Articles by "Κουζινόπουλος"

Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Κουζινόπουλος. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων


Δέκα έξι (16) Θεσσαλονικείς κομμουνιστές ή κάτοικοι Θεσσαλονίκης, συμπεριλαμβάνονται στους 200 Ακροναυπλιώτες που οι Γερμανοί κατακτητές εκτέλεσαν στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής την Πρωτομαγιά του 1944. Το συγκλονιστικό στην περίπτωση είναι ότι οι περισσότεροι από τους 16 ήταν κορυφαία στελέχη του συνδικαλιστικού κινήματος και είχαν κλειστεί στο κάτεργο της Ακροναυπλίας όχι γιατί διέπραξαν κάποιο έγκλημα, αλλά επειδή ηγούνταν των σωματείων τους και του εργατόκοσμου της Θεσσαλονίκης στον απεργιακό ξεσηκωμό του Μαίου 1936 για περισσότερο ψωμί και καλύτερες συνθήκες εργασίας.

Η κυβέρνηση του μετέπειτα δικτάτορα Μεταξά, που προετοίμαζε την εγκαθίδρυση του ανελεύθερου καταπιεστικού καθεστώτος της 4ης Αυγούστου 1936, αντί να τιμωρήσει τους πρωταίτιους που είχαν αιματοκυλήσει τους απεργούς της Θεσσαλονίκης, σκορπώντας 12 νεκρούς και εκατοντάδες τραυματίες, κυρίως τον αιμοβόρο αστυνομικό διευθυντή Ντάκο, εστίασε στη δίωξη των συνδικαλιστών, πρωτίστως των κομμουνιστών, φυλακίζοντάς τους στις εφιαλτικές από κάθε άποψη φυλακές της Ακροναυπλίας. Και τα όργανα του δικτατορικού καθεστώτος, με πρώτο και καλύτερο τον υπουργό Ασφάλειας Μανιαδάκη, αντί να αφήσουν ελεύθερους τους δεσμώτες μετά την κατάληψη της χώρας από τους Γερμανούς, φρόντισαν να τους παραδώσουν «πεσκέσι» σ΄υτούς, με τις γνωστές συνέπειες που οδήγησαν στην εκτέλεση των 200 στην Καισαριανή.

Σαν ένα κεράκι στη μνήμη τους, παραθέτουμε στη συνέχεια τα ονόματα με σύντομο βιογραφικό για την καθένα και φωτογραφία τους, όπου μπορέσαμε να βρούμε μετά από έρευνα, πρωτίστως στο πλούσιο αρχείο μας.


Αστυφίδης Γιώργος,
Γιώργος Αστυφίδης
 Εμποροϋπάλληλος από τη Θεσσαλονίκη, μέλος του ΚΚΕ. Για τη συνδικαλιστική του δράση και τη συμμετοχή του στα γεγονότα του Μάη 1936 συνελήφθη από τα όργανα της Ασφάλειας Πολυχρονόπουλο και Παπά, αργότερα υπαρχηγού του Δάγκουλα και εξορίστηκε. Από το δικτατορικό καθεστώς παραδόθηκε στους Ναζί που τον μετέφεραν στο στρατόπεδο Χαϊδαρίου «και τον εκτέλεσαν με την ομάδα των 200 λαϊκών αγωνιστών του Χαϊδαρίου», όπως έγραψε η εφημερίδα του Εργατικού Κέντρου Θεσσαλονίκης «Εργατικός Αγώνας» την 1η Μαίου 1946, δημοσιεύοντας και την φωτογραφία του.


Βεκίδης Ζαφείρης
Ζαφείρης Βεκίδης
 Τσαγκάρης. Από τη Θεσσαλονίκη. Στέλεχος του ΚΚΕ, μέλος της διοίκησης του Σωματείου Υποδηματεργατών, γραμματέας του Ενωτικού Εργατικού Κέντρου Θεσσαλονίκης. Εξόριστος στην Ανάφη το 1935, συμμετείχε στην απεργία πείνας των εξόριστων για να τους δοθεί αμνηστία. Υποψήφιος βουλευτής Θεσσαλονίκης με το Παλλαϊκό Μέτωπο στις εκλογές του 1936. Είχε ενεργό ρόλο στα γεγονότα του Μάη του ’36. Φυλακισμένος στην Ακροναυπλία. 
Προϊστάμενος στα μαγειρεία στο στρατόπεδο Χαϊδαρίου. Η διοίκηση της Ακροναυπλίας τον παρέδωσε στους Γερμανούς που τον εκτέλεσαν στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής την αποφράδα Πρωτομαγιά 1944.

Δαλδογιάννης Σταμάτης Γεννημένος το 1892 στη Θράκη, εγκαταστάθηκε η οικογένειά του στη Δράμα μετά τη Μικρασιατική καταστροφή. Αργότερα μετακόμισε στη Θεσσαλονίκη όπου εργάζονταν ως σερβιτόρος. Εντάχθηκε στο ΚΚΕ και ασχολήθηκε με το συνδικαλισμό για να αναδειχθεί στη θεση του Ειδικού Γραμματέα του σωματείου καφεζυθεστιατορίων. Για τη συνδικαλιστική και πολιτική του δράση εξορίστηκε στον Άη Στράτη το 1935. Στις 23-6-1936, μετά τα γεγονότα του Μάη 1936 συνελήφθη εκ νέου στη Θεσσαλονίκη και φυλακίστηκε στην Ακροναυπλία.

Καμτσίκης Νίκος του Αναστασίου. Ιδιωτικός υπάλληλος από τη Θεσσαλονίκη, συνδικαλιστής στο σωματείο των Εμποροϋπαλλήλων. Ακροναυπλιώτης.

Καραβοκυρός Διαμαντής. Γεννήθηκε το 1895 στους Σπαθαραίους Σάμου. Εργάτης γης. Στέλεχος του ΚΚΕ. Επανειλημμένα εκτοπίστηκε για την επαναστατική του δράση, το 1930 πιάστηκε και εκτοπίστηκε στην Τσαρίτσανη, όπου βρέθηκε επικεφαλής της καθόδου των αγροτών στην Ελασσόνα, που πέτυχαν να αποσπάσουν καλαμπόκι. Εκτελεστικός επίτροπος της πανεργατικής ένωσης ‘Πρόοδος’. Αργότερα μετακόμισε στη Θεσσαλονίκη. Υποψήφιος βουλευτής Θεσσαλονίκης και Κατερίνης με το ΕΜΕΑ στις εκλογές του 1933. Το 1935 εξόριστος στον Άη Στράτη στη συνέχεια φυλακή στην Ακροναυπλία.

Καράσσο Μωυσής. Εβραίος από τη Θεσσαλονίκη. Υποδηματεργάτης. Πήρε μέρος στα γεγονότα του Μάη του 1936 και αμέσως μετά την επιβολή της δικτατορίας της 4ης Αυγούστου, εξορίστηκε στην Ανάφη και στη συνέχεια φυλακίστηκε στην Ακροναυοπλία. Εκτελέστηκε στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής την 1η Μαίου 1944 με τους 200 από το στρατόπεδο Χαϊδαρίου όπου είχε μεταφερθεί.

Κουργιώτης  Δημήτρης του Βασίλη. Εργάτης. Πρόσφυγας. Είχε γεννηθεί στη Κίο της Μ. Ασίας το 1914. Κάτοικος Θεσσαλονίκης. Στέλεχος του ΚΚΕ. Επί δικτατορίας Μεταξά πέρασε στην παρανομία για την αντιδικτατορική του δραστηριότητα, όμως  συνελήφθη τον Αύγουστο του 1938 και κλείστηκε στην Ακροναυπλία. 


Κωνσταντινίδης Δημήτρης
Δημήτρης Κωνσταντινιδης
. Τροχιοδρομικός από τη Θεσσαλονίκη, από τα στελέχη των τραμβαγιέρηδων. Για τους συνδικαλιστικούς του αγώνες και τη συμμετοχή του στα γεγονότα του Μάη 1936 συνελήφθη αμέσως με την κήρυξη της δικτατορίας της 4ης Αυγούστου 1936 και αρχικά εξορίστηκε στον Άη Στράτη. ΄Ύστερα από ένα χρόνο μεταφέρθηκε και φυλακίστηκε στην Ακροναυπλία από όπου η «ελληνική» διοίκηση των παρέδωσε στους Ναζί. Μέχρι την εκτέλεσή του υπήρξε επικεφαλής του συνεργείου μηχανουργών στο στρατόπεδο Χαϊδαρίου. Ακροναυπλιώτης.

Νίκος Μανέκας

Μανέκας Νίκος
 του Κώστα. Γεννήθηκε το 1903 στο Ζαγόρι της Ηπείρου,  απ’ όπου  έφυγε μικρός αναζητώντας καλύτερη τύχη και βρέθηκε στη Χωριστή Δράμας, όπου άρχισε να εργάζεται ως αυτοκινητιστής. Αργότερα μετακόμισε στη Θεσσαλονίκη. Στέλεχος της ΟΚΝΕ και του ΚΚΕ, γενικός γραμματέας του Σωματείου Αυτοκινητιστών Θεσσαλονίκης. Υποψήφιος βουλευτής Θεσσαλονίκης στις εκλογές του 1935 με το ΕΜΕΑ και το 1936 με το Παλλαϊκό Μέτωπο στο οποίο συμμετείχε και το ΚΚΕ. Πήρε μέρος στα γεγονότα του Μάη του 1936. Λίγες μέρες αργότερα συνελήφθη και εξορίστηκε στον Άη Στράτη, αλλά δραπέτευσε με άλλους 5 συντρόφους του, ένα χρόνο περίπου αργότερα και πέρασε στην παρανομία. Το 1939 συνελήφθη εκ νέου και μεταφέρθηκε αρχικά στις φυλακές της Αίγινας και αργότερα στην Ακροναυπλία.
Αφιέρωση του Νίκου Μανέκα από την Ακροναυπλία στη γυναίκα του Στέλλα

Πάνος Μέκαλης
Μαυροκεφαλίδης Γιάννης. Γεννήθηκε στην Οινόη Πόντου και μετά τη Μικρασιατική καταστροφή η οικογένειά του εγκαταστάθηκε στην Καλαμαριά. Ως μαθητής Γυμνασίου πήρε μέρος στα γεγονότα του Μάη 1936 και εξορίστηκε από τη δικτατορία Μεταξά στην Ανάφη, φυλακίστηκε στη συνέχεια στην Ακροναυπλία. Εκτελέστηκε την Πρωτομαγιά του 1944 με τους 200 στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής. 


Μέκαλης Πάνος
 του Θωμά. Εργάτης. Από τα Γιάννινα. Μέλος του ΚΚΕ. Το 1933 φυλακίζεται στις φυλακές Ακραίου (Ηπείρου). Τον Ιούνιο του 1936, καταζητούμενος από την Ασφάλεια για να εκτοπιστεί, εγκαταστάθηκε στη Θεσσαλονίκη όπου συνελήφθη αργότερα και παραπέμφθηκε με την κατηγορία της εσχάτης προδοσίας (Βλέπε και Ριζοσπάστη 15-6-36). Ακροναυπλιώτης.

Μπεραχιά Ανρί

Μπεραχιά ή Περαχιά Ανρί
. Εργάτης. Εβραίος από τη Θεσσαλονίκη. Στέλεχος του αρχειομαρξιστικού ρεύματος κατά τον Μεσοπόλεμο, γραμματέας της ΚΟΜΛΕΑ στη Θεσσαλονίκη, υποψήφιος βουλευτής στις επαναληπτικές εκλογές Θεσσαλονίκης το 1933. Εξέδιδε την εφημερίδα «Προλετάριος» στα ελληνικά και στη λαντίνο, και είχε ιδρύσει το «Ακαδημαϊκό Βιβλιοπωλείο». Ακροναυπλιώτης.

Νικολαΐδης Δημήτριος (Τάκης) του Παναγιώτη. Από τη Θεσσαλονίκη. Στέλεχος του ΚΚΕ. 31 χρόνων. Εξόριστος το 1935 στον Άη Στράτη. Στο υπόμνημα των εξόριστων προς την κυβέρνηση για να τους δοθεί αμνηστία υπογράφει ως υποδηματοποιός (30-11-1935). Φυλακισμένος στη συνέχεια στην Ακροναυπλία.


Σαββόπουλος Σάββας
Σάββας Σαββόπουυλος
 του Κώστα. Εργάτης μεταλλουργός. Πρόσφυγας, καταγόταν από την Καλλικράτεια Αν. Θράκης και γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1913. Από μαθητής του Γυμνασίου γίνεται μέλος της κομμουνιστικής νεολαίας στη Βέροια. Στη γ’ τάξη του Γυμνασίου Θεσσαλονίκης αποβάλλεται οριστικά για την κομμουνιστική του δράση. Από τότε δουλεύει ως εργάτης μεταλλουργός. Οργανώνει το συνδικάτο μεταλλουργών και ιδρύει το σωματείο Κλεινοποιών του οποίου εκλέγεται πρόεδρος. Στέλεχος της ΟΚΝΕ, του ΚΚΕ και του Εργατικού Κέντρου Θεσσαλονίκης. Το 1935 εκτοπίζεται για ένα χρόνο στην Ανάφη. Τον Ιούλιο του 1937, συλλαμβάνεται, βασανίζεται στην Ασφάλεια Θεσσαλονίκης, και μεταφέρεται στην Ακροναυπλία από η μεταξική δικτατορία τον παρέδωσε στους Γερμανούς.

Στρατής Αλμπέρτος. Αλλού Εσδρατή Αλμπέρτος, που είναι μάλλον το σωστό. Εβραίος από τη Θεσσαλονίκη. Τσαγκάρης. Ακροναυπλιώτης.


Τσίρκας Κώστας
Κώστας Τσίρκας
 του Γιώργου. Δάσκαλος. Γεννήθηκε το 1906 στα Κρεμάνυα Άρτας. Το 1926 διορίστηκε δάσκαλος στο χωριό Κυψέλη Καστοριάς. Το 1930 εγκαταστάθηκε στη Θεσσαλονίκη, όπου παράλληλα με την εργασία του γράφτηκε και στη Νομική Σχολή. Μέλος του ΚΚΕ από τις αρχές του 1932, συνδικαλιστής, πρόεδρος του Συλλόγου των προοδευτικών δασκάλων «Η Αναγέννησις». Μετά την δικτατορία του Μεταξά τέθηκε σε διαθεσιμότητα, συμμετείχε στο «Αντιδικτατορικό Κίνημα Μακεδονίας» και ήταν συντάκτης της εφημερίδας «Αντιδικτατορικό Μέτωπο» και Γραμματέας των κομμουνιστών δημοσίων υπαλλήλων. Συνελήφθη με προδοσία στις 6-5-1938, μαζί με άλλους 75 υπαλλήλους και μεταφέρθηκε στην Ακροναυπλία.

Τρεις επστολές» «Πάμε στη μάχη»

Πριν εκτελεστεί άφησε τρία χαρτάκια. Ένα πέταξε δεμένο σε μαντίλι. Ένα βρέθηκε στο σακάκι του και ένα στην κουβέρτα του.

Στο πρώτο που απευθύνεται στον λαό έγραφε: «Πρωτομαγιά. Γεια σας όλοι. Πάμε στη μάχη. Κώστας Τσίρκας. 1-5-44».

Στο δεύτερο, για τους συγγενείς του, έγραφε: «Γεια και χαρά. Σας φιλώ όλους με πολλή αγάπη. Κώστας Τσίρκας. Μάρνη 52 Αθήνα».

Και στο τρίτο για τη γυναίκα του και τον γιό του: «Κατίνα, Γεωργούλη. Σας φιλώ με αγάπη. Κώστας Τσίρκας. Μάρνη 52».


Η λεζάντα της κεντρικής φωτογραφίας μας

Στη φωτο που δημοσιεύουμε από το αρχείο μας: Κρατούμενοι στην Ακροναυπλία κομμουνιστές της Θεσσαλονίκης, στελέχη όλοι του συνδικαλιστικού κινήματος, με συμμετοχή στα απεργιακά γεγονότα της 9ης τγου Μάη 1936. Καθιθστοί από αριστερά: Δημήτρης Κωνσταντινιδης, πρόεδρος του σωματειου των Τροχιοδρομικών (Τραμ), Ζαφείρης Βεκιδης, Γενικός Γραμματέας του Ενωτικού Εργατικού Κέντρου Θεσσαλονίκης, Χαρφάλαμπος Μελανεφίδης, Γραμματέας της «Ενωτικής Επιτροπής» που σχηματίστηκε ύστερα από τη συνένωση των τριών Εργατικών Κέντρων της πόλης, Σάββας Σαββόπουλος, πρόεδρος του σωματείου Κλινοποιών, Νίκος Μανέκας, πρόεδρος του σωματείου οδηγών αυτοκινητων. Όρθιοι: Ανδρέας Αξαρλής, μέλος της διοίκησης του σωματείου τυπογράφων και Δημήτρης Βαλσάμης, σύμβουλος στη διοίκηση του σωματείου Οικοδόμων Θεσσαλονίκης. Οι περισσότεροι από αυτούς ήταν μεταξύ των 200 εκτελεσμένων κομμουνιστών την Πρωτομαγιά του 1944.



Οι απόψεις του ιστολογίου μπορεί να μην συμπίπτουν με τα περιεχόμενα του άρθρου
Το μνημείο για τους 104 εκτελεσμένους κομμουνιστές στα Διαβατά

του Σπύρου Κουζινόπουλου

Είχε και η Βόρεια Ελλάδα το δικό της «Σκοπευτήριο Καισαριανής», τη δική της μεγάλη ομαδική εκτέλεση 104 συνολικά κομμουνιστών που στήθηκαν από τους Ναζί κατακτητές στα έξι μέτρα και εκτελέστηκαν στα έξι μέτρα, στις 6 Ιουνίου 1944 και μάλιστα με μία αστεία δικαιολογία: Την καταστροφή από το ΕΑΜ και τον ΕΛΑΣ τηλεφωνικών καλωδίων και τον εκτροχιασμό τρένου στην περιοχή της Κατερίνης!

Η εκτέλεση, έγινε στην περιοχή του Ντουντουυλάρ (Διαβατά), στο 9ο χιλιόμετρο του παλιού δημόσιου δρόμου Θεσσαλονίκης-Κιλκίς. Οι περισσότεροι από τους εκτελεσμένους,96 τον αριθμό, κρατούνταν στο στρατόπεδο συγκέντρωσης «Παύλος Μελάς» της Θεσσαλονίκης, ενώ κάποιοι από αυτούς είχαν μεταφερθεί από τις φυλακές του Γεντί Κουλέ και την κλινική Βαγιανού, όπου βρίσκονταν η ανακριτική υπηρεσία της Γκεστάπο, Η εκτέλεση από τους άνδρες του γερμανικού αποσπάσματος έγινε κατά ομάδες και στη συνέχεια τα άψυχα κουφάρια πετιούνταν σε μεγάλους λάκκους που είχαν ανοιχτεί νωρίτερα.


Το μέλος της Κ.Ε.του ΚΚΕ Κώστας Χατζήμαλος
που ήταν ένας από τους 104 εκτελεσμένους

Σημειώνεται ότι οι εκτελέσεις από τους Ναζί στη διάρκεια της κατοχής γίνονταν σε διάφορα σημεία της ευρύτερης περιοχής της Θεσσαλονίκης. Και κυρίως στο «Κόκκινο Σπίτι» (εκεί όπου σήμερα είναι το «Θέατρο Γης»), στο Σέδες, στη Μίκρα, στα Σφαγεία και στα Διαβατά όπου έγινε η μεγάλη εκτέλεση με τους 104 κομμουνιστές που στήθηκαν στο εκτελεστικό απόσπασμα στις 6 Ιουνίου 1944. Μεταξύ των οποίων ήταν και ο 36χρονος καθηγητής Κώστας Χατζήμαλης, μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ και Γραμματέας της Κομματικής Οργάνωσης Θεσσαλονίκης. Οι μελλοθάνατοι σ΄αυτή την τελευταία μεγάλη ομαδική εκτέλεση,, που κρατούνταν άλλοι στο Γεντί Κουλέ και άλλοι στο στρατόπεδο «Παύλος Μελάς» οδηγήθηκαν με έξι στρατιωτικά φορτηγά στον τόπο της εκτέλεσης, επρόκειτο δε για την μεγαλύτερη ομαδική εκτέλεση που έγινε από τους χιτλερικούς κατακτητές στη Βόρεια Ελλάδα.

Όπως προκύπτει από έναν πρώτο κατάλογο που είχε σχηματίσει λίγο μετά την απελευθέρωση η Επιτροπή Πόλης Θεσσαλονίκης του ΕΑΜ και δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Ελευθερία, συνολικά εκτελέστηκαν και θάφτηκαν σε ομαδικούς τάφους στη διάρκεια της κατοχής 749 Θεσσαλονικείς ή άλλοι που κατάγονταν από διάφορα σημεία της χώρας, από τους οποίους: 48 στα νεκροταφεία της Ευαγγελίστριας, 67 στην τούμπα του στρατοπέδου «Παύλος Μελάς», 51 στο «Κόκκινο Σπίτι», 67 στα βυρσοδεψεία (Σφαγεία), 212 στο Ντουντουλάρ (Διαβατά), 56 στον Γαλλικό (Νέα Μαγνησία), 163 στη Μίκρα, 50 στη Γουμένισσα, 10 στην Αξιούπολη, 13 σε ένα βαγόνι θανάτου μεταξύ Βαρικού Πιερίας και Λιτοχώρου και άλλοι 10 σε ένα δεύτερο βαγόνι θανάτου. Συνολικά δηλαδή 749 άτομα.

Λεωνίδας Γιασημακόπουλος


“Εκδικηθείτε μας, κάτω οι φασίστες

Συγκλονίζει ακόμη και σήμερα, ογδόντα δύο χρόνια από τότε, η υπέροχη πατριωτική στάση των 104 μελλοθάνατων, λίγο πριν οδηγηθούν στο εκτελεστικό απόσπασμα, όπως την κατέγραψε στο προσωπικό ημερολόγιο που κρατούσε κρυφά στου “Παύλου Μελά” ο συγκρατούμενός τους Λεωνίδας Γιασημακόπουλος:

“Στους συγκεντρωμένους περνούν ανά δύο τας χειροπέδας. Εν τω μεταξύ οι λοιποί, όσον βλέπουν την τόσον προφυλακτικήν μεταφοράν των, ενόησαν πλέον τι τους περιμένει και γιαυτό ξέσπασαν. Παραδίδουν τα πράγματά των σε γνωστούς. Αφήνουν σημειώματα και παραγγελίες δια τους δικούς των. Και μέσα στην μικρή αυλή το στρώνουν στο χορό τραγουδώντας: «Έχε γεια καϋμένε κόσμε… και οι Έλληνες δεν ζούνε δίχως την ελευθεριά». Όλοι νέοι, λεβεντόκορμοι, παλληκάρια με τα όλα των. Ο μικρότερος όλων, Αλέξανδρος Αθ. Βαλαβάνης, ετών 17, φωνάζει στους απομένοντες: «Έχετε θάρρος! Εκδικηθείτε μας! Κάτω οι φασίστες». Ο φοιτητής της δασολογίας Δημήτριος Μάργαρης εις τον προτείνοντα το πιστόλι του Γερμανόν δια να παύση το τραγούδι του, με περιφρόνηση του είπε: «Τι περιμένεις, τράβα. Τι σημαίνει μισή ώρα μπροστά ή πίσω. Άνανδροι, ψεύτες, δολοφόνοι. Νάστε βέβαιοι πως και η σειρά σας θα έλθη. Η Ελλάς είναι Λερναία Ύδρα και θα σας φάγη. Εμείς είμαστε 104, αλλά πίσω μας αφήνουμε εκατομμύρια και όλοι τους είναι Έλληνες εκδικητές”.

Έτσι με θάρρος και αξιοπρέπεια, με ψηλά το κεφάλι, βάδισαν προς τον τόπο μαρτυρίου οι 104 κρατούμενοι κομμουνιστές και αριστεροί πατριώτες. Με συναίσθηση ότι η θυσία τους γίνεται για την Ελευθερία και την τιμή της χώρας, για την τιμή της Ελλάδας, κάνοντας τους συγγενείς τους να μιλούν ακόμη και σήμερα για την ανδριοσύνη που έδειξαν. Και όπως λέει η εγγονή του Κώστα Πλωμαρίτη, η Καίτη Πλωμαρίτου-Αραμπατζή:

“Είμαστε περήφανοι για τον παππού μας! Ήταν ένας ευγενικός, καλλιεργημένος, δοτικός, μεγαλόψυχος άνθρωπος που αγωνίστηκε ενάντια στους κατακτητές και το πλήρωσε με την ζωή του. Θα τον θυμόμαστε με αγάπη και σεβασμό”!


Η τελευταία επιστολή

Λϊγο πριν την εκτέλεση ο Πλωμαρίτης θα στείλει στους δικούς του επιστολή στην οποία έγραφε:

Εν στρατοπέδω Παύλου Μελά Θεσσαλονίκης

Δευτέρα 5-6-1944

Αγαπημένο μου παιδί Γιάννη,

Τώρα που παύω να σε κηδεμονεύω, σαν φυσικός πατέρας, και του λοιπού θα σε κηδεμονεύει η καλή σου μαμά, έχω να σου προτείνω τα κάτωθι, που θα είναι τρόπον τινά και η διαθήκη μου.

Το αύριο θα είναι αξημέρωτο για μένα.

Ότι βλέπεις από μακριά να λάμπει σαν χρυσός, πλησίασέ το, ψηλάφισέ το, μήπως είναι στιλβωμένος μπρούτζος ή χαλκός.

Ελπίζω στην αιώνια νύχτα μου, οι μορφές σας να φωσφορίζουν στα μάτια της ψυχής μου...

Γιάννη, έχω εμπιστοσύνη σε σένα. Θα τα πας πολύ καλά. Θέλω όμως αυτά που θα δημιουργείς να τα μοιράζεσαι με τα αδέλφια σου. Θέλω να αγαπάς πραγματικά σαν πατέρας και αδελφός τα αδέλφια σου Διαμαντή και Γιώργο και να φροντίζεις να μην τα πειράζει κανείς, να μην τα κάνει κανείς να κλαίνε και να μην φεύγεις ποτέ από κοντά τους.

Κάθε ημέρα να μελετάς και να γράφεις ένα οιονδήποτε κείμενο. Και όπως δεν είναι δυνατόν να ζήσεις δίχως τροφή, έτσι να φροντίζεις καθημερινώς να μελετάς και να γράφεις ανελλιπώς και αν ακόμη έχεις πολύ δουλειά την ώρα της αναπαύσεώς σου, κάτι να έχεις προς μελέτη, είτε βιβλίο, είτε εφημερίδα.

Θέλω να διατηρήσεις τη διακεκριμένη θέση και εκτίμηση την οποία δημιούργησα στη μικρή κοινωνία του χωριού και με τους τρόπους σου, τη συμπεριφορά σου, να εξαναγκάζεις τον καθένα να σε εκτιμά και να λέει ότι είσαι παιδί του Κώστα Πλωμαρίτη.

Να είσαι τολμηρός μεν αλλά να μην ενθουσιάζεσαι γρήγορα, να σε διακρίνει ψυχραιμία σε κάθε περίπτωση χωρίς να απογοητεύεσαι αμέσως.

Όλα τα ανωτέρω έχω την πεποίθηση ότι θα τα φυλάξεις βαθιά χαραγμένα στην ψυχή σου.

Σας φιλώ

ο πατέρας σας

Κώστας Πλωμαρίτης

Από τους εκτελεσμένους, η συντριπτική πλειοψηφία κατάγονταν από τα χωριά και τις πόλεις της Μακεδονίας (νομοί Θεσσαλονίκης, Ημαθίας, Πιερίας, Σερρών κ.α., ενώ ανάμεσά στους 104 πατριώτες που βρήκαν το θάνατο την αποφράδα εκείνη ημέρα, εξαιτίας της τυφλής εκδικητικής μανίας του φασιστικού θηρίου, ήταν, χωρίς να γνωρίζουν οι κατακτητές την πραγματική του ταυτότητα, ο 36χρονος καθηγητής Κώστας Χατζήμαλης, μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ.


Μία μαρτυρία στη «Λαϊκή Φωνή»

Ένα ακριβώς χρόνο μετά την εκτέλεση των 101 ηρώων, στις 6 Ιουνίου 1945, η ημερήσια εφημερίδα Λαϊκή Φωνή, που εκδίδονταν τότε στη Θεσσαλονίκη και ήταν όργανο του Μακεδονικού Γραφείου του ΚΚΕ, δημοσίευε τη μαρτυρία ενός πρώην κρατούμενου του «Παύλου Μελά» που έζησε όλη τη φρίκη της μεταφοράς για εκτέλεση των μελλοθάνατων. Όπως περιέγραφε:

… Ένα ουρλιαχτό σφύριγμα του φύλακα, μας φέρνει όλους στα παράθυρα του θαλάμου. Ο φύλακας με σκυμένο το κεφάλι και με ένα χαρτί στο χέρι μπαίνει στο κτίριο των υποδίκων και ανεβαίνει τις σκάλες. Φεύγει και η τελευταία μας ελπίδα. Κανείς δεν τολμά να κοιτάξει τον άλλο, γιατί τα μάτια θα πουν ότι δεν τολμο΄νυ να αρθρώσουν τα χείλη.

Ένα κλειστό αυτοκίνητο, η κλούβα, σταματά στα γραφεία και ξερνά τους λυσσασμένους πεταλάδες. Ο αρχιφύλακας με επίσημο πανηγυρικό ύφος, λυγίζει σε κάθε προσταγή τους. Ακούγεται θόρυβος στις σκάλες. ΟΙ μελλοθάνατοι κατεβαίνουν κατά δεκάδες. Όλοι χαμογελαστοί, αποφασισμένοι να αντικρύσουν παλικαρίσια τους άνανδρους χιτλερικούς φονιάδες. Πετούν τα τρόφιμά τους, κονσέρβες του Ερυθρού Σταυρού, στους φύλακες που σαν πειναλέοι σκύλοι τ’ αρπάζουν λαίμαργα.

Ξεσπούν σε αντιφασιστικά τραγούδια. Ζητωκραυγάζουν. Ζήτω η Ελλάδα. Ζήτω η λευτεριά. Ζήτω οι αντάρτες. Ζήτω το ΕΑΜ.

Εμείς μαρμαρωμένοι, μεσ’ από τα σίδερά μας, κλαίμε, χωρίς να αρθρώνουμε λέξη. Ο αξέχαστος φοιτητής Τάκης Μάργαρης μας καθησυχάζει: «Μην κλαίτε, ο αγώνας θέλει θυσίες. Εσείς θα ζήσετε. Εκδικηθείτε μας». Ο Βασίλης Χαλκιόπουλος σέρνει το χορό του Ζαλόγγου μπρος στους έκθαμβους, αφηνιασμένους πεταλάδες.

Ακολουθούν σκηνές ασύλληπτες, άφθαστου μεγαλείου! Ξαναζεί το Ζάλογγο! Ξαναζεί το Μεσολόγγι! Ο χάρος σταματά… υποχωρεί σκιαγμένος… και μόνο ο φασισμός γελά σαρκαστικά….

101 ήρωες, νέοι, παλληκάρια, φοιτητές, διανοούμενοι, εργάτες, αγρότες, μέλη του ΕΑΜ και του ΚΚΕ, αντιπρόσωποι απ’ όλη την Ελλάδα έπεσαν σαν σήμερα, 6 Ιούνη 1944, θύματα του γερμανικού φασισμού και των ντόπιων εθνοπροδοτών… Άφησαν άκλαυστα την τελευταία τους πνοή που γέννησε τη ζήδωρη αύρα της λευτεριάς μας…». 4


Τα ονόματα των εκτελεσμένων ηρώων

Τα ονόματα των εκτελεσμένων στις 6 Ιουνίου 1944 από τους Ναζί εγκληματίες στα Διαβατά Θεσσαλονίκης είναι:

1. Αδάμ Σωτήριος του Χρήστου, ετών 29, γεωπόνος από το Κιλκίς

2. Αθανασίου Δημήτριος, ετών 37, κτηματίας

3. Αλατζάς Γεώργιος, ετών 22, αγρότης

4. Αλιφαντάκης Σπύρος του Ευτύχιου, ετών 35, κάτοικος Νιγρίτας

5. Αποστολίδης Μιχαήλ, ετών 26, οικοδόμος, κάτοικος Θεσσαλονίκης

6. Αριφαντίμ Μουσταφά, εργάτης

7. Αρναουτέλης Θεόδωρος, ετών 19, μηχανικός, κάτοικος Νέας Μαγνησίας Θεσσαλονίκης

8. Ασημακόπουλος Αργύριος, ετών 19, καροποιός, κάτοικος Κατερίνης

9. Αυγίδης Νεοκλής, ετών 31, κάτοικος Βέροιας

10. Βαζιτάρης Δημήτριος, από τα Αμπελάκια Λάρισας

11. Βαλαβάνης Αλέξανδρος, ετών 17, εργάτης, κάτοικος Κατερίνης

12. Βαρακαντάκης Γεώργιος, ετών 25, γεννήθηκε στην Κρήτη, κάτοικος Μακροχωρίου Ημαθίας

13. Βαστέγης Αναστάσιος, ετών 47, στρατιωτικός, κάτοικος Λιβαδοχωρίου Τρικάλων

14. Βουτσάς Παναγιώτης, ετών 48, αγρότης, πρόσφυγας από Μ.Ασία, κάτοικος Καλοχωρίου Θεσσαλονίκης

15. Γαλανίκης Πέτρος, ετών 46, κάτοικος Έδεσσας

16. Γερακλιώτης Αθανάσιος, ετών 35, κάτοικος Καλοχωρίου Θεσσαλονίκης

17. Γερακούδης Εμμανουήλ, πρόσφυγας από την Ανατ.Ρωμυλία, κάτοικος Καλοχωρίου

18. Γεωργιάδης Νικόλαος, ετών 51, αγρότης, γεννήθηκε στη Μ.Ασία

19. Γεωργίου Σταύρος, ετών 26, έμπορος, κάτοικος Θεσσαλονίκης

20. Γιαννικάκης Λεωνίδας, ετών 33, από τη Σάμο, δάσκαλος

21. Γκάτσος Ιωάννης, ετών 56, κτηματίας, από τη Γουμένισσα Κιλκίς

22. Γκιουζέλογλου Γεώργιος, ετών 31, από τη Φιλυριά Κιλκίς

23. Γουτσούτης Δημήτριος, ετών 25, ιδιωτικός υπάλληλος. Γεννήθηκε στη Μ.Ασία, κάτοικος Αγγελοχωρίου

24. Δάμπασης Δημήτριος του Βασιλείου, ετών 21, γεννήθηκε στη Λαμία, κάτοικος Κατερίνης. Φοιτητής της Νομικής.

25. Δεληπάσκος Αναστάσιος, ετών 67, από τα Αμπελάκια Λάρισας.

26. Ελευθεριάδης Αριστείδης, ετών 29, Γεωπόνος, κάτοικος Γερακαρούς Θεσσαλονίκης

27. Εσερίδης Ιωάννης, ετών 41, από τη Γουμένισσα Κιλκίς

28. Ζάκσης Δαμιανός, ετών 32, οικοδόμος, κάτοικος Αθηνών

29. Ζαρκάδας Γεώργιος, ετών 31, κάτοικος Βέροιας

30. Ζάφος Δημήτριος του Νικολάου, ετών 31, αγρότης, γεννήθηκε στην Ξάνθη, κάτοικος Αλεξάνδρειας Ημαθίας

31. Ηλιάδης Ηλίας, ετών 32, επιπλοποιός, κάτοικος Ριζού Πέλλας

32. Θεοδωρίδης Απόστολος, ετών 35, αγρότης, γεννήθηκε στο Σουφλί, κάτοικος Αλεξάνδρειας Ημαθίας

33. Θεοδωρόπουλος Δημήτριος, ετών 23, εργάτης, κάτοικος Μεθώνης Πιερίας

34. Καλαϊτζής Χρήστος, ετών 47, αγρότης, κάτοικος Καλοχωρίου Θεσσαλονίκης

35. Καλλίτσης Χρήστος, ετών 47, αγρότης, κάτοικος Καλοχωρίου Θεσσαλονίκης

36. Καλύβας Αντώνιος, ετών 25, αγρότης, από το Κϊτρος Πιερίας

37. Καλύβας Θωμάς, ετών 31, αγρότης, από το Κϊτρος Πιερίας

38. Καλυβιώτης Ιωάννης του Κωνσταντίνου, ετών 20, Ράπτης, κάτοικος Θεσσαλονίκης

39. Καμινάκης Ιωάννης του Στέφανου, αγρότης, κάτοικος Μονόσπιτων Ημαθίας

40. Κανάκης Θεόδωρος, ετών 56, αγρότης από τα Αμπελάκια Λάρισας.

41. Καρίκης Βασίλειος, ετών 24, από τα Καβάσιλα Θεσσαλονίκης

42. Καριπίδης Πέτρος, ετών 47, κάτοικος Κατερίνης

43. Καρολίδης Περικλής, ετών 40, από το Λιανοβέργι Ημαθίας

44. Καρούλιας (Χρήστου) Στέφανος του Λοίζου, ετών 43, κτηματίας από το Σιδηρόκαστρο Σερρών

45. Καρπούζας Παναγιώτης, ετών 31, από τη Νιγρίτα Σερρών

46. Κεραμίδης Κωνσταντίνος, ετών 43, αγρότης, από το Κίτρος Πιερίας

47. Κεχαγίδης Στέφανος, ετών 46, αγρότης από την Κατερίνη

48. Κουτσιάης Αντώνιος, ετών 46, έμπορος, γεννήθηκε στην Ελασσώνα, κάτοικος Κατερίνης

49. Κούρουγλου Χρήστος, ετών 31, αγρότης, κάτοικος Καλοχωρίου Θεσσαλονίκης

50. Κουτράκης Νικόλαος, ετών 27, κλειθροποιός, γεννήθηκε στη Δράμα, κάτοικος Θεσσαλονίκης

51. Κρίκης Ιωάννης, ετών 32, εργάτης, από τον Πολύγυρο Χαλκιδικής

52. Κυριακόπουλος Δημήτριος, ετών 30, μυλωνάς, κάτοικος Μέσης Ημαθίας

53. Κυρούδης Παναγιώτης, ετών 29, αγρότης από το Μεγάλο Μοναστήρι Τρικάλων

54. Κουτσουνίδης Αντώνιος, ετών 47, υποδηματοποιός, από την Άσσηρο Θεσσαλονίκης

55. Λοτίδης Στυλιανός ετών 22, εργάτης, κάτοικος Μακροχωρίου Ημαθίας

56. Λουκάς Δημήτριος, ετών 25, κρεοπώλης, από τη Νιγρίτα Σερρών

57. Μαζαράκης ή Καραγιάννης Δήμος, ετών 23, γαλακτέμπορος από τη Βέροια

58. Μαϊμούτσης Δημήτριος, ετών 24, αγρότης από τη Βέροια

59. Μακρογιαννάκης Γεώργιος του Εμμανουήλ, ετών 31, εργάτης, από τον Πειραιά.

60. Μαντίκας Ιωάννης, ετών 19, αγρότης

61. Μάργαρης Δημήτριος του Βασιλείου, ετών 22, φοιτητής Δασολογίας, από τον Πολύγυρο Χαλκιδικής

62. Μάρκου Δημήτριος, ετών 27, από τα Αμπελάκια Λάρισας

63. Μαυρομιχάλης Μιχαήλ, ετών 25, αρτοποιός, κάτοικος Θεσσαλονίκης

64. Μεσημέρης Περικλής, ετών 36, στρατιωτικός, γεννήθηκε στην Κέρκυρα, κάτοικος Βέροιας

65. Μόλιος Χρήστος, ετών 21, αγρότης από το Χουμνικό Σερρών

66. Μόσκος Χρήστος, ετών 22, έμπορος, γεννήθηκε στις Σέρρες, κάτοικος Νιγρίτας Σερρών

67. Μουταφτσής Αργύριος του Αντωνίου, ετών 28, κουρέας, από τον Πολύγυρο Χαλκιδικής

68. Μπεχλιβανίδης Νικόλαος, ετών 18, αγρότης, από την Ακρινή Κοζάνης

69. Μπόης Λάμπρος, ετών 32, υποδηματοποιός, από την Εσώβαλτα Πέλλας

70. Μπάρτσας ή Μπορτσές Δημήτριος, ετών 33, πτυχιούχος Νομικής, υπάλληλος ΑΤΕ Βέροιας

71. Ναταρίδης Νικόλαος, ετών 53, αγρότης, κάτοικος Καλοχωρίου Θεσσαλονίκης

72. Σενέκης Αργύριος, ετών 33, αμπελουργός από τη Γουμένισσα Κιλκίς

73. Ουσταμπασίδης Ανδρέας, ετών 56, αγρότης, γεννήθηκε στη Μ.Ασία

74. Παλέστης Μιλτιάδης, ετών 18, εργάτης, από το Μακρυχώρι Ημαθίας

75. Παπαγεωργίου Απόστολος του Βασιλείου, ετών 36, ζαχαροπλάστης από την Παναγίτσα Τρικάλων

76. Παπαδόπουλος Αντώνιος

77. Παπάζογλου Δημήτριος , ετών 27, εργάτης από τη Βέροια

78. Παράσχος Αντώνιος, ετών 46, εργάτης από την Κατερίνη

79. Πεταλωτής Νικόλαος, ετών 30, μυλωνάς, γεννήθηκε στη Μικρά Ασία

80. Πετρόπουλος Ηλίας, ετών 33, αγρότης από το Εθνικό της Φλώρινας

81. Πλωμαρίτης Κωνσταντίνος, ετών 54, αγρότης από το Μακροχώρι Ημαθίας

82. Πολύχρονος Γεώργιος, ετών 26, μηχανικός από τη Λαμία

83. Ρουκαλης Νικόλαος, ετών 32, αγρότης από τη Νάουσα.

84. Σαλαμανής Γεώργιος, αγρότης από τους Πρόμαχους Πέλλας

85. Σαπόρας Κωνσταντίνος, υποδηματοποιός από την Κατερίνη

86. Σιώπης Διονύσιος, ετών 40, αγρότης από τη Νιγρίτα Σερρών

87. Σκενδέρης Αθανάσιος, ετών 42, αγρότης από τη Βέροια

88. Σούρτας Θωμάς του Βασιλείου, ετών 34, από τη Μέση Ημαθίας

89. Σταματόπουλος Μιλτιάδης, αγρότης από το Καλοχώρι Θεσσαλονίκης

90. Στόϊκος Αθανάσιος, ετών 39, αγρότης από το Καλοχώρι Θεσσαλονίκης

91. Τιτάκης Ευθύμιος, ετών 4, αγρότης από την Αλεξάνδρεια Ημαθίας

92. Τομίδης Χριστόδουλος του Χρήστου, ετών 22, αγρότης από το Άσπρο Πέλλας, κατοικούσε στον Άγιο Ιωάννη Πιερίας.

93. Τσακίρης Κωνσταντίνος, ετών 21, αγρότης από τη Νέα Μαγνησία Θεσσαλονίκης

94. Τσαπτσής Χαράλαμπος, ετών 32, εργάτης, γεννήθηκε στην Κύπρο, κατοικούσε στο Νεοχώρι Χαλκιδικής

95. Τσεκούρας Μενέλαος, ετών 24, αγρότης από τη Νιγρίτα Σερρών

96. Τσιάτσος Γεώργιος, ετών 34, έμπορος από την Άσσηρο Θεσσαλονίκης

97. Φλωράς Δημήτριος, ετών 27, φοιτητής από την Αμφίκλεια Φθιώτιδας

98. Χαλκιόπουλος Βασίλειος, ετών 30, έμπορος από την Αταλάντη Φθιώτιδας

99. Χατζηκοντίδης Κωνσταντίνος, ετών 28, αγρότης από το Καλοχώρι Θεσσαλονίκης

100.Χατζήμαλης Κωνσταντίνος, ετών 36, καθηγητής από τη Μυτιλήνη

101.Χολίδης Σάββας, ετών 38, κτηματίας από τη Γερακαρού Χαλκιδικής

102. Χριστιάδης Μιχαήλ, ετών 35, βοσκός από την Πολυκάρπη Καστοριάς

103. Χριστοδούλου Χρήστος, ετών 24, διερμηνέας.

104. Χρυσομάλλης Βασίλειος, ετών 25, φοιτητής Δασολογίας από τον Κολινδρό Πιερίας




Οι απόψεις του ιστολογίου μπορεί να μην συμπίπτουν με τα περιεχόμενα του άρθρου


Πολιτικοί κρατούμενοι στο προαύλιο των Νέων Φυλακών Θεσσαλονίκης

του Σπύρου Κουζινόπουλου

Ένας από τους τόπους κράτησης πολιτικών αλλά και ποινικών κρατουμένων στη Θεσσαλονίκη από τα χρόνια του μεσοπολέμου και αργότερα, μετά την απελευθέρωση από τη Γερμανική Κατοχή, ήταν οι “Νέες Φυλακές” Θεσσαλονίκης που λειτουργούσαν στην οδό Κασσάνδρου συμπληρωματικά με τις φυλακές Επταπυργίου.

Οι Νέες Φυλακές, είχαν χαρακτηρισθεί “Επανορθωτικές”, καθώς εκεί κρατούνταν όσοι είχαν καταδικαστεί από τα δικαστήρια σε φυλάκιση μέχρι τρία χρόνια, ενώ οι βαρυποινίτες οδηγούνταν στο Γεντί-Κουλέ που θεωρούνταν ως “εγκληματικές” φυλακές. Σημειωτέον ότι στη μετακατοχική περίοδο, κατά την οποία ήταν πολλές χιλιάδες οι συλλήψεις αγωνιστών της Εθνικής Αντίστασης, χρησιμοποιούνταν ως φυλακή και το στρατόπεδο “Παύλος Μελάς”.
Μετά την υπογραφή της επαίσχυντης συμφωνίας της Βάρκιζας, της λευκής τρομοκρατίας και του πογκρόμ που ξεκίνησε κατά των αγωνιστών του εαμικού κινήματος της Εθνικής Αντίστασης, με συνέπεια να εκδοθούν μέσα σε λίγο διάστημα περίπου 80.000 εντάλματα σλυλληψης και να φυλακιστούν πάνω από 15.000 μέλη και κατώτερα στελέχη του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ σε όλη τη χώρα, στη Θεσσαλονίκη λειτούργησαν τρεις φυλακές για τον εγκλεισμό των διωκόμενων αριστερών: Το Επταπύργιο, το Παύλου Μελά και οι Νέες Φυλακές.

Στο σπάνιο σήμερα βιβλίο Στα νησιά της Ελλάδας (έκδοση της "Εθνικής Αλληλεγγύης"), αναφέρεται ότι στη διάρκεια του Εμφυλίου Πολέμου λειτουργούσαν στη Θεσσαλονίκη το Δεκέμβριο του 1946 πέντε φυλακές, όπου οι κρατούμενοι αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης ανέρχονταν ως εξής: Επταπύργιο (Γεντί Κουλέ) 270 κρατούμενοι, “Άγιος Δημήτριος 244” (;), Νέες Φυλακές 164, Παλιές Φυλακές (;) 350 και Παύλου Μελά 160 πολιτικοί κρατούμενοι
Οι αντιστασιακοί μόλις συλλαμβάνονταν, οδηγούνταν αρχικά στο τμήμα Μεταγωγών Θεσσαλονίκης, που βρισκόταν τότε στην οδό Φιλίππου, όπου έβλεπαν και τα παράθυρα των θαλάμων. Στους θαλάμους οι κρατούμενοι είχαν δώσει τα ονόματα “Μπρούκλιν”, “Πρεσβεία” και “Προξενείο”. Στη συνέχεια, μετά από ολιγοήμερη συνήθως κράτηση εκεί, που όμως σε ορισμένες περιπτώσεις ανέρχονταν σε αρκετές εβδομάδες, ανάλογα με την πληρώτητα που υπήρχε στα άλλα σωφρονιστικά καταστήματα, οδηγούνταν, ανάλογα με την περίπτωση όπως είπαμε, στο Γεντί-Κουλέ ή στις Νέες Φυλακές, που βρίσκονταν στην οδό Κασσάνδρου, εκεί που εδώ και αρκετά χρόνια, μετά την κατεδάφισή τους ανεγέρθηκε σχολικό συγκρότημα που στεγάζει το 23ο Λύκειο και τα 26ο και 32ο Γυμνάσια.

Μάρκος Βαφειάδης
Η μαρτυρία του Μάρκου Βαφειάδη

Ο Μάρκος Βαφειάδης, που για οκτώ μήνες είχε φυλακιστεί στις Νέες Φυλακές, από την 1η Αυγούστου 1929 μέχρι την παραμονή της Πρωτομαγιάς του 1930, επειδή μετείχε σε μία αντιπολεμική διαδήλωση που είχε χαρακτηριστεί ως “παράνομη” από τις αρχές, μας άφησε μια αρκετά κατατοπιστική περιγραφή των χώρων της φυλακής εκείνης της περιόδου:
“Το κτίριο της φυλακής είχε δύο πατώματα λαο χτισμένο σε σχήμα Π και με 9 θαλάμους, συνεργεία, κουρείο, καφενεία. Το Π “φράζονταν” με χαμηλό τοίχωμα και με σιδερένια κάγκελα για επισκεπτήριο. Έτσι σχηματίζονταν κλειστό προαύλιο με 100-120 μέτρα μάκρος και 55-60 μέτρα πλάτος και αυτό με παρεκκλήσι στη μέση. Στο πάνω πάτωωμα είχαν όλους τους καταχραστές, λαθρεμπόρους, τους υπολογίσιμους νταήδες και νταβατζήδες στα μπορντέλα κλπ. Εμάς μας είχαν στο κάτω πάτωμα με τους άλλους κοινούς καταδίκους, αυτούς του;ς πορτοφολάδες, ζωοκλέφτες κλπ, που πολλοί απ' αυτούς ήταν μικροποινίτες, κάθονταν 3-6 μήνες, έβγαιναν και πάλι έρχονταν, πολλοί τους σχεδόν αμέσως.. Αυτοί ήτανε και οι πιό “κοντινοί” σ' εμάς, έκαμναν παρέα, αν εσύ ήθελες βέβαια, λέγανε ότι κι αυτοί είναι συντροφάκια και βοηθάνε. “Τι διάολο, εγώ κλέβω αυτόν που έχει, τον καπιταλιστή που κλέβει τον εργάτη και τον στερώ από τα πλούτη του” κλπ. Πάντως ήτανε τέτοιοι, μερακλήδες άνθρωποι με τις θεωρίες τους κι αυτοί και όχι λίγοι και με χαρακτήρα”. 1
Σύμφωνα με τη μαρτυρία του Μάρκου Βαφειάδη, ο συνολικός αριθμός των κρατουμένων που υπήρχαν εκείνη την περίοδο στις Νέες Φυλακές Θεσσαλονίκης, ανέρχονταν στα 350-400 άτομα. Οι πολιτικοί κρατούμενοι από τη Θεσσαλονίκη ήταν 50. Όμως “στο διάστημα που ήμουνα στη φυλακή, εμείς φτάσαμε τους 120 κρατούμενους κομμουνιστές, διότι ύστερα από λίγο, από το Κιλκίς, από γεγονότα εκεί πέρα, φέρανε καμμιά 70 συντρόφους μέλη του κόμματος και της νεολαίας, οι περισσότεροι Καυκάσιοι που είχαν έρθει στην Ελλάδα το 1924 μετά την επανάσταση του Οχτώβρη και μ' αυτούς, κυρίως, το Κιλκίς έγινε κόκκινο”. 2


Ο περιβόητος διευθυντής Καπετανάκης


Διευθυντής στις Νέες Φυλακές εκείνη την περίοδο, ήταν ένας Κρητικός στη καταγωγή, ο Καπετανάκης. Σύμφωνα με την περιγραφή του Βαφειάδη, “ήταν άγριος και τρομοκράτης και γιαυτό και άξιος και με μεγάλη επιρροή στις αρμόδιες κρατικές υπηρεσίες, υπουργεία κλπ. Ανάμεσα στις μεθόδους του, ήταν όχι μόνο το μπουντρούμι, η πείνα, αλλά και ξυλοδαρμοί των καταδίκων, μέχρι αίματος, και από φυλακή σε φυλακή τα διηγούνταν οι κατάδικοι με δέος”. 3 Πάντα κατά τον ίδιο, ο Καπετανάκης έκλεβε τρόφιμα που προορίζονταν για τους κρατούμενους με συνέπεια το συσσίτιο να είναι νερόβραστο, ενώ παράλληλα έκανε εμπόριο ναρκωτικών, απαιτούσε χρήματα από κρατούμενους που τους τοποθετούσε στα συνεργεία και εκβιάζοντάς τους, είχε δημιουργήσει ένα ευρύ δίκτυο πληροφοριοδοτών. Μάλιστα, εκτός των άλλων “κατορθωμάτων” του, “βίαζε γυναίκες με απειλές για τους δικούς τους, δεν τις άφηνε να δούνε τους άντρες τους και τις φοβέριζε ότι θα τους εξορίσει σε άλλες φυλακές του κράτους κλπ. Άλλες υποχωρούσαν, άλλες αντιστέκονταν και τα έλεγαν στους δικούς τους”. 4
Αυτόν τον Καπετανάκη, θα τον ξανασυναντήσει ο Μάρκος Βαφειάδης μετά από τρία χρόνια στις εγκληματικές φυλακές του Γεντί-Κουλέ, το Φεβρουάριο του 1933, όπου θα οδηγηθεί μετά την καταδίκη του σε φυλάκιση ενάμιση χρόνου για συνδικαλιστική δραστηριότητα στην Καπνεργατική Ομοσπονδία Ελλάδος. Μόνο που εκεί ο πανίσχυρος άλλοτε διευθυντής των Νέων Φυλακών δεν ήταν για να “σωφρονίσει” τους κρατούμενους, αλλά εξέτιε ποινή φυλάκισης πέντε ετών για οικονομικά σκάνδαλα κατά την περίοδο της διοίκησής του. 5

Περιγραφή της φυλακής

Το στέλεχος της Εθνικής Αντίστασης Κώστας Τσανικλίδης από το Κιλκίς, ύστερα από τη σύλληψή του με χαλκευμένες κατηγορίες στις 27 Μαίου 1945 και την δεκαπενθήμερη κράτησή του στο Τμήμα Μεταγωγών Χωροφυλακής, οδηγήθηκε υπόδικος στις Νέες Φυλακές. Η περιγραφή που μας άφησε γιαυτό το σωφρονιστικό κατάστημα, είναι αρκετά κατατοπιστική:
Η φυλακή ήταν δίπατη και είχε σχήμα Π. Στο πάνω πάτωμα, δεξιά όπως μπαίνεις στο προαύλιιο, ήταν οι πολιτικοί κρατούμενοι και αρτιστερά οι δοσίλογοι, οι ταγματασφαλίτες. Ήταν αυτοί που είχε πιάσει ο ΕΛΑΣ και τους παρέδωσε στην κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας. Η φυλακή είχε και γυναικείο τμήμα. Αυτό ήταν στη συνέχεια του κτιρίου της διεύθυνσης. Αοπό το πρώτοπάτωμα έβλεπες απέναντι τις πολυκατοικίες και έτσι σου έδινε την εντύπωση ότι είσαι ανάμεσα σε κόσμο, γιατί στα μπαλκόνια έβλεπες να κάθονται και να κινούνται άνθρωποι.
Μπροστά από τους θαλάμους υπήρχε ένας διάδρομος, αρκετά φαρδύς, σαν ένα είδος μπαλκονιού, με τη διαφορά ότι στη θέση που το μπαλκόνι είχε τα κάγκελα, εδώ υπήρχε ένα ντουβαράκι ύψους 80 εκατοστών περίποιυ, και πάνω σ' αυτό το ντουυβαράκι χοντρά σίδερα σε απόσταση τέτοια που να μη χωράει ανθρώπινο κεφάλι, όσο μικρό κι αν ήταν, και τα σίδερα αυτά κατέληγαν στην οροφή. Ήταν σίδερα ασφαλείας για να μην μπορεί κανείς να κατέβει στην αυλή όταν η φυλακή ήταν κλειστή. Η πόρτα που έμπαζε στο διάδρομο από τη σκάλα ήταν χοντρή δρύϊνη, άνοιγε προς τα έξω όπως και όλες οι πόρτες των θαλάμων και κελιών και έκλεινε με μια μεγάλη σιδερένια αμπάρα. Όταν ήταν κλειστή η φυλακή, έκλεινε μόνο αυτή η πόρτα και οι πόρτες θαλάμων και κελιών έμεναν ανοιχτές. Εμείς οι νέοι που είχαμε έρθει από το Μεταγωγών, μείναμε στο δεύτερο θάλαμο. Στον πρώτο έμεναν οι παλιοί. Κρεβάτια δεν υπήρχαν, κοιμόμασταν στρωματσάδα. 6

Η δήλωση του Εισαγγελέα Κατωπόδη

Με την αύξηση της τρομοκρατίας και των συλλήψεων, πληθαίνουν και οι μεταφορές στις Νέες Φυλακές Θεσσαλονίκης, στις οποίες είναι έγκλειστοι πριν τα τέλη του 1945 πάνω από 500 κρατούμενοι, διπλάσιοι και τριπλάσιοι από την χωρητικότητά τους. Σχετικά με τις εκεί συνθήκες κράτησης,ήταν χαρακτηριστική η δήλωση του επιθεωρητή φυλακών Κατωπόδη, ο οποίος μετά την επίσκεψή του στις φυλακές και τις διαμαρτυρίες των κρατουμένων, είπε: “Έχω δηλώσει στις εφημερίδες ότι τα εγκλήματα για τα οποία κατηγορούνται οι κρατούμενοι σήμερα στις ελληνικές φυλακές, ωχριούν μπροστά στο έγκλημα το οποίον διαπράττει η Πολιτεία, κρατώντας τους κάτω από τις συνθήκες που τους κρατά”. 7
Οι πολιτικοί κρατούμενοι, αποφασίζουν να οργανώσουν τον εγκλεισμό τους στις Νέες Φυλακές, αξιοποιώντας τον χρόνο παραμονής κατά τον πιό καλό και χρήσιμο τρόπο. Εξηγεί ο Τσανικλίδης:
Ο πρώτος είναι ότι, όταν μένεις άεργος και δεν ασχολείσαι με τίθποτα, σκουριάζεις, γίνεσαι ευερέθιστος, μίζερος, κακός και δημιουργείς προβλήματα με τους συγκρατουμένους σου, αυτό που επεδίωκαν και εκείνοι που μας έκλεισαν μέσα. Και δεύτερον, έπρεπε να ανεβάσουμε το μορφωτικό και πνευματικό μας επίπεδο για να μπορέσουμε, όταν θα βγαίναμε έξω, να ανταποκριθούμε με όσο ήταν δυνατό μεγαλύτερη επιτυχία στις υποχρεώσεις μας γενικά.
Έτσι οργανώσαμε ένα κύκλο μαθημάτων για τους αναλφάβητους, έναν κύκλο μαθημάτων για τη στοιχειώδη μόρφωση (μαθήματα του δημοτικού) και ένα ανώτερο κύκλο μαθημάτων, γυμνασίου, πολιτικής οικονομίας και στοιχειώδους φιλοσοφίας και τέλος ένα κύκλο μαθημάτων για την ιστορία του συνδικαλισμού, ελληνικού και διεθνούς. 8


Μία επίσκεψη του Ν. Ζαχαριάδη στις Νέες Φυλακές


Στις 22 Αυγούστου 1945 ο Γενικός Γραμματέας του ΚΚΕ, Νίκος Ζαχαριάδης που εκείνες τις ημέρες βρισκόταν στη Θεσσαλονίκη, επισκέφθηκε τις Φυλακές της πόλης, όπου κρατούνταν κατά εκατοντάδες μέλη και στελέχη του ΕΑΜ και του ΚΚΕ. 9 Το ενδιαφέρον των έγκλειστων εκεί πολιτικών κρατουμένων ήταν μεγάλο, δεδομένου ότι στην Κατοχή το ΚΚΕ είχε καλλιεργήσει την προσωπολατρία για τον Ζαχαριάδη, με τραγούδια που αναφέρονταν σ' αυτόν, με ομιλίες, με χίλιους δυο άλλους τρόπους. Και όχι άδικα, λόγω των δεινών που είχε υποστεί ο αρχηγός του ΚΚΕ από τη δικτατορία Μεταξά που τον είχε φυλακίσει στο κάτεργο της Ακροναυπλίας και στη συνέχεια από τους χιτλερικούς που τον είχαν έγκλειστο στο Νταχάου, από όπου είχε επιστρέψει στην Ελλάδα στις 29 Μαίου 1945, με τη συντριβή του Ναζισμού. 10
Όπως αφηγήθηκε ο κρατούμενος εκείνη την εποχή στις Νέες Φυλακές, Κώστας Τσανικλίδης:
Ο Ζαχαριάδης ήρθε στη φυλακή όταν έκλεισε για το μεσημέρι. Ήρθε μαζί με μέλη της Κεντρικής Επιτροπής την ώρα που τρώγαμε. Όταν ο φύλακας είπε να πάει ένας αντιπρόσωπος στο γραφείο του διευθυντή για να χαιρετίσει τον αρχηγό, όλοι παρατήσαμε το φαγητό και τρέξαμε στα κάγκελα του διαδρόμου, νομίζοντας ότι θα τους δούμε. Αυτοί όμως είχαν πιά μπει μέσα στο γραφείο. Ένας νεαρός επονίτης από την Κατερίνη, που δεν συγκρατώ το όνομά του και είχε οριστεί να τον προσφωνήσει, πήγε από μέρους της ομάδας. [...] Περίπου δέκα λεπτά από τότε που έφυγε ο επονίτης, βλέπουμε όλη την αντιπροσωπεία με επικεφαλής το Ζαχαριάδη να κατευθύνεται προς την έξοδο, χαιρετώντας μας με το χέρι. Εμείς φωνάξαμε: Ζήτω ο Ζαχαριάδης, ζήτω το ΚΚΕ, ζήτω το ΕΑΜ. Και η αντιπροσωπεία χαιρετώντας μας βγήκε από τη φυλακή. Γυρίσαμε και μπήκαμε όλοι στον πρώτο θάλαμο, περιμένοντας τον Επονίτη να γυρίσει. Σε λίγο ήρθε κι αυτός. Το πρόσωπό του έλαμπε από χαρά. Από τη συγκίνησή του δεν μπορούσε για λίγα δευτερόλεπτα να μιλήσει. Όλοι κρεμόμασταν από τα χείλη του. Τελικά μας είπε ότι μόλις μπήκε μέσα στο γραφείο και είδε τον αρχηγό, τον αγκάλιασε, τον φίλησε και από τη συγκίνηση δεν μπορούσε να αρθρώσει λέξη”. 11

Και ο Γεώργιος Μαύρος

Γεώργιος Μαύρος
Τις Νέες Φυλακές Θεσσαλονίκης είχε επισκεφθεί στις 3 Φεβρουαρίου 1946 και ο τότε υφυπουργός Δικαιοσύνης στην κυβέρνηση Σοφούλη, Γεώργιος Μαύρος, ο μετέπειτα, μετά τη μεταπολίτευση, πρόεδρος της “Ένωσης Κέντρου”. Και στο γραφείο του διευθυντή των φυλακών έγινε συνάντηση με μία επιτροπή των πολιτικών κρατουμένων οι οποίοι του είχαν εκθέσει όλα τα ζητήματα που τους απασχολούσαν, όπως αυτά της κακής διατροφής, των αρρώστων, του χώρου κλπ. Ας παρακολουθήσουμε ένα περιστατικό από εκείνη τη συνάντηση, που δίνει και όλο το κλίμα που επικρατούσε εκείνη την ταραγμένη εποχή:
Ο Γ.Μαύρος άκουγε χωρίς να λέει τίποτα και κατόπιν μπήκε και στο προαύλιο των φυλακών, όπου ήταν μαζεμένοι όλοι οι πολιτικοί κρατούμενοι. Ρώτησε μερικούς γιατί κρατούνταν, ποιοί τους κατηγορούσαν. Πετιέρται κάποια στιγμή ο καπνεργάτης Μαύρος και του λέει: “Κύριε υπουργέ, αν και σεις είσαστε στη Μακεδονία, θα σας πιάνανε γιατ΄'ι σας λένε Μαύρο. Υπήρχε ένας καπετάνιος στον ΕΛΑΣ που λεγόταν Μαύρος και οι ταγματασφαλίτες πιάνουν όλους όσους λέγονται Μαύρος”.
Ο υπουργός Μαύρος χαμογέλασε. Υποσχέθηκε ότι θα κάνει ότι μπορεί για να μπει τέρμα στην ταλαιπωρία μας. [...] Οι προθέσεις του Μαύρου ήταν καλές, αλλά, αν την κυβέρνηση την είχαν οι Φιλελεύθεροι, την εξουσία την είχαν οι Εγγλέζοι και οι παρακρατικοί. Και οι (κρατούμενοι στη φυλακή μας) δοσίλογοι είχαν συγκροτήσει μια επιτροπή η οποία ζήτησε ακρόαση από τον υφυπουργό. Μα δεν τους δέχτηκε.12

Τελικά ο Τσανικλίδης, φυσικομαθηματικός και έφεδρος αξιωματικός στο αλβανικό μέτωπο, έμεινε στις Νέες Φυλακές μέχρι τα τέλη Απριλίου 1946, οπότε μεταφέρθηκε στο Επταπύργιο, για να ακολουθήσει τρεις μήνες αργότερα, τον Ιούλιο του 1946, η μεταγωγή του στις φυλακές που λειτουργούσαν στο στρατόπεδο “Παύλος Μελάς”, πριν μεταφερθεί αργότερα στις φυλακές των Σερών και αργότερα στη Γιούρα, μέχρι το Σεπτέμβριο του 1960 που αποφυλακίστηκε. Χωρίς όλα εκείνα τα πέτρινα χρόνια να αποδειχθεί στις εναντίον του δίκες ότι είχε διαπράξει κάποιο αδίκημα, παρά μόνο εξαιτίας της αντιστασιακής του δράσης, επειδή στην Κατοχή υπηρέτησε στον ΕΛΑΣ ως καπετάνιος του Λόχου Μηχανημάτων του 13ου Συντάγματος και πολέμησε τους κατακτητές.
Για τις φυλακές του “Παύλος Μελάς” και των Σερρών, θα αναφερθούμε σε επόμενα σημειώματά μας.
Κώστας Τσανικλίδης


ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1. Μάρκος Βαφειάδης, Απομνημονεύματα, Δίφρος, Αθήνα 1984, σ. 138
2. Μάρκος Βαφειάδης, Απομνημονεύματα, ό.π., σ. 136)
3. Πρόκειται για τον Ιωάννη Καπετανάκη, που είχε αφήσει εποχή την περίοδο του μεσοπολέμου για την αγριότητα που επέδειξε σε πολλές φυλακές όπου είχε υπηρετήσει και μάλιστα λόγω των τρομοκρατικών μεθόδων που εφάρμοζε σε βάρων των κρατουμένων, προέκυψε και το γνωστό ρεμπέτικο τραγούδι “Δεν ξανακάνω φυλακή με τον Καπετανάκη...” σε στίχους Παναγιώτη Μιχαλόπουλου και μουσική Λεονάρδου Μπουρνέλη. Το τραγούδι φαίνεται ότι γράφτηκε στη δεκαετία του '50, όμως ο Ηλίας Πετρόπουλος στο βιβλίο του “Ρεμπέτικα τραγούδια” το τοποθετεί στη δεκαετία του '30. Τον Καπετανάκη τον συναντάμε πρώτη φορά να είναι “επιστάτης” (διευθυντής) στις φυλακές των “Παλιών Στρατώνων”, στο Μοναστηράκι. Ένα σοβαρό περιστατικό που συνδέεται μαζί του, είναι ο βαρύτατος τραυματισμός τεσσάρων ποινικών κρατουμένων, όταν μαζί με τους άλλους συγκρατουμένους τους εξεγέρθηκαν. Φαίνεται ότι η σκληρότητά του αλλά και οι καταγγελίες για οικονομικά σκάνδαλα οδήγησαν στη μετάθεσή του σε άλλες φυλακές και τελικά σ' αυτές της Θεσσαλονίκης “Νέες Φυλακές” και Επταπυργίου.
4. Μάρκος Βαφειάδης, Απομνημονεύματα, ό.π., σ. 143
5. Μάρκος Βαφειάδης, Απομνημονεύματα, ό.π., σ. 227
6. Κώστας Τσανικλίδης, “Κρουαζιέρα..” στις ελληνικές φυλακές 1945-1960”, χ.ε., Θεσσαλονίκη 1994, σ. 80
7. Κώστας Τσανικλίδης, “Κρουαζιέρα..” ό.π., σ. 94
8. Κώστας Τσανικλίδης, “Κρουαζιέρα..” ό.π., 91
9. Ο Νίκος Ζαχαριάδης είχε αφιχθεί στη Θεσσαλονίκη το απόγευμα της 21ης Αυγούστου 1945, επιβαίνοντας του πλοίου “Κορινθία” που εκτελούσε το ακτοπλοϊκό δρομολόγιο Πειραιάς-Θεσσαλονίκη, επικεφαλής αντιπροσωπείας ηγετικών στελεχών του ΕΑΜ από τους Μήτσο Παρτσαλίδη, Κώστα Γαβριηλίδη, Μιχαήλ Κύρκο, Νεόκοσμο Γρηγοριάδη και Θεοδωρίδη.
10. Σύμφωνα με την ανταπόκριση από τη Θεσσαλονίκη που δημοσιεύθηκε την επομένη, 23-8-1945 στην εφημερίδα Ριζοσπάστης, η αντιπροσωπεία του ΚΚΕ και του ΕΑΜ, κατά τη δεύτερη ημέρα παραμονής της στην πρωτεύουσα του Μακεδονικού Ελληνισμού, επισκέφθηκε τους πολιτικούς κρατούμενους που βρίσκονταν φυλακισμένοι στο Επταπύργιο, τις Νέες Φυλακές και το Τμήμα Μεταγωγών. Σύμφωνα με το ρεπορτάζ της εφημερίδας, “ο Ν.Ζαχαριάδης και τα υπόλοιπα μέλη της αντιπροσωπείας, επισκέφθηκαν πρώτα το Επταπύργιο, όπου είδαν και χαιρέτισαν όλους τους κρατούμενους που συγκεντρώθηκαν στο προαύλιο. Στη συνέχεια μετέβησαν στις Νέες Φυλακές κι εκεί επισκέφθηκαν δύο θαλάμους κρατούμενων γυναικών και δέχθηκαν τρεις αντιπροσωπείες κρατούμενων ανδρών. Τέλος στο Τμήμα Μεταγωγών δέχθηκαν πενταμελή αντιπροσωπεία. Οι κρατούμενοι, άνδρες και γυναίκες, σφιχταγκάλιαζαν και καταασπάζονταν τον Ν.Ζαχαριάδη και τους ηγέτες του ΕΑΜ και διαβεβαίωναν την πίστη τους και την αφοσίωσή τους στην υπόθεση του λαού”. (Ριζοσπάστης, 23 Αυγούστου 1945)
11. Κώστας Τσανικλίδης, “Κρουαζιέρα..” ό.π., σ. 110-111
12. Κώστας Τσανικλίδης, “Κρουαζιέρα..” ό.π., σ. 156-157


Οι απόψεις του ιστολογίου μπορεί να μην συμπίπτουν με τα περιεχόμενα του άρθρου

του Σπύρου Κουζινόπουλου

10 Δεκεμβρίου 1948. Πέντε νέες γυναίκες στήνονται στο εκτελεστικό απόσπασμα «εις τον συνήθη τόπον εκτελέσεων» πίσω από το φοβερό κάτεργο Γεντί Κουλέ της Θεσσαλονίκης. Μία από αυτές, παιδούλα σχεδόν, η 17χρονη μαθήτρια Γυμνασίου Ευπραξία Νικολαίδου από το Σιδηρόκαστρο Σερρών, λίγο μετά που είχε αποχωριστεί τη μαθητική ποδιά.

Οι στρατοδίκες του Έκτακτου Στρατοδικείου Θεσσαλονίκης που δύο εβδομάδες νωρίτερα τις καταδίκασαν σε θάνατο, δεν σκέφθηκαν το νεαρό της ηλικίας τους ούτε το γεγονός ότι δεν είχαν προλάβει ακόμη να γευτούν τις χαρές της ζωής, αλλά είχαν διαπράξει το μεγάλο «έγκλημα», να είναι μέλη της οργάνωσης Θεσσαλονίκης του ΚΚΕ που λίγο καιρό πριν είχε τεθεί εκτός νόμου λόγω του αδελφοκτόνου Εμφυλίου πολέμου που βρισκόταν στην κορύφωσή του.

Μάλιστα το «αδίκημα» για την νεαρή Ευπραξία, ήταν ακόμη βαρύτερο από τις συγκατηγορούμενής της: Ήταν μέλος της οργάνωσης κοινωνικής πρόνοιας του ΕΑΜ «Εθνική Αλληλεγγύη», που επιτελούσε το ρόλο του Ερυθρού Σταυρού της Αντίστασης. Και από τη θέση αυτή συγκέντρωνε τρόφιμα, φάρμακα, χρήματα και άλλα εφόδια για τα παιδιά, τους ανήμπορους, τους γέροντες και τους κατατρεγμένους, καθώς και για τις οικογένειες των νεκρών, των φυλακισμένων και εξόριστων αγωνιστών της Εθνικής Αντίστασης που είχαν χάσει ή στερούνταν τους προστάτες τους.

Σημειώνεται ότι μερικούς μήνες νωρίτερα, στις 6 Απριλίου 1948, είχε εκτελεστεί στην περιοχή του Γεντί Κουλέ μία ακόμη 17χρονη μαθήτρια, η Εύα Κουυρουζίδου που κατάγονταν από την περιοχή του Κιλκίς.

Πρόσφυγας λόγω βουλγαρικής κατοχής

Η Ευπραξία Νικολαίδου καθώς και όλη η οικογένειά της από το Σιδηρόκαστρο όπου ζούσαν, αναγκάστηκαν στη διάρκεια της κατοχής να μετακινηθούν στη Θεσσαλονίκη για να γλυτώσουν, όπως και δεκάδες χιλιάδες κάτοικοι της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης από τη σκληρή φασιστική βουλγαρική καταπίεση. Δεδομένου ότι οι κατακτητές, εφαρμόζοντας έναν βίαιο εκβουλγαρισμό της περιοχής, καταπίεζαν βάναυσα τον πληθυσμό, διαπράττοντας παράλληλα δολοφονίες, βιασμούς, αρπαγή περιουσιών αλλά και απαγόρευση χρήσης της ελληνικής γλώσσας.

Στη Θεσσαλονίκη όπου έστησε το νέο σπιτικό της η οικογένεια Νικολαίδη προσπάθησε να επιβιώσει ενώ η μικρούλα Ευπραξία, συνεχίζοντας τα μαθήματα του Γυμνασίου, άρχισε να αναπτύσσει κοινωνική δραστηριότητα και αμέσως μετά την απελευθέρωση έγινε μέλος της «Εθνικής Αλληλεγγύης».

Το εξωφρενικό είναι ότι ενώ η νεαρή Ευπραξία καταδικάστηκε δις σε θάνατο και εκτελέστηκε, ενώ μία συγκατηγορούμενή της, που είχε δηλώσει στο στρατοδικείο ότι αυτή παρότρυνε τη Νικολαίδου να γίνει μέλος της «Εθνικής Αλληλεγγύης», στο τέλος της δίκης απαλλάχθηκε και αφέθηκε ελεύθερη. Ο πραγματικός λόγος που οδήγησε τους στρατοδίκες στην έκδοση της θανατικής ποινής σε βάρος της, ήταν το γεγονός ότι στάθηκε με αξιοπρέπεια μπροστά στο Έκτακτο Στρατοδικείο και αρνήθηκε να αποκηρύξει το ΚΚΕ.




Η στάση της εκείνη είχε σταθεί η αιτία να τη χλευάσουν αρκετές φορές ο Βασιλικός Επίτροπος του Στρατοδικείου Σπυρόπουλος και οι υπομοίραρχοι της Εθνικής Ασφάλειας Νικόλαος Αβραμόπουλος και Δημήτριος Λαζαρής που εξετάστηκαν ως βασικοί μάρτυρες κατηγορίας. Είναι χαρακτηριστικός ο παρακάτω διάλογος όπως τον κατέγραψε η εφημερίδα Μακεδονία στις 25 Νοεμβρίου 1948:


-Βασιλικός Επίτροπος προς Νικολαίδου: Εργάζεσαι;

-Νικολαίδου: Είμαι μαθήτρια

-Βασιλικός Επίτροπος: Δεν έκανες καμίαν εργασίαν;

-Νικολαίδου: Είχα αδενοπάθεια.

-Βασιλικός Επίτροπος: Φαίνεται ότι η παράνομη δουλειά που έκανες βοηθούσε την αδενοπάθεια….

Πέντε εκτελεσμένες γυναίκες

Μαζί με την 17χρονη Ευπραξία Νικολαίδου στήθηκαν στο εκτελεστικό απόσπασμα εκείνο το παγωμένο πρωϊνό της 10ης Δεκεμβρίου 1948 και οι συγκατηγορούμενές της στην ίδια δίκη Μαγδαληνή Δημητρίου, 30 χρόνων, Σοφία Τεσεξίδου, 32 χρόνων, Αικατερίνη Πίσσα 36 χρόνων και Μαγδαληνή Ευσταθίου 48 χρόνων. Ενώ τρεις μέρες νωρίτερα, στις 7 Δεκεμβρίου 1948 είχαν εκτελεστεί πίσω από τις φυλακές Επταπυργίου και τέσσερις άντρες που είχαν δικαστεί για την ίδια υπόθεση, οι: Αριστείδης Βασιλειάδης, Γιώργος Μερτζάνης, Γραμμένος Στίνης και Ιωάννης Τσακανίκας.

Ήταν η δίκη για την προσπάθεια ανασύστασης της Κομματικής Οργάνωσης Θεσσαλονίκης του ΚΚΕ με κατηγορούμενα 66 άτομα, τα περισσότερα των οποίων απαλλάχτηκαν. Ενώ τέσσερις ακόμη νεαρές γυναίκες που επίσης είχαν καταδικαστεί σε θάνατο, οι: Λαμπρινή Δημητριάδου, Μαρία Καλαϊτζή, Χρυσούλα Στεφάνου και Μαριάνθη Γουργουλιανίδου γλύτωσαν την τελευταία στιγμή την εκτέλεση.

Τα στοιχεία προέρχονται από το βιβλίο του Σπύρου Κουζινόπουλου Γεντί Κουλέ, η Βαστίλη της Θεσσαλονίκης που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις IANOS

Οι απόψεις του ιστολογίου μπορεί να μην συμπίπτουν με τα περιεχόμενα του άρθρου


Του Σπύρου Κουζινόπουλου

Αναστάτωση, προκάλεσε από το πρωί σήμερα η πληροφορία που κυκλοφόρησε μεταξύ των συγγενών των εκατοντάδων εκτελεσμένων της περιόδου του Εμφυλίου πολέμου στο Γεντί Κουλέ, ότι η αστυνομία της Θεσσαλονίκης με έγγραφο που απέστειλε στον Δήμο Νεάπολης-Συκεών ζητάει να προχωρήσει στον άμεσο ενταφιασμό των 47 σκελετών που εντοπίστηκαν το τελευταίο διάστημα στην περιοχή του Επταπυργίου σε έξι ομαδικούς τάφους.

Ο δήμαρχος Νεάπολης-Συκεών Σίμος Δανιηλίδης με τον οποίο επικοινωνήσαμε, επιβεβαίωσε την είδηση, δηλώνοντας ότι διαβουλεύεται με τους νομικούς συμβούλους του Δήμου για την παράκαμψη της αστυνομικής εντολής. Όπως είπε χαρακτηριστικά «μας ζητούν να θάψουμε ομαδικά τους 47 σκελετούς, χωρίς να γίνει ο απαραίτητος έλεγχος DNA οστά, καθώς και στους συγγενείς εκτελεσμένων που εκδήλωσαν σχετικό ενδιαφέρον να υποβληθούν στη σχετική εξέταση, προκειμένου να εντοπιστεί αν έχουν συγγενική σχέση, ώστε να τα παραλάβουν και να τα ενταφιάσουν με τις τιμές που αρμόζει στους νεκρούς μας». Ενώ παράλληλα ο κ. Δανιηλίδης υπογράμμισε πως «εμείς δεν θα πετάξουμε τους σκελετούς, όπως έγινε κατά την εκτέλεσή τους πίσω από το Γεντί Κουλέ, όταν τους παράχωναν ομαδικά χωρίς φέρετρο, δίχως σάβανο, χωρίς να ψαλεί η νεκρώσιμη ακολουθία, όπως επιτάσσει η θρησκεία μας και τα ήθη και έθιμα του τόπου μας».

Σημειώνεται ότι περίπου 200 συγγενείς εκτελεσμένων «εις τον συνήθη τόπον εκτελέσεων» πίσω από τις φυλακές Επταπυργίου υπέβαλαν αίτημα στον Δήμο Νεάπολης-Συκεών και άλλοι τόσοι περίπου στα γραφεία του ΚΚΕ Θεσσαλονίκης ζητώντας να περάσουν από έλεγχο DNA , μήπως ταυτοποιηθεί η συγγένειά τους με τα οστά που βρέθηκαν μέχρι τώρα. Προκειμένου να τα παραλάβουν και να τα ενταφιάσουν σε κοιμητήρια της περιοχής τους, ώστε να αποδώσουν τις πρέπουσες τιμές. Δεδομένου ότι από την αρχαιότητα ακόμη η μη απόδοση τιμών στους νεκρούς θεωρούνταν ως η μεγαλύτερη ύβρις.

Τα πρώτα δύο οστά εκτελεσμένων, εντοπίστηκαν τυχαία τέτοιες μέρες πριν ένα ακριβώς χρόνιο, τον Δεκέμβριο του 2024 στο χώρο όπου βρίσκεται το πάρκο Εθνικής, στη διάρκεια εργασιών ανάπλασης Αντίστασης, στη συμβολή των οδών Κανάρη, Σολωμού και Μιαούλη των Συκεών. Τότε με εντολή του Δήμου Νεάπολης-Συκεών, συνεχίστηκε η ανασκαφή μήπως βρεθούν και άλλα οστά. Και όντως περισυνελέγησαν 47 μέχρι τώρα σκελετοί που μεταφέρθηκαν στο Αστυνομικό Τμήμα Συκεών, ενώ ενημερώθηκαν η ιατροδικαστική υπηρεσία και η Εισαγγελία.

Τα συγκλονιστικά τεκμήρια που ήρθαν στο φως, επιβεβαιώνουν πλήρως ότι το Επταπύργιο και ο περίγυρός του αποτελούσαν στα χρόνια του Εμφυλίου πολέμου και την πρώτη μετά από αυτόν περίοδο μαρτυρικό τόπο για εκατονταδες πολιτικούς κρατούμενους, στην πλειοψηφία τους μέλη και στελέχη του ΚΚΕ. Σύμφωνα με τον πλήρη κατάλογο με τα ονόματα των εκτελεσμένων που δημοσιεύονται στο βιβλίο του Σπύρου Κουζινόπουλου «Γεντί Κουλέ, η Βαστίλη της Θεσσαλονίκης» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΙΑΝΟΣ, είχαν στηθεί στο εκτελεστικό απόσπασμα 400 μελλοθάνατοι πολιτικοί κρατούμενοι στις φυλακές Επταπυργίου της περιόδου του αδελφοκτόνου Εμφυλίου και άλλοι 500 περίπου στα χρόνια της γερμανικής κατοχής. Ο τρόπος που ήταν τοποθετημένοι οι σκελετοί, αποδεικνύει ότι οι σοροί των εκτελεσμένων κυριολεκτικά πετάχτηκαν σε ομαδικούς λάκκους. Πολλοί από αυτούς γυμνοί και ξυπόλητοι, αφού προηγουμένως αφαιρέθηκαν τα ρούχα και τα παπούτσια τους για να πουληθούν σε συγκρατουμένους τους από τους ποινικούς που τους είχε ανατεθεί να σκάβουν τους λάκκους.



Οι απόψεις του ιστολογίου μπορεί να μην συμπίπτουν με τα περιεχόμενα του άρθρου

Για δεύτερη μέρα δεν μου επιτρέπει το facebook να κάνω αναρτήσεις για σημαντικά θέματα, ιστορικά τεκμηριωμένα, καθώς και για τις παρουσιάσεις του βιβλίου μου "Γεντί Κουλέ, η Βαστίλη της Θεσσαλονίκης", χαρακτηρίζοντάς τα εκ προοιμίου ως "σπαμ".

 Διαμαρτύρομαι έντονα, θεωρώ ως αντιδημοκρατική και βάναυσα προσβλητική αυτή την απαγόρευση και ζητάω την άρση της. Για του λόγου το αληθές, παρουσιάζω σε φωτογραφίες το κείμενο του facebook που συνοδεύει την απαγόρευση


Οι απόψεις του ιστολογίου μπορεί να μην συμπίπτουν με τα περιεχόμενα του άρθρου