολης που είχε επιταχθεί από τους Γερμανούς. Κι όταν δύο εβδομάδες αργότερα χρειάστηκε μονάδες του βουλγαρικού στρατού να διέλθουν από τη Θεσσαλονίκη, κατευθυνόμενες προς τη Χαλκιδική, το έκαναν νύχτα για να μην υπάρχουν αντιδράσεις. Τις οποίες τελικά δεν τις απέφυγαν.

Για να επιστρέψουμε και πάλι στον Γιώργο Καφταντζή, που κατέθεσε τη μαρτυρία του για εκείνο το περιστατικό:
Τα βουλγαρικά στρατεύματα άρχισαν να έρχονται από τις 18 Ιουλίου, Κυριακή, διασχίζοντας πάντα νύχτα τη Θεσσαλονίκη. Μόνο στις 22 Ιουλίου πέρασαν μέρα τμήματα ιππικού με αντιαρματικά πυροβόλα και μεταγωγικά οχήματα για τη Χαλκιδική, μα τα αποδοκίμασαν στην οδό Τσιμισκή και στη λεωφόρο Νίκης (παραλία) οι περαστικοί και οι θαμώνες των καφενείων και των μαγαζιών, χτυπώντας κάτω τις καρέκλες, σφυρίζοντας, χλευάζοντας, τραγουδώντας τον εθνικό μας ύμνο κλπ. Ταυτόχρονα, σφύριζαν και τα καίκια.
Οι αποδοκιμασίες ήταν τόσο έντονες, ώστε ο Ραδιοφωνικός Σταθμός Θεσσαλονίκης την ίδια ημέρα σε έκτακτη εκπομπή ανάφερε πως "αναρχικά στοιχεία προσέβαλαν και εξύβρισαν συμμαχικό στρατό". 9


ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1. Εφημερίδα Ελευθερία, 28 Ιουλίου 1943.
2. Κώστας Τομανάς, Χρονικό της Θεσσαλονίκης 1941-1944, Θεσσαλονίκη 1996, Νησίδες, σ. 244.
3. Γιώργος Καφταντζής, Το Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης στον καιρό της Κατοχής, Θεσσαλονίκη 1983, χ.ε., σ.91-92.
4. εφημερίδα Νέα Ευρώπη 23-7-1943.
5. Στρατής Αναστασιάδης, Από την αντίσταση στη διάψευση, Θεσσαλονίκη 2013, Επίκεντρο, σ. 53.
6. Λευτέρης Ελευθερίου, Το Πολυτεχνείο και η ΕΠΟΝ Θεσσαλονίκης στην Εθνική Αντίσταση, Αθήνα 1992, Θεμέλιο, σ. 68.
7. Γιώργος Καφταντζής, Το Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης στον καιρό της Κατοχής, ό.π., σ. 93.
8. Εφημερίδα Ελευθερία, 28ης Ιουλίου 1943,
9. Γιώργος Καφταντζής, Το Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης στον καιρό της Κατοχής, ό.π., σ. 93.


Οι απόψεις του ιστολογίου μπορεί να μην συμπίπτουν με τα περιεχόμενα του άρθρου
Continue reading
Εγγραφή σε: Σχόλια (Atom)